وقتی مبارزه مسالمتآمیز هم جرم است
فهمی هویدی
روزنامه الاهرام 26 آوریل هیچ اشارهای به تظاهرات اعتراضی و خشمگینانه مردم قاهره و چند شهر ديگر مصر، نکرد. برای مثال همین روزنامه در همان روز تلاش کرد خوانندگانش را از تظاهرات جوانان در پایتخت برزیل در حمایت از رئیسجمهوریشان مطلع کند. همچنین خبر مربوط به تجمع گروههای چپ در حمایت از ادامه ریاستجمهوری «فرانسوا اولاند» در فرانسه را هم فراموش نکرد؛ یا خبری که مربوط به اشغال مسجدالاقصی از سوی شهرکنشینان بود. اما آنچه مربوط به خود مصر میشد، عبارت بود از شادمانی مردم در مراسم گرامیداشت افتخار ملی یا ابراز خوشبختی از مشارکت نیروهای مسلح در جشنهایی که به این مناسبت برگزار شده بود و تشکر از مردان قهرمانی که در حمایت از امنیت ملی و دفاع از مرزهای وطن جان خود را فدا کرده بودند و... اما تظاهرات اعتراضی که در بیش از 10 استان اتفاق افتاد و انعکاسی گسترده در تمام مصر و خارج از آن داشت، ارزش حتی یک خبر کوتاه را هم نداشت. الاهرام فقط ضمن پوششدادن به مراسم جشن ملی مردم در سه کلمه تظاهرات اعتراضی را خلاصه کرد و آن اینکه «مردم پاسخی منفی به آشوبگران» دادند! البته این تنها الاهرام نبود که چنین موضعی داشت، دیگر روزنامههای ناسیونالیستی (!) نیز همین موضع را با اندازههای متفاوت پوشش دادند؛ برای مثال تیتر یک روزنامه «الاخبار» این بود «جشنهای پرغوغا و اعتراضات خاموش». یا روزنامه جمهوریت این تیتر را زد «ملت اشرار را درهم شکست»؛ یعنی روزنامههای ناسیونالیستی مصر موضعشان بین تجاهل کامل یا توجه اندک یا تصور جرمانگارانه در نوسان بود و در مجموع در همان صفی قرار میگرفتند که دولت و نیروهای امنیتی قرار داشتند. تنها برخی از روزنامههای مستقل بهطور نسبی به این موضوع پرداخته و احترام ناچیزی برای خواننده قائل شدند. تیتر روزنامه «الشروق» این بود «میادین در چنگ طرفداران دولت و نیروهای امنیتی در کمین مخالفان». روزنامه «المصری الیوم» نیز تیتر زد: «خیابان در اختیار طرفداران دولت و نیروهای امنیتی در خدمت تظاهراتکنندگان». این دو روزنامه بهطور نسبی و معقول تظاهرات را پوشش دادند. روزنامههای دیگری نیز بودند که تصور میشود مستقل هستند اما اگر مستقل هم نباشند بهطور قطع «ناسیونالیست» هستند. یکی از آنها روزنامه «الوطن» بود که تیتر اصلیاش را اینطور زد: «ملت جشن گرفت و ارتش، تروریستها را تعقیب کرد». روزنامه «الیومالسابع» نیز فراتر از این رفته و بیشتر خود را متعهد به اظهارات وزیر کشور دانست. تیتر اول این روزنامه این بود: «اخوانیها نتوانستند مردم را تحریک کنند». درمجموع میتوان گفت عناوین و تیترهای اصلی روزنامههای مصر در برخورد با تظاهرات 25 آوریل گذشته فقط به ظاهر حیات سیاسی مصر اشاره داشت. اما بخش پنهان و پیچیده این تصویر همچنان مغفول ماند و کسی نتوانست آن را درک کند، زیرا تصویری که در رسانههای مصر ارائه میشد بسیار دورتر از آن چیزی بود که در خیابان و در کل کشور میگذشت. فراموش نکنید پارلمان مصر هم که باید بیانگر خواست مردم میبود، بهگونهای مهندسی شد که تنها بیانگر خواست حاکمیت است نه مردم. درباره تظاهرات اخیر مردم مصر که به صورتی کاملا متمدنانه و مسالمتآمیز و صرفا در اعتراض به واگذاری دو جزیره برگزار شد، مواردی را باید بگویم. در جریان این اعتراضات که با درجات مختلفی سرکوب شد، حدود 300 نفر بازداشت شدند. نخستین مورد آن است که آن چیزی که اتفاق افتاد، نشان داد هرگونه اختلافنظری مستوجب عذاب و شکنجه خواهد بود و به راحتی کرامت انسانی افراد لگدمال میشود و انواع و اقسام اتهامها زده میشود؛ از جمله وابستگی به اخوان یا شورشیبودن یا تلاش برای سرنگونی حکومت. دوم همه دستگاههای تبلیغاتی و رسانهای مصر بین دولت یا دستگاههای امنیتی تقسیم شده است، حتی تریبونهای عمومی که در گذشته برای خود مواضع سنجیدهای داشتند تنها در چارچوب همان «خطوطی» حرکت میکنند که برایشان ترسیم شده است. همچنین روزنامههای ناسیونالیستی کار عجیبتری کردند که بیسابقه است. چون ما تاکنون خوانده بودیم که «خبر» حق خواننده است نه صاحبش. حال میبینیم اینگونه مطبوعات اصل دیگری را رقم زدهاند و آن اینکه خبرهای داخلی همه به دولت یا نیروهای امنیتی تعلق دارد و خواننده را از آن هیچ سهمی نیست. در همین حال، اصطلاح «شروربودن» هم این روزها تا آنجا توسعه پیدا کرده است که به برچسبی تبدیل شده و میتوان آن را به هرکسی که نظری متفاوت داشته باشد چسباند؛ مسئلهای که یادآور همان تعبیر «خودی و غیرخودی» است؛ گویی ما یک ملت هستیم و آنها یک ملت دیگر و این بدترین شیوه ایجاد شکاف در بین یک ملت است که از عواقب آن باید به خدا پناه برد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.