|

به‌دنبال برگزاری دومین دوره یک مسابقه

نمایشگاه «هولوکاست» در کشاکش دیپلماسی ایران و غرب

یک مسابقه کاریکاتور، بحثی را در حوزه دیپلماسی ایران به وجود آورده است. برگزاری مسابقه کاریکاتور «هولوکاست» که دومین دوره آن بعد از یک دهه قرار است امسال برگزار شود، مناقشه‌ای را میان برگزارکنندگان این رویداد و مسئولان دیپلماسی دولت یازدهم ایجاد کرده است. مسابقه بین‌المللی کاریکاتور «هولوکاست» که نخستین‌بار در سال ۱۳۸۴ توسط روزنامه همشهری و با همکاری سایت ایران‌کارتون برگزار شد، بعد از 10سال قرار است دومین دوره آن اردیبهشت امسال برگزار شود. با آنکه فراخوان این رویداد در سال 93 منتشر شد، در روزهای اخیر بار دیگر مطرح شده و واکنش‌هایی را به‌دنبال داشته است. محمدجواد ظریف، وزیر خارجه ایران، با مجله نیویورکر گفت‌وگویی انجام داده که در بخشی از آن به نمایشگاه کاریکاتور هولوکاست اشاره شده است. به گزارش فارس، او در این مصاحبه ‌عنوان کرد: «این نمایشگاه توسط دولت ایران کنترل نمی‌شود و توسط دولت هم تأیید نشده است».وقتی خبرنگار نیویورکر گفت به‌هرحال دولت، مجوز این نمایشگاه را صادر می‌کند، ظریف پاسخ داد: «نه واقعا. انجام این کار نیازی به مجوز ندارد. ما فقط باید برای افرادی که می‌آیند روادید صادر کنیم. ما این را مدنظر قرار می‌دهیم افرادی که نفرت‌پراکنی نژادی و خشونت را تبلیغ می‌کنند، دعوت نشوند».ظریف در پاسخ به این سؤال که اساسا چرا ایران اجازه برگزاری چنین نمایشگاهی را می‌دهد، گفت: «چرا ایالات متحده «کوکلاکس کلن» (گروه‌های سفیدپوست نژادپرست) دارد؟ آیا مقصر اینکه سازمان‌های تنفرپراکن نژادی در ایالات متحده وجود دارد، دولت ایالات متحده است؟ تصور نکنید که ایران تک‌صدایی است. دولت ایران از هیچ نمایشگاهی با ماهیتی که از آن صحبت می‌کنید حمایت نکرده و چنین نمایشگاهی ترتیب نمی‌دهد. هروقت توانستید سازمان‌های خود را از انجام چنین کارهایی بازدارید، آن‌وقت می‌توانید از دیگران هم بخواهید چنین کاری بکنند».وزیر امور خارجه ایران در مورد اینکه او و رئیس‌جمهور، سال جدید را به یهودیان تبریک گفته‌اند، گفت: «خب، ما به افتتاحیه آن فستیوال (نمایشگاه هولوکاست) نخواهیم رفت». سیدمسعود شجاعی‌طباطبایی، مدیر خانه کاریکاتور و دبیر نمایشگاه کاریکاتور «هولوکاست»، معتقد است نفس برگزاری این نمایشگاه کاری با اثبات یا رد موضوع هولوکاست ندارد. او با بیان اینکه نمایشگاه هولوکاست قرار است 25 اردیبهشت برابر با سالروز تأسیس اسرائیل برگزار شود، به «شرق» گفت: «فراخوان نمایشگاه در سال 93 منتشر شد و کاریکاتورهایی از 50 کشور ارسال شد که به دلیل حجم زیاد آثار در دو مرحله داوری شدند. این مسابقه در دو بخش کارتون موضوعی و کاریکاتور چهره نتانیاهو برپا خواهد شد. ما به شکل‌های مختلف گفته‌ایم که به فکر نفی یا اثبات هولوکاست نیستیم».او سپس به دلایل برگزاری این مسابقه اشاره کرد: «ما دومین دوره این مسابقه را بعد از آنکه شارلی ابدو از پیامبر اسلام طرحی منتشر کرد، برپا کردیم. آنها ادعا کردند که در غرب آزادی بیان حدومرزی ندارد اما هرکسی بخواهد در مورد هولوکاست تردید کند مجازات‌های سنگینی از شش‌ماه تا شش‌سال برایش در نظر گرفته می‌شود. ما با این نمایشگاه می‌خواستیم بگوییم ادعای آزادی بیان در غرب ثمری ندارد. ضمن اینکه بحث دیگر ما این است که چرا تاوان هولوکاست را مردم مظلوم فلسطین باید بدهند؟ اگر هولوکاست اتفاق افتاده، یهودی‌ها باید تاوان آن را از آلمان‌ها بگیرند نه فلسطینی‌ها».شجاعی‌طباطبایی افزود: «ما نگران هولوکاست‌های معاصریم. هولوکاست فقط مربوط به آن دوره نمی‌شود و به معنی کشتار جمعی است. هر نوع کشتار جمعی که باعث نسل‌کشی شود، هولوکاست است و کشتار جمعی‌ای که در یمن، عراق، سوریه و از همه بیشتر در غزه و فلسطین انجام می‌شود، هولوکاست محسوب می‌شود. هنرمندان شرکت‌کننده در این نمایشگاه به‌دنبال نفی هولوکاست نیستند و بحث یهودی‌ستیزی نیز در آثار مطرح نشده است. حتی در دوره قبل ما گفتیم اگر یک مورد هم اثری پیدا کنید که در آن یهودی‌ستیزی باشد، نمایشگاه را جمع می‌کنیم. در این دوره نیز هر اثری که در آن به یهودی‌ستیزی یا نئونازیسم اشاره شده بود، حذف شد».مدیر خانه کاریکاتور با بیان اینکه آثار ارائه‌شده دارای کیفیت خوبی هستند، در مورد مشارکت کارتونیست‌های ایرانی عنوان کرد: «بیشترین تعداد شرکت‌کننده از سوی هنرمندان ایرانی است شاید به این دلیل که این مفهوم را بهتر و بیشتر درک کرده‌اند و اطلاعات سیاسی مردم ما بسیار بالاست. ما دنبال این بودیم که بگوییم مسببان صهیونیسم، عامل هولوکاست‌های جدید هستند. کارهایی که ارسال شده، این اتفاق را نشان می‌دهند و از کیفیت بالایی برخوردارند درحالی‌که لابی صهیونیسم می‌گوید ایران با این نمایشگاه، قربانیان هولوکاست را مسخره کرده است».او در مصاحبه‌های قبلی عنوان کرده بود، مسابقه هولوکاست مورد حمایت دولت نبوده است اما اولین دوره آن در زمان ریاست‌جمهوری محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهور سابق ایران، مطرح شد و در آن دوره به‌واسطه نفی هولوکاست از سوی احمدی‌نژاد، ایران در صدر خبرها قرار گرفته بود. شجاعی‌طباطبایی در پاسخ به اینکه نمایشگاه هولوکاست با سخنان احمدی‌نژاد همراه شده بود و چطور دولت از این نمایشگاه حمایت نکرد، چنین گفت: «ما به‌هیچ‌وجه نخواستیم دولت از این نمایشگاه حمایت کند چون همکاری ما با دولت، هزینه‌هایی برای آنها ایجاد می‌کرد درحالی‌که صهیونیسم، هولوکاست را به‌مثابه یک تابو در جهان مطرح کرده است و حتی صهیونیسم برای برگزاری این نمایشگاه به بان کی مون (دبیرکل سازمان ملل متحد) نامه نوشت تا جلو این نمایشگاه گرفته شود».او در پاسخ به این سؤال که با این وجود دولت در برابر این نمایشگاه هزینه می‌دهد و رسانه‌های غربی از مسئولان دولتی در مورد این آثار پرسش می‌کنند، اظهار کرد: «لابی صهیونیسم خیلی قوی است مخصوصا از نظر رسانه‌ای، و به همین دلیل دنیا روی مسئله هولوکاست بسیار حساس شده است. معمولا در قبال هولوکاست اولین واکنش‌ها از سوی رژیم صهیونیستی ابراز می‌شود و بعد از آن رسانه‌های دیگر چنین مسائلی را دنبال می‌کنند، حتی دامنه آن در ایران هم اتفاق می‌افتد و در دور اول نماینده کلیمیان نسبت به یهودی‌ستیزی این نمایشگاه واکنش نشان داد. ما از او خواهش کردیم به دیدن نمایشگاه بیاید تا مطمئن شود هیچ طرحی در مورد یهودی‌ستیزی در این مسابقه وجود ندارد. این مسائل باعث می‌شود کار ما مشکل شود اما مسئله این است که ما هر کاری کنیم تا حقیقت بیان شود، باز هم آنها زهر خودشان را می‌ریزند».او ادامه داد: «ای کاش، آقای ظریف مشاورانی داشت تا جزئیات بیشتری از این نمایشگاه در اختیارش قرار می‌دادند. خوشبختانه ما ارتباط خوب و درستی با وزارت ارشاد داریم و زمانی که قرار شد دبیری دوسالانه کاریکاتور را برعهده بگیرم به مسئولان ارشاد گفتم که دبیر نمایشگاه هولوکاست نیز هستم و این مسئله برای دوسالانه مشکلی پیش نیاورد اما آنها نیز گفتند که مشکلی با این موضوع ندارند».به گفته شجاعی طباطبایی این نمایشگاه کاملا مردم‌نهاد است: «جوایز این نمایشگاه 12‌هزار، هشت‌هزار و پنج‌هزار دلار بود که در مجموع 25‌هزار دلار می‌شد اما وقتی در مورد نمایشگاه اطلاع‌رسانی شد، مؤسسه فرهنگی رسانه‌ای اوج برای مشارکت در مسابقه ابراز تمایل کرد و ما بخش کاریکاتور چهره را اضافه کردیم تا بگوییم رژیم صهیونیستی و در رأس آن نتانیاهو مسبب هولوکاست‌های معاصر است که از طریق این مؤسسه جوایز دوبرابر شد و به 50‌هزار دلار رسید».گذشته از آن که شجاعی طباطبایی می‌گوید موضوع این نمایشگاه نفی یا اثبات هولوکاست نیست و قرار است به هولوکاست‌های معاصر پرداخته شود اما به نظر می‌رسد این مسابقه در داخل ایران هم هنوز درست جا نیفتاده است. بهمن عبدی، کارتونیست با بیان اینکه آثار این نمایشگاه را ندیده است، به «شرق» گفت: «مسابقات و نمایشگاه‌های زیادی برگزار می‌شود اما به‌نظر می‌رسد این مسابقه از سوی نهادی سفارش داده شده است که می‌تواند چنین جوایزی را پرداخت کند. اگر از نظر فنی بررسی کنیم هر مسابقه‌ای تأثیرات خود را دارد. شرکت‌کنندگان هر رقابت نیز دو نوع هستند؛ کسانی که به آن موضوع اعتقاد دارند و کسانی که از نظر مالی در چنین رویدادهایی حضور دارند. برخی از هنرمندان به‌خصوص خارجی‌ها معمولا در رویدادهایی که جوایز بالایی دارند، از نظر مالی در آن مسابقه شرکت می‌کنند اما به‌نظرم در مورد موضوعی مانند هولوکاست، کارتونیست باید به موضوع علاقه یا اعتقاد داشته باشد تا استقال فکری او زیر سؤال نرود».جمال رحمتی، دیگر کارتونیست ایرانی نیز در تحلیل خود از این مسابقه به «شرق» گفت: «واقعیت این است که برگزارکنندگان این جریان بیشتر از آنکه نفس خود نمایشگاه برایشان مهم باشد، از همراهی ایران با دنیا هراس دارند و به همین دلیل بُعد خبری این نمایشگاه برایشان بسیار مهم است. از طرف دیگر مسئله هولوکاست، یک موضوع تاریخی تخصصی است که بحث و نظر در مورد آن زیاد است و به‌نظرم کارتونیست‌ها باید در مورد موضوعی صحبت کنند که بدیهی باشد وگرنه در این میان کارتونیست یک ابزار می‌شود نه صاحب فکر». جایزه 50‌هزار دلاری یکی از راه‌های مطرح‌شدن یک مسابقه جایزه‌هایی است که در آن اعطا می‌شود. گذشته از هنرمندانی که می‌توانند باعث اعتبار یک جشنواره، نمایشگاه یا رقابت شوند، نوع جایزه هم در جذب هنرمندان برای شرکت در آن رویداد موضوع مهمی است. در مورد نمایشگاه‌هایی که از سوی دولت برگزار می‌شوند، در بیشتر موارد به دلیل نبود بودجه کافی برای جذب هنرمندان بین‌المللی، این مسابقه‌ها در سطح داخلی یا منطقه‌ای برگزار می‌شوند و همین مسئله توان رقابت این مسابقه‌ها را با نمونه‌های مشابه آن در سطح خارجی کم می‌کند. البته در مورد کاریکاتور کمی قضیه متفاوت است. دوسالانه کاریکاتور تهران یکی از نمایشگاه‌هایی است که نه تنها از نظر کیفی، بلکه به‌واسطه برگزاری منظم و ایجاد استانداردهای جهانی توانسته است پنج‌ستاره شود. علاوه‌بر آنکه حضور کارتونیست‌های ایرانی در جشنواره‌های خارجی معمولا با کسب رتبه‌های خوبی همراه بود و از این لحاظ کاریکاتور ایران شناخته‌شده است. بااین‌حال اگر از دوسالانه کاریکاتور که در سالیان و به مرور توانسته است جایگاه خود را پیدا کند، بگذریم نکته‌ای که جایزه کاریکاتور هولوکاست را مورد توجه قرار می‌دهد، مبلغ جایزه آن یعنی 50 ‌هزار دلار است که برای جلب کارتونیست‌های خارجی نیز بسیار موثر خواهد بود. کارنامه یکی از حامیان مالی این رویداد یعنی مؤسسه هنری رسانه‌ای اوج که باعث ارتقای جایزه 50‌هزار دلاری این رقابت شده، نشان می‌دهد، این نهاد در سال‌های گذشته، نگاهی را دنبال می‌کرده است که تصوری را مبنی بر موضع چالشی به‌خصوص در برابر سیاست خارجی دولت یازدهم و دیپلماسی وزارت امور خارجه داشته است. یکی از نمونه‌های آن بیلبوردهای «صداقت آمریکایی» بوده. هرچند به گفته احسان محمدحسنی، مدیرعامل سازمان هنری رسانه‌ای اوج، این طرح‌ها به معنای مخالفت با مذاکرات دولتمردان ایران با آمریکا نبودند. او درباره طرح‌های «صداقت آمریکایی» که از سوی این سازمان در سطح شهر نصب شد و بعد از مدتی از سوی سازمان زیباسازی شهرداری تهران جمع‌آوری شد، در سال 92 به فارس گفت: «طراحی آثار صداقت آمریکایی مربوط به اسفندماه سال گذشته می‌شود که پایان کار دولت دهم بود و همان زمان بحث‌های مذاکره با آمریکا مطرح شده بود و این طرح‌ها نیز به این مناسبت طراحی و آماده شد اما با فروکش‌کردن این مباحث، این طرح‌ها را برای استفاده به مناسبت 13 آبان نگه داشتیم؛ بنابراین این آثار هیچ ارتباطی به دولت یازدهم نداشت. همه دوستان ما در سازمان هنری- رسانه‌ای اوج و هنرمندان این مجموعه از روند مذاکرات دولتمردان جمهوری اسلامی ایران حمایت می‌کنند و طرح‌های صداقت آمریکایی به معنای مخالفت با مذاکرات دولتمردان ایران با آمریکا نیست».حسنی با اشاره به جمع‌آوری زودهنگام این طرح‌ها از سطح شهر گفت: «من احساس دوستانمان در شهرداری تهران را درک می‌کنم؛ چراکه تلقی آنها این بود که تبلیغات شهری صداقت آمریکایی ممکن است منجر به سوءتفاهم دولتمردان نسبت به شهرداری تهران شود و این تصور به وجود‌ آید که شاید شهرداری می‌خواهد اقدامات و روند مذاکرات دولت را زیر سؤال ببرد، در حالی که شهرداری تهران در طراحی این آثار نقشی نداشت و طبیعی است که این اقدام با طراحی آنها پیش نرفته است».محمدجواد ظریف نیز در صفحه فیس‌بوک خود نصب این بیلبوردها را «مهرورزی در معابر عمومی» توصیف کرد. پس از آن ساخت فیلم «من روحانی هستم» در دستور کار این مؤسسه قرار گرفت. این مؤسسه همچنین تهیه‌کنندگی فیلم بادیگارد را هم انجام داده است. یکی دیگر از اقدامات مؤسسه اوج ساخت انیمیشن «بچرخ تا بچرخیم» با موضوع هسته‌ای است که غنی‌سازی اورانیوم و دستیابی به دانش هسته‌ای را در سه دوره ریاست‌جمهوری اخیر نشان می‌دهد اما نوک تیز پیکان این انیمیشین به سوی «برجام» و توافق هسته‌ای نشانه رفته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.