زبالهدان بزرگی به نام اقیانوس
آبی آلوده
ياسان زركوب
یکی از مسائل نگرانکننده محیطزیستی سالهای اخیر، استفاده بیش از حد از مواد پلاستیکی است. با توجه به خواص بسیار متفاوت و متنوعی که پلاستیکها دارند، کاربردهای بسیاری در زندگی ما یافتهاند؛ از مواد بستهبندی گرفته تا ظروف یکبار مصرف غذا. آسانی تولید و قیمت بسیار کم این مواد نیز باعث شده است روزبهروز بر دامنه کاربرد آنها افزوده شود. اما باید دانست این افزایش تولید و مصرف مشکلات بسیاری را پدید آورده است، ازجمله مهمترین مشکلات این مواد، تجزیهنشدن آنها در طبیعت است. موادی که ریشه گیاهی یا جانوری دارند، پس از گذشت مدتی، تجزیه میشوند، اما پلاستیکها موادی تجزیهناپذیر هستند، به بیان دقیقتر، تجزیه آنها ممکن است چند صد سال طول بکشد که در مقیاس طول عمر بشر باید آنها را تجزیهناپذیر تلقی کرد. بههمیندلیل بسیاری از کارشناسان تنها راهحل ممکن و عملی برای مقابله با کوه مواد پلاستیکی را که هر روز از زبالهدانی سر درمیآورند، بازیافت میدانند. هرچند باید پذیرفت بازیافت پلاستیکها تا حدودی ساده است، اما در مقام مقایسه، بسیار کمتر از فلز، کاغذ، شیشه و موارد مشابه بازیافت میشود. دلیل آن هم فراوان و ارزانبودن مواد اولیه تولید پلاستیکهاست. بههمیندلیل است که بخش زیادی از مواد پلاستیکی دورریز، به جای رفتن به کارگاههای بازیافت، در طبیعت رها میشوند. به بیان دیگر، با وجود توسعه سیستمهای بازیافت، این مواد کماکان راه طبیعت را در پیش میگیرند و با توجه به دوام طولانیشان، مشکلات فراوانی را ایجاد میکنند. طبق آمارها، مصرف پلاستیک در نیمقرن گذشته، 20 برابر شده و انتظار میرود در50 سال آینده باز هم 20 برابر دیگر رشد کند. براساس گزارشها، تقریبا یکسوم مواد پلاستیکی مصرفشده از چرخه بازیافت جا میمانند، اما نکته بسیار مهم آن است که این مواد پلاستیکی از مقصد غیرمنتظرهای یعنی اقیانوسها سر درمیآورند. وجود پلاستیکها در آبهای اقیانوس باعث آغاز رویدادهای متنوعی میشود که تأثیرات کوچک و بزرگ فراوانی به همراه دارد؛ از بهدامافتادن برخی از گونههای زنده مؤثر در زنجیره غذایی گرفته تا تغییر ضریب بازتاب و جذب حرارتی در بخشهایی از آبها و تغییر ترکیب شیمیایی آب و درنهایت تأثیرگذاری بر مهمترین منبع غذایی و حیاتی انسان. یکی از مهمترین مواردی که در سالهای اخیر بحثهای زیادی درباره آنها مطرح شده، ریزدانههای پلاستیکی (microbead) است که در محصولاتی مانند خمیردندان و صابونهای مایع و شامپو به کار میرود. برخی کارشناسان بر این باورند که استفاده از این مواد باید ممنوع شود. ریزدانههای پلاستیکی را به این دلیل در محصولاتی مانند خمیردندان یا شامپو بهکار میبرند که سلولهای مرده را با سایش از پوست جدا کنند یا پاره شوند و مواد درون خود را روی پوست رها کنند تا پوست نرمتر و شفافتر شود. برخی منتقدان معتقدند هیچکدام از این دو مورد با استفاده از ریزدانههای پلاستیکی محقق نمیشوند، این ریزدانهها نرمتر از آن هستند که باعث جداشدن سلولهای مرده پوست شوند و برای اینکه پاره شوند، نیز به فشار زیادی احتیاج دارند، ولی هنگام شستوشو، فشار زیادی به آنها وارد نمیشود. اما این ریزدانهها از همه صافیها و فیلترهای آب رد شده و وارد چرخه غذایی انسانها و حیوانات میشوند. توجه به همین عوامل است که به ما یادآور میشود برای استفاده درازمدت از طبیعت و منابع آن باید در شیوه زندگی و نگرشمان نسبت به طبیعت، تغییرات بسیاری ایجاد کنیم. البته بسیاری از این تغییرات (مانند ادامه استفاده یا استفادهنکردن از ریزدانهها) باید در سطح کلان ملی و بینالمللی انجام شود و شاید از ما بهعنوان شهروندان عادی، کاری ساخته نباشد، اما شاید همین کاهش استفاده از کیسههای پلاستیکی در زندگی روزمره و تغییر الگوی زندگی ما، هرچند کوچک است، اما اگر ادامهدار باشد و بهویژه اگر افراد زیادی خود را ملزم به رعایت آن بدانند، تأثیر زیادی در حفاظت از محیطزیست و دوام منابع آن داشته باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.