سلطه زباله بر ۴ گوشه جهان
نشانههای آغاز دوران جدید زمینشناسی
محمدرضا دستورانی
امروزه ردپای زباله را در همه جای جهان میتوان دید. به بیان دیگر پلاستیک که اصلیترین جزء زبالههای شهری را تشکیل میدهد، همه جای جهان را آلوده کرده است. زبالههای پلاستیکی همیشه و همه جا هستند؛ از کیسههای خرید فروشگاهی و سوپرمارکتها گرفته تا سیدی. این مواد پس از مصرف و پایان عمرشان، میشوند زباله و هر جا که بشر حضور داشته باشد، زباله هم هست، بهاینترتیب زباله به نشانهای از یک دوران جدید زمینشناسی تبدیل شده است. بر پایه یک پژوهش جدید، مشخص شده بشر پس از جنگ جهانی دوم آنقدر پلاستیک تولید کرده است که میتوان همه سطح زمین را با آن پوشاند. دانشمندان هشدار میدهند اینکه پلاستیکهایی که بشر تولید کرده است، میتواند همه سطح زمین را بپوشاند، باید زنگ خطر را برای ما به صدا درآورد. به باور طرفداران محیطزیست، چنین خبرهایی نشانه تأثیر زیانبار فعالیتهای بشری بر محیطزیست است. بر پایه نتایج این پژوهش که در نشریه آنتروپوسن منتشر شده است، مشخص شده هیچ بخشی از زمین از آثار و نتایج زیانبار زبالههای پلاستیکی در امان نبوده است. امروزه در همه جای جهان میتوان بطریهای آب و دیگر نوشیدنیها، کیسههای خرید، تکههای پلیاستر، سیدی، فیلتر سیگار، نایلون و انواع دیگر پلاستیکها را مشاهده کرد. هرچند اندازه این زبالهها متفاوت است و برخی در حدواندازه دانه میکروسکوپی و برخی تکههای چند کیلویی هستند، اما تخریب محیطزیست، ویژگی مشترک همه این مواد است. دکتر «یان زالاسهویچ» از دانشگاه لایسستر که سرپرستی پژوهش جدیدی را بر عهده داشته است، میگوید: «بشر در 70 سال گذشته هم انواع جدیدی از پلاستیکها را (از باکلیت تا کیسه پلیاتیلن تا پیویسی) پدید آورده و هم مقدار تولید آنها را افزایش داده است، اما از این موضوع كه زبالههای پلاستیکی تا کجاها میروند، هیچ تصوری نداریم. برخی میدانند که زبالههای پلاستیکی در اقیانوسها و دریاهای سراسر جهان، شناورند، اما کمتر کسی میداند این زبالهها پس از مدتی در اعماق آبهای اقیانوسها فرومیروند. اینها نشان میدهد وضعیت سلامتی سیاره ما اصلا خوب نیست». کارشناسان میگویند مهمترین دستاورد پژوهشهای جدید این است که ما باید تولید چنین مقدار زیادی از زباله را به مثابه پدیدآمدن دوران جدید زمینشناسی تلقی کنیم که «آنتروپوسن» نام دارد و به دوران هولوسن که 12 هزار سال پیش شروع شده بود، پایان داد. بسیاری از اعضای گروه «زالاسهویچ» براین باورند که دوران هولوسن به پایان رسیده و دوران آنتروپوسن بهراستی آغاز شده است. این گروه در ماه گذشته، مقاله دیگری را در مجله ساینس منتشر کردند و در آن با استدلال نشان دادند بشر با فعالیتهای گوناگون در سالهای پس از جنگ، وضعیت زمینشناختی سیاره ما را تغییر میدهد. بهویژه ایزوتوپهای رادیواکتیوی که در اثر انفجار بمبهای اتمی، در همهجا پراکنده شدند، نشانه مؤثر و چشمگیری در زمین باقی گذاشتند که به تمدنهای آینده میگوید زمانی اتفاق عجیبی روی داده بود. علاوه بر این افزایش مقدار کربن دیاکسید در آب اقیانوسها، تولید بتون در مقیاس بسیار زیاد و استفاده گسترده از آلومینیوم، نشانههایی هستند که به ما میگوید دوران آنتروپوسن آغاز شده است. اما «زالاسهویچ» استدلال میکند همین کیسههای پلاستیکی بیارزش و بطریهای نوشیدنی نقش بسیار مهمی در تغییر چهره زمین دارند؛ نقشی که فراتر از تصورهای پیشین ماست. او میگوید: «ماهیان دریاها را در نظر بگیرید. بسیاری از ماهیان فکر میکنند این تکههای پلاستیک پراکنده در آب، غذاست و آن را میخورند، بههمیندلیل بسیاری از ماهیها، مقداری پلاستیک را در اندامهای خود دارند». هماکنون سالانه بیش از 300 میلیون تن پلاستیک در جهان تولید میشود. چرخه زمینشناختی کاربرد آنها، شاخصی است که به ما میگوید دوران آنتروپوسن آغاز شده است».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.