|

روایت شهری ناتمام

«شهر یک‌نفره» با عنوان فرعی استانبول را گوش می‌کنم با چشمان بسته، عنوان کتابی است که از پیوند شعر و عکس پدید آمده؛ شعرهایی با انتخاب و ترجمه سیامک تقی‌زاده و عکس‌هایی از مصطفی سون و روزبه روزبهانی. این کتاب که به‌تازگی در نشر چشمه منتشر شده، شعرهایی از شاعران ترک را در کنار عکس‌هایی از استانبول نشانده و به‌این ترتیب پیوندی میان این دو روایت هنری پدید آورده است. مصطفی سون از عکاسان امروز ترکیه است که عکس‌های او از استانبول شهرت یافته‌اند. او، متولد 1974 است و از سال 1995 در روزنامه «صباح» ترکیه به‌عنوان عکاس خبری مشغول به‌کار شد و بعد، در روزنامه‌های «حریت»، «یکشنبه» و «ملیت» به کار ادامه داد و در نهایت در روزنامه «آکشام» عکاسی خبرنگاری را خاتمه داد. سون پس از استعفا از کنارکشیدن از کار روزنامه، در زمینه عکاسی خیابانی مشغول به‌کار شد، چیزی که خودش آن را «شاهدی برای زندگی» می‌نامد و حالا او به‌عنوان یکی از مهم‌ترین و مطرح‌ترین عکاسان ترکیه به‌شمار می‌رود. او تاکنون نمایشگاه‌های گروهی متعددی برگزار کرده و در سال 2013 نیز اولین نمایشگاه انفرادی‌اش را برگزار کرد. مصطفی سون دو کتاب هم منتشر کرده که اولی عکس‌های اینستاگرامش را دربر می‌گیرد و دومی با نام «عکاسی خیابانی» شامل ایده‌ها و مطالب او در باب عکس خیابانی است. روزبه روزبهانی نیز، گرافیک خوانده و چندسالی است که به عکاسی می‌پردازد و نمایشگاه‌های گروهی و انفرادی مختلفی هم برگزار کرده است. شعرهای این مجموعه اما از شاعران مختلفی انتخاب و ترجمه شده‌اند؛ شاعرانی مثل ابراهیم صدری، آتائول بهرام‌اوغلی، یحیی کمال، الیف شاکاف، روشتو اونور، یاشار کمال، اورهان ولی، ناظم حکمت، جمال ثریا، عزیز نسین و... در ابتدای کتاب یادداشتی کوتاه منتشر شده که در بخشی از آن می‌خوانیم: «استانبول، پایتخت شعر خاورمیانه است. شعری که بغض خاموش بغداد و دمشق و بخاراست. استانبول، شهر مردان سیگاربه‌لب و تسبیح‌به‌دستی‌ست با ابروهای به بالاتاب‌خورده و موهای اتوکشیده و براق که وقتی بارانی‌شان را روی شانه‌های‌شان می‌اندازند، در قهوه‌خانه‌های قدیمی کنار خیابان به خواب می‌روند و معشوقه‌های منتظرشان را فراموش می‌کنند، معشوقه‌هایی که اکنون زنانی پیر با دست‌های ترک‌خورده‌اند و ژاکت‌های ارغوانی، دامن بلند یشمی و پیراهن‌های گل‌دار؛ زنانی که همیشه نامه‌های‌شان دیر به دست‌شان رسیده...تمام اشیای این شهر حافظه دارند، زیرا زخم‌های انسان‌های کهنه این شهر همه‌چیز را به یاد دارند. آن سوی دریا سلطان احمد داستان‌های پدربزرگش را در گوش ایاصوفیایی می‌خواند که هنوز در چشم رومیان، عزیز از دست‌رفته است. آری؛ داستان این شهر روزی شروع شد که زنی ارمنی در محله‌های پایین بی‌اوغلو، یک شب رنگین‌کمان را به خواب دید و صبح تمام لباس‌های رنگی‌اش را شست و به طناب کوچه آویخت. داستانی که شعرش هیچ‌وقت تمام نخواهد شد. استانبول شهری‌ست که به هر پرنده به اندازه پروازش آسمان می‌دهد، به هر شاعری به وسعت کلماتش شعر و به اندازه اضطراب و کنجکاوی عکاس، پنهان‌هایی از خاطراتش؛ زیرا که عکاس چشم‌های شهر است. استانبول روایت شهری‌ست ناتمام که هرکسی می‌تواند در پس کوچه‌هایش داستان خود را تمام کند». در عکس‌ها و شهرهای «شهر یک‌نفره»، روایت‌ها و تصاویری قابل‌‌توجه از استانبول و فضاهای مختلفش به دست داده شده. در یکی از شعرهای این کتاب که متعلق به ناظم حکمت است می‌خوانیم: «چون قایقی کهنه/ که طنابش پاره شده/ در صبحی زمستانی/ روبه‌روی پنجره‌های چوبی/ شناورست/ و روی زغال‌های ساج منقلی/ از خواب بیدار می‌شود/ استانبول/ بزرگ و عزیز». به‌جز کتاب «شهر یک‌نفره»، در این مدت کتاب دیگری نیز در نشر چشمه منتشر شده که آن نیز پیوندی است میان متن و عکس. «نبودنت» عنوان این کتاب است و در آن شعرهایی به انتخاب و ترجمه محمدرضا فرزاد و عکس‌هایی از عکاسان مختلف جهان کنار هم نشسته‌اند. کار پردازش و ویرایش اغلب عکس‌های این کتاب توسط عباس کوثری انجام شده است. از شاعرانی که شعری از آنها در این کتاب آمده می‌توان به این چهره‌ها اشاره کرد: مارینا تسوِتائوِا، آنخل گونزالس، تادئوش رُژویچ، رمون کنو، آدریان هنری، کارلوس دروموند آندراده، کنستانتین کاوافی، آنا آخماتووا و پل سلان. همچنین عکس‌هایی از عکاسانی مثل مارک ریبو، گلی دیس، جیم کمبل، فرانک دیتوری، مارتی فیلیپ لورکا دی کورسیا، جان سامورا، جوئل پیتر ویتکین و سارا مون در این کتاب دیده می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.