گفتوگو با مجتبی راعی درباره مطالبات جامعه کارگری از هنرمندان
کجاست تصویر واقعی «کارگران» در سینمای ما؟
سعید برآبادی: برای روز کارگر و شروع هفتهای به همین نام، سراغ کارگرانِ فصلی رفته بودم و در نهایت دریافتم که آنها معتقدند سینمای ایران هیچ رابطهای با کارگران برقرار نکرده و به همین خاطر تصویری اجتماعی، واقعی و دقیق از آنها در جامعه وجود ندارد. از مجتبی راعی، کارگردان و نویسنده سینما پرسیدهام چرا سینمای ما نتوانسته منعکسکننده سیمای واقعی کارگران باشد.
چرا سینمای ما منعکسکننده سیمای واقعی کارگران جامعه نیست؟ متأسفانه آنچه امروز از کارگران در سینمای ایران میبینیم، مفهومی اقتصادی دارد. کارگران در سینمای ما، چهرههایی معطوف به مسائل اقتصادی هستند؛ درحالیکه دریچه دوربین، کمتر به عنوان افرادی با ارزشهای انسانی به آنها نگاه کرده است. سیمای کارگران در آثار سینمایی و حتی آثار تلویزیونی ما، معرف کسی است که با کار در ارتباط است و همواره درگیر مسائل و مشکلاتی در زمینه دستمزد، بیمه، کارفرما و... است، اما ندیدهایم که این کارگران در زندگی روزمره خود به عنوان یک انسان و یک شهروند جامعه چطور زندگی میکنند. چنین نگاهی از سوی سینما چه تأثیری میتواند روی کارگران داشته باشد؟ در حقیقت باید اینطور بپرسیم که آیا کارگران ما به اینکه کارگر هستند، افتخار میکنند؟ آیا از تصویری که ما برایشان در آثار سینمایی ساختهایم راضیاند و آن را دوست دارند؟ پاسخ من منفی است؛ وقتی یک کارگر از تصویر خودش در سینما راضی نباشد، چطور میتواند اولا با سینما ارتباط برقرار کند و مخاطب آن شود و در ثانی چطور میتواند موافق انتشار این تصویر سینمایی از خودش در جامعه باشد؟ چه مشکلی بر سر راه است؟ آیا سینما در انتقال تصویر واقعی کارگران با همان مشکلی مواجه است که در انتقال تصویر مثلا وکلا یا پزشکان تجربه کرده؟ اگر میتوانستیم چهرهای واقعی از کارگران را همانطور که هستند به مخاطبان انتقال دهیم، این فاصله و این حس بد هیچگاه به وجود نمیآمد، اما واقعیت این است که بدنه سینما، یک نوع نگاه طبقاتی به جامعه دارد که نشانههای آن را در نوع مواجهه با گروهها و اقشار مختلف میبینیم، در چنین نگاهی، کارگران در حاشیه هستند و دوربین به کشف دقیق زندگی آنها، بدون سیاهنمایی یا نگاهی دمِدستی نمیپردازد. در بدنه سینمای ما، اصل این است که خوشبختی نزد پولداران است و طبیعی است کارگران زحمتکش، جایی در این تصویر نداشته باشند؛ چراکه با مشکلات اقتصادی دست به گریباناند. کدامیک از صفتهای کارگران در سینمای ایران، نادیده انگاشته شده؟ اگر نگاه انسانی به کارگران داشته باشیم، هوشِ احساسی فوقالعاده آنها را درک خواهیم کرد، آنها مردمانی بهشدت دقیق، سختکوش و مقتصد هستند؛ چراکه اگر نباشند، نمیتوانند زندگیشان را با این حقوقهای کم اداره کنند. در عوض آنچه سینما از کارگران نشان میدهد، صرفا تصویری تکراری از آدمهای در حاشیه است، گویی یادمان رفته اینها همانهایی هستند که با کمترین حقوقها، شرافتمندانه زندگی میکنند. به عنوان آخرین سؤال، معذوریتهای سینما در انعکاس چهره کارگران چیست؟ بگذارید مسئله را اینطور ببینیم؛ گروهی هستند که با دیدن تصویر واقعیشان در رسانه، ممکن است ناراحت شوند ،اما سکوت میکنند، گروه دیگری اما به آن واکنش نشان میدهند و این برمیگردد به این نکته که چقدر آدمها دوست دارند تصویر واقعی خود را ببینند؛ در سطوح مختلف جامعه همیشه برخوردهایی در این زمینه با سینما و تلویزیون وجود دارد، اما درباره کارگران میدانیم آنها آدمهای بزرگ و خودشیفتهای نیستند؛ آنها هر روز با تولید، در حال رشد و نوشدن هستند و فکر میکنم، برای دیدن تصویر واقعی خود آماده باشند؛ هرچند تلخ در سینما.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.