آثار زیانبار کیسههای پلاستیکی را فراموش نکنیم
زمان تغییر فرا رسیده است
در گذشته و در بازارهای سنتی، فروشندگان اجناس مشتریان را در بقچههای پارچهای (که مشتریان به همراه داشتند)، به آنها تحویل میدادند. اما با گسترش شهرنشینی، عادت خریدوفروش هم عوض شد. در گذشته فروشندگان اجناس خریدهشده را در کیسههای کاغذی به مشتریان تحویل میدادند. این روش در ابتدای کار بسیار خوب بود، اما با گسترش شهرنشینی و خریدوفروش، مشکلات مربوط به این کیسههای کاغذی خود را نشان داد؛ از جمله قیمت زیاد و دشواری حمل اجناس با کیسههای کاغذی که استحکام و دوام کمی داشتند، مخصوصا وقتی خیس میشدند. در دهه 1950 کیسههای نایلونی به بازار آمد که ویژگیهای بسیاری داشت؛ از جمله وزن کم، قیمت ناچیز، دوام و استحکام زیاد و از همه مهمتر حملونقل آسان اجناس خریداریشده در این کیسهها. به این ترتیب، کیسههای نایلونی به نماد خرید و از آن بالاتر به نماد شهرنشینی تبدیل شدند. زمانی که این کیسههای نایلونی به بازار عرضه شدند، هم فروشندگان و هم خریداران از آن استقبال کردند؛ زیرا هنوز خیلی مانده بود که آثار و مشکلات مصرف بیش از اندازه این کیسههای نایلونی برای محیطزیست آشکار شود. مشکلات کیسههای نایلونی استفاده از این کیسهها مشکلات بسیاری دارد؛ از جمله اینکه این مواد به آسانی در طبیعت تجزیه نمیشوند و در نتیجه سالها به همین شکل در طبیعت باقی میمانند که علاوه بر پدیدآوردن صحنههای ناخوشایند، باعث آلودگی و تخریب محیطزیست میشوند. علاوه بر اینها، بسیاری از کارشناسان محیطزیست میگویند بیش از نیمی از میلیاردها کیسه پلاستیکی که هر سال تولید و عرضه میشود، به همین شکل در طبیعت رها میشوند که بسیاری از آنها به منابع آب مانند رودخانهها، دریاها و اقیانوسها میرسند. وجود این کیسههای پلاستیکی در دریاها، مشکلاتی را برای بسیاری از گونههای جانوری اقیانوسها پدید میآورد؛ از جمله اینکه برخی جانداران، این کیسهها را با غذا اشتباه میگیرند. راهکارهای مبارزه چیست 1- سوزاندن: با توجه به مشکلات بیش از اندازه رهاشدن این مواد در طبیعت، بشر به فکر یافتن راه چارهای برای خلاصی از این مشکل بود. یکی از سادهترین راهکارها سوزندان اجناس دورریز پلاستیکی است. با توجه به اینکه بیشتر پلاستیکها، جرم حجمی کمی دارند و پس از سوختن، جسم جامد کمی از آنها باقی میماند، در نگاه اول به نظر میرسد سوزاندن راهکار مناسبی برای خلاصی از شر پلاستیکهاست؛ اما واقعیت این است که هنگام سوختن پلاستیکها، گازهای سمی تولید میشود که بسیار زیانبارند و به همین دلیل اصلا توصیه نمیشوند. 2- بازیافت: بازیافت شاید یکی از مناسبترین راهکارها برای مقابله با مشکلات زبالههای پلاستیکی باشد، اما این روش هم دشواریهای خاص خودش را دارد. با توجه به اینکه بسیاری از موادی که قرار است بازیافت شوند، در توده ناهمگونی از انواع زبالهها قرار دارند، تفکیک آنها از هم بسیار دشوار و ناخوشایند است. هرچند بازیافت زبالهها، سود فراوانی دارد اما کمتر کسی حاضر است در شرایط نامطلوب (که احتمال بیماری در آن نیز بسیار زیاد است)، کار کند. بسیاری از کارگران کارگاههای بازیافت، در شرایط و وضعیت غیربهداشتی کار میکنند و برخی از کارگران این واحدها پس از مدتی به بیماریهای لاعلاج دچار ميشوند. 3- تشویق به تفکیک: با توجه به مواردی که در بندهای بالا ذکر شد، مسئولان برخی از شهرهای بزرگ، شهروندان را به تفکیک انواع زبالهها (از جمله زبالههای خشکوتر و تفکیک شیشه، کاغذ، فلز، مقوا و...) تشویق کردند. هرچند اینگونه تفکیکها در بسیاری از کشورها اجرا شد اما فقط در برخی کشورها موفقیتآمیز و در بسیاری از کشورهای دیگر ناموفق بود. 4- کیسههای تجزیهپذیر: مشکل اصلی کیسههای نایلونی این است که در محیطزیست تجزیه نمیشوند؛ زیرا از پلیمرهای با منشأ نفتی ساخته شدهاند. شاید سادهترین راهکار برای حل این مشکل، تولید کیسههای خرید از مواد با منشأ گیاهی باشد که در طبیعت تجزیه شوند. هماکنون بسیاری از شرکتها با استفاده از پلیمرهای گیاهی (مانند نشاسته ذرت یا سیبزمینی)، نایلونهای زیستتخریبپذیر تولید میکنند، اما با توجه به قیمت زیاد این نوع کیسهها، هنوز استفاده از آنها همگانی نشده است. به همین ترتیب قاشق و چنگال و ظرفهای غذاخوری یکبارمصرف با پایه گیاهی تولید شدهاند که برای سفرهای کوتاه یا پیکنیک بسیار مناسبند. همچنین در چند سال اخیر گلدانهایی با منشأ گیاهی تولید شدهاند که برای جابهجایی گل و گیاه مناسبند. در این موارد لازم نیست گیاه را پس از جابهجایی، از گلدان بیرون آورد و در خاک کاشت بلکه میتوان گیاه را همراه با همان گلدان کاشت. در این موارد گلدان برخلاف گلدانهای سفالی یا پلاستیکی معمولی، پس از مدتی در خاک تجزیه میشود. 5- ممنوعیت تولید و مصرف: ممنوعیت تولید، عرضه و مصرف انواع کیسههای پلاستیکی یکبار مصرف شاید آخرین راهکار برای مقابله با پیامد گسترش استفاده از پلاستیکها باشد. مسئولان میگویند با اعمال و برقراری چنین قوانینی، مردم تشویق میشوند که به جای استفاده از مواد یکبار مصرف، از کیسههای دائمی مانند کیسههای پارچهای یا نایلونی ضخیم یا مواد قابلتجزیه استفاده کنند. برقراری مالیاتهای سنگینتر برای کیسههای نایلونی یا دریافت بیعانه برای بازگرداندن ظرفهای پلاستیکی، شیشهای یا موارد مشابه، از دیگر راهکارها برای کاهش سرعت مصرف این منابع است. متأسفانه امروزه بشر به همه چیز، نگاه یکبار مصرف دارد؛ از ظرف غذا گرفته تا دوربین عکاسی. این نوع نگاه، خسارتهای فراوانی برای سیاره ما در پی داشته است، بسیاری از کارشناسان محیطزیست بر این باورند که اگر بشر نتواند در این نوع نگاه و شیوه زندگی خود و سرعت مصرف منابع و تولید زبالهها، تغییری ایجاد کند، شاید روزگاری فرا برسد که زمین نتواند همه نیازهای ما را برآورده کند و ما در تأمین منابع ناکام یا در انبوه زبالهها غرق شویم. برخی از طرفداران محیطزیست بر این باورند که تاکنون زمین در برابر زیادهخواهیهای بشر، بیش از اندازه سخاوتمندانه رفتار کرده و همین موضوع باعث شده است که بشر حد و مرزی برای مصرف منابع و تولید زباله قائل نشود. گویا با این سرعت مصرف، داریم با سیارهمان به شکل سیاره یکبار مصرف برخورد و گمان میکنیم پس از پایان منابع زمین، میتوانیم بهرهبرداری از زمین دیگر را آغاز کنیم، چه تصور پوچی!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.