سوریه درگیر جنگ زمینی و سیاست مریخی
اردشیر زارعیقنواتی: بحران سوریه در حالی پنجمین سال خود را پشتسر میگذارد که تحولات جدید سیاسی- نظامی در این کشور آشوبزده همچنان بر مدار «آنارشی» در چارچوب جنگهای فرقهای و نقش آلترناتیوی تروریسم بنیادگرای اسلامی در بین مخالفان رژیم «بشار اسد» و رقابتهای ژئوپلیتیک منطقهاي- بینالمللی، در این میدان کارزار میچرخد. بههمیندلیل همپیوندی رقابتهای ژئوپلیتیک دوگانه حامیان و مخالفان دولت دمشق، را رقم زده است. به همان نسبت که در گروهبندی حامیان دولت دمشق یک منافع مشترک و استراتژی تقریبا منسجم وجود دارد و در هر بزنگاهی در عرصه جنگ و دیپلماسی میتوانند یک تصمیم و اراده جمعی مشخص را تبیین کنند، در جناح مقابل به دلیل تشتت منافع و چنددستگی در بین نیروهای ملی، منطقهای و بینالمللی و گروههای مسلح اپوزیسیون، هیچ نیروی آلترناتیوی و یکپارچه برای اتخاذ تصمیمی واحد در عرصه مبارزاتی و سیاسی وجود ندارد. در چنین وضعیتی دولت اسد و حامیان او راهبردهای سیاسی-نظامی خود را براساس اهداف مشخص تعیین کرده و در صورت لزوم، در عرصه عینی متحدانه عمل میکنند. این در حالی است که به لحاظ مرزهای خاکستری، در جناح مخالف بهدليل استراتژی و مهمتر از همه مخدوشبودن مرز بین مبارزات مدنی و نظامی، تشتت و اختلاف در طبقهبندی گروههای تروریست و پیوند ناگسستنی بخش عمده مخالفان با اهداف و تفکرات بنیادگرایانه که هماکنون منطقه را دچار بیثباتی کرده است، همه راهبردها و اهداف مصالحهجویانه در مذاکرات صلح با میانجیگری سازمانملل متحد، از همان ابتدا فاقد اراده لازم برای اتخاذ تصمیم است. در چنین شرایطی تا زمانی که در عرصه سیاسی بهویژه از سوی قدرتهای منطقه و بینالمللی تعریفی مشخص و مبتنی بر واقعیات موجود، نسبت به تعیین مناسبات قدرت، پذیرش مشروعیت دو طرف میز مذاکره برای مصالحه و تعهد نیروهای متخاصم ملی در کنار تضمین و نظارت نهاد بینالمللی میانجیگر نسبت به توافقات انجامگرفته صورت نگیرد، هرگونه تلاش برای مصالحه در حیطه مذاکرات بازیگران محلی و رایزنیهای سیاسی بین مسکو-واشنگتن، موفقیتآمیز نخواهد بود. براساس توافقاتی که ظاهرا بین «سرگئی لاوروف»، وزیر خارجه روسیه و «جان کری»، همتای آمریکایی وی، در هماهنگی با «استفان دیمیستورا»، نماینده سازمانملل متحد در امور سوریه، صورت پذیرفته است، مرحله بعدی مذاکرات صلح قرار است در دهم ماه می در ژنو برگزار شود. وعده دور جدید مذاکرات صلح در شرایطی گذاشته میشود که در آخرین دور از این مذاکرات در چهارشنبه هفته گذشته به دلیل ترک محل مذاکرات از سوی نمایندگان «شورایعالی مذاکرات» منتخب ریاض، نهتنها پیشرفتی حاصل نشد که حتی گروههای مسلح مخالف به بهانه حملات ارتش اسد در حومه حلب، فرمان نادیدهگرفتن قرار «ترک مخاصمه» را هم صادر کردند. تشدید جنگ در عرصه میدانی بهویژه جبهه حلب، بهخوبی نشان میدهد مذاکرهکنندگان هنوز تا زمان رسیدن به توافق برای پذیرش مصالحه فاصله بسیاری دارند. از طرف دیگر، هر چند صفوف «داعش» تقریبا مشخص و شفاف است، ولی مماشات با «جبهه النصره»، گروهی که در طبقهبندی سازمانملل متحد و حتی محور واشنگتن- بروکسل بهعنوان یک گروه تروریستی به رسمیت شناخته شده و شامل قرار ترک مخاصمه نمیشود و بنا بر گزارشات معتبر بینالمللی، در هفتههای اخیر بهشدت در مناطق جنگی و بهویژه جبهه حلب فعال شده بود، دیگر امری پوشیده نیست. اینکه ارتش سوریه با حمایت متحدان خود ازجمله پوشش هوایی روسیه، به این تحرکات واکنش نشان داد، نیز واقعیت عینی و اثباتشده است اما سؤال اساسی دقیقا این خواهد بود که اتحاد عمل گروههای «جیشالاسلام» و «احرار الشام» با این گروه در عرصه میدانی جنگ برای برهمزدن مذاکرات صلح، چرا باید با حمایت جناح اپوزیسیون و حامیان خارجی آن مواجه شود. یکی از دلایل تشدید تنشها در هفتههای اخیر بحث اجرائیشدن «طرح دو» آمریکا در صورت شکست مذاکرات صلح بود. مطرحشدن این مسئله درست در جریان مذاکرات موجب شد گروههای تندرو حاضر در میان مخالفان، این موضوع را بهعنوان چراغسبز واشنگتن برای بازگشت به مرحله جنگی به حساب آورند. سخنان تند و تحریکآمیز «علوش»، رئیس هیأت نمایندگی شورایعالی مذاکرات و «ریاض حجاب» مسئول هماهنگی این ائتلاف مخالفان، برای ترک ژنو و انتقاد تند آنان از دیمیستورا مبنی بر «شو سیاسی»دانستن این حرکت، نهتنها با واکنش انتقادی حامیان خارجی آنان در واشنگتن و بروکسل مواجه نشد که حتی این حرکت به صورت ضمنی مورد تأیید هم قرار گرفت. همچنین مطرحکردن «طرح» دو از سوی وزارت خارجه آمریکا دقیقا در این مقطع از مذاکرات هرچند به تعبیری بتوان آن را در چارچوب اعمال فشار بر رژیم اسد برای دادن امتیاز تلقی کرد، اما با توجه به شناختی که از گروههای قدرتمند مخالفان مسلح وجود دارد، در حالت خوشبینانه و نه عامدانه، میتوان گفت پالس اشتباهی بود که زمینه را برای شکست مذاکرات مهیا کرد. از سوی دیگر بحث محوری سرنوشت اسد در روند مذاکرات صلح تا زمانی که جناح مخالف داخلی و حامیان خارجی به واقعیات عینی توجه نکرده و همچنان مصرانه حذف او از قدرت را بهعنوان پیششرط تعیین کنند، به هیچعنوان مطالبه سازنده در مسیر روند صلح نبوده و از پیش شکست این تلاشها را تضمین میکند. اسد در مراحل نهایی پلان صلح و با گرفتن امتیازهای تضمینشده برای توزیع قدرت و پذیرش جایگاه غیرقابل انکار حامیان او ازجمله ارتش سوریه، از روند تحولات سوریه کنار میرود و هرگونه پافشاری در این مرحله بر کنارهگیری اسد، به مفهوم شکست مذاکرات صلح تلقی خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.