«پاناما» دومین کلمه سانسورشده در چین
هادی فیروزی
انتشار «اسناد پاناما» یک رسوایی مالی جهانی با ابعادی بیسابقه است که نشان میدهد چگونه هزاراننفر از جمله تعداد زیادی از رهبران فعلی و پیشین کشورهای مختلف، مقامات سیاسی و نزدیکان آنان از طریق پولشویی، دورزدن تحریمها و فرار مالیاتی با استفاده از گریزگاههای مالیاتی اقدام به ثروتاندوزی کردهاند. گریزگاه مالیاتی (tax haven) که گاه به اشتباه بهشت مالیاتی نیز خوانده میشود، به کشور، ایالت یا منطقهای گفته میشود که سرمایهگذاران با داشتن حسابهای بانکی و شرکت، از مالیات معاف بوده یا مالیات بسیار ناچیزی پرداخت میکنند. اسناد پاناما شامل 11.5 میلیون سند است که از شرکت حقوقی پانامایی «موساک فونسکا» درز کرده. این اسناد از مجموعه سندهای منتشرشده توسط سایت افشاگر ویکیلیکس و همینطور مجموعه اسناد «ادوارد اسنودن» بیشتر است. نزدیکان «ولادیمیر پوتین»، رئیسجمهور روسیه، بستگان نخستوزیر بریتانیا و پاکستان ازجمله کسانی هستند که نامشان در اسناد دیده میشود. همچنین این اسناد ارتباط میان شرکتهای سری واقع در گریزگاههای مالیاتی با خانوادهها و نزدیکان کسانی چون «حسنی مبارک» و «معمر قذافی»، رؤسایجمهور پیشین مصر و لیبی را نشان میدهد. اما دراینمیان چینیها در این فهرست حضور پررنگتری دارند و درواقع چین برای شرکت موساک فونسکا معدن مشتریان ثروتمند است. رادیو فرانسه میگوید که براساس اسناد پاناما، نزدیکان عالیترین مقامات چین از جمله نزدیکان رهبر کنونی این کشور «شی جین پینگ» با ایجاد شرکتهای ساختگی ثروتهای خود را در گریزگاههای مالیاتی پنهان کردهاند. آسوشیتدپرس نیز مدعی است که دستکم هشتنفر از اعضای فعلی و سابق حزب حاکم کمونیست چین که در بالاترین سطوح آن قرار داشتند در این پرونده متهم هستند. نام برادر همسر رهبر چین در بین این هشتنفر قرار دارد. اما رسانههای داخلی چین ترجیح دادهاند این گزارشها را نادیده گرفته و آنها را روی خروجیهای خود قرار ندهند. رسانههای داخلی چین بخشهای مربوط به چینیهای اسناد پاناما را بهشدت سانسور کردهاند. پیش از این در سال 2012 آژانس خبری بلومبرگ سرمایهگذاریهای خانواده رهبر چین را نزدیک به 400 میلیون دلار اعلام کرده بود. رادیو فرانسه میگوید طبق اسناد پاناما، دختر نخستوزیر پیشین چین و همسرش بنیادی را در سوئیس و شرکتی را در جزایر «ویرجین» بریتانیا کنترل میکردند. نوه «جیا کینگلین»، یکی دیگر از اعضای پیشین کمیته دائمی دفتر سیاسی حزب کمونیست چین نیز شماری از همین شرکتها را کنترل میکرده است. براساس همین اسناد یک معمار فرانسوی به نام «پاتریک دوویلیه» همسر «بو شیلای»، از رهبران پیشین حزب کمونیست چین، یاری رسانده تا با ایجاد یک شرکت ساختگی، ویلایی را در جنوب فرانسه تصاحب کند که منبع مالیاش را رشوه یک تاجر تأمین کرده بود. بوشیلای چندی پیش به علت فساد و اعمال مجرمانه به حبس ابد محکوم شد. «کنسرسیوم بینالمللی روزنامهنگاران جستوجوگر» در ژانویه ۲۰۱۴ نشان داده بود که ۲۲ هزار ثروتمند چینی برای پنهانکردن ثروتهایشان شرکتهای ساختگی تأسیس کردهاند. در سال ۲۰۱۲ نیویورکتایمز نوشت که ثروت خانواده نخستوزیر پیشین چین، نزدیک به سه میلیارد دلار است. شرکت موساک فونسکا که اسناد پاناما از آن به بیرون درز کرده، بیش از ۲۴۰ هزار شرکت ساختگی برای مشتریان بینالمللی خود با هدف پولشویی و فرار از پرداخت مالیات ثبت کرده است. در اسناد پاناما، نام شوهرخواهر رئیسجمهور چین نیز آمده که حاکی از آن است که اقدام به تأسیس شرکتهای ساختگی کرده است. برپایه این اسناد، عروس رئیس تبلیغات دولت چین و یکی از دامادهای معاون نخستوزیر نیز در یکی از جزایر بریتانیا که به بهشت فراریان مالیاتی معروف است، سالها از مزایای خرید و تملک اینگونه شرکتهای مجازی بهره بردهاند. حدود سهسال پیش، زمانی که رهبر فعلی چین «شی جینپینگ» کار خود را آغاز کرد، مبارزه با فساد گسترده مالی مقامات عالیرتبه حزب کمونیست را اولویت کار خود قرار داد. او پس از بهقدرترسیدن گفت فساد در چین به حدی است که بقای حزب کمونیست را در خطر قرار داده است. اما پیبردن به ماهیت این مبارزه درونحزبی با توجه به ساختار پیچیده حزب کمونیست چین، کار سادهای نیست. فقط در دوسال اخیر حدود 120 هزار مقام چینی در سطوح مختلف، به جرم فساد بازداشت و مجازات شدهاند. طبق این آمار که از منابع داخلی چین به دست آمده است، در میان بازداشتشدگان، نام مقامات بسیار پرقدرتی نظیر رئیس امنیت حزب کمونیست چین، معاون وزارت امنیت ملی چین و نایب رئیس عالیترین دادگاه چین دیده میشود. به گزارش «سیانان»، وزیر خارجه چین اوایل آوریل 2016 در نشستی خبری به پرسشهای متعدد درباره گزارشهای مرتبط با پرونده پاناما که به گفته او ادعایی بیاساس است، پاسخ نداد. روزنامه «گلوبالتایمز» که نزدیک به حکومت چین است، انتشار اسناد پاناما را بهعنوان کارزار جهانی برای ایجاد بیثباتی ارزیابی کرده است. به گزارش «تایمز دیجیتال» چین که دفتر آن در هنگکنگ است، نهادهای سانسور در چین تلاش میکنند از انتشار خبرهای مربوط به افشای اسناد در شبکههای اجتماعی جلوگیری کنند. گفته میشود موتورهای جستوجوگر، گزارشهایی را که در آن واژه پاناما آمده پاک میکنند. خبرگزاری دویچهوله از واکنش عصبی چین نسبت به افشای اسناد پاناما خبر میدهد. مقامات چینی در سال 2012 در پی انتشار گزارشهایی درباره ثروت اعضای خانواده رهبران بزرگ چین، وبسایتهای نیویورکتایمز و بلومبرگ را مسدود کردند و ویزای خبرنگاران این دو مرکز خبری برای ورود به چین با تأخیر تجدید شد. بیبیسی نیز میگوید دولت چین محتوای شبکههای اجتماعی مجازی را در مورد اسناد پاناما سانسور میکند. هرچند چین از لحاظ تعداد کاربران اینترنت جایگاه نخست جهان را دارد، اما از نظر سانسور نیز مقام اول را دارد. بهطوریکه چین را «بزرگترین دشمن اینترنت» نامیدهاند. کمی پس از انتشار اسناد پاناما، هزاران پست درباره این اسناد در شبکههایی مانند «سینا ویبو» (نسخه چینی توییتر) و «ویچت» حذف شد. وبسایت «فری ویبو» که سانسور را در شبکه ویبو تحت نظر دائمی دارد میگوید که کلمه پاناما دومین کلمه سانسورشده در این شبکه بوده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.