غزلهای عمران صلاحی
اینک فرود عشق
نسیم آصفزاده: «عطر بیدار زمین» عنوان مجموعهای از غزلهای عمران صلاحی است که چندی پیش توسط نشر مروارید منتشر شد. عمران صلاحی در طول عمرش بیش از چهل دفتر شعر سروده بود و این اشعار هم به لحاظ محتوایی و هم به لحاظ فرمی تنوع زیادی دارند. غالب کتابهای شعری که از صلاحی منتشر شده، گزیدهای از اشعار او را در شیوهها و قالبهای مختلف دربر گرفتهاند. «عطر بیدار زمین» اما گزیدهای است از شعرهای کلاسیک صلاحی و به عبارت بهتر گزیدهای از غزلهای او. در بخشی از مقدمه کوتاه کتاب که توسط بهاره صلاحی نوشته شده، درباره این دفتر شعر آمده: «در این کتاب، به قصد چاپ مجموعهای مستقل شامل تمام شعرهای کلاسیک (غزل، قصیده، مثنوی، رباعی و...) عمران صلاحی، دفترها و دستنوشتههای مختلف او را جستجو کردیم و مجموعه بزرگی تنظیم شد. اما با یافتن دفتری که در آن، عمران صلاحی مجموعهای از غزلهای سالهای 1343 و 1385 خود را در آن گردآوری کرده بود، تصمیم گرفتیم این دفتر غزل را عینا، البته با افزودن آخرین شعر او (غزل «سعدی در کاشغر»)، برای چاپ برگزینیم». صلاحی مجموعهای از غزلهای سالهای مختلف خود را انتخاب کرده بود و از اینرو ممکن است برخی از غزلهای او که پیشتر در جایی دیگر منتشرشده بودند در این دفتر دیده نشوند. در این دفتر، از بعضی غزلها تنها چند بیت انتخاب شدهاند و گاه حتی یک بیت یا یک مصراع. در میان شعرهای حاضر در «عطر بیدار زمین»، یک قصیده هم به چاپ رسیده که این شعر هم به انتخاب خود صلاحی در این دفتر انتخاب شده بود. شعرهای منتشرشده در «عطر بیدار زمین»، به ترتیب تاریخ سرودنشان منتشر شدهاند و اولین شعر کتاب «دستهگل» نام دارد که به تاریخ 1343 سروده شده. این شعر در اصل «از وسط یک غزل» انتخاب شده و تنها دو بیت از آن غزل را دربر گرفته: «ای که رخ افروختهای همچو گل/ رنگ ز رخ باختنم را ببین!/ پنجرهی خانهی خود باز کن/ دستهگل انداختنم را ببین!» در دفترهای شعر صلاحی شعرها همیشه بر اساس تاریخ سرودهشدنشان منتشر شدهاند و این ویژگی که در «عطر بیدار زمین» هم وجود دارد، این امکان را میدهد که تغییرات شعرهای او را در طول سالهای مختلف ببینيم. در شعرهای مجموعه «عطر بیدار زمین»، ویژگیهای مشترک جهان شعری صلاحی دیده میشود. در این شعرها اگرچه به طور مستقیم از طنز استفاده نشده، اما عنصر طنز همچنان در بسیاری از آنها دیده میشود. غزلهای صلاحی، سرشار از خیال و تصویر و عشق هستند و زبان اغلب این غزلها نیز زبانی ساده و امروزیاند. برای مثال در شعری با نام «هراس» که در خرداد 1347 سروده شده، میخوانیم: «ای رمز بهار در نوایت/ ای روح شکوفه خندههایت/ ای بیتو فضای کوچه مرده/ ای نبض زمین صدای پایت/ زندانی ظلمت هراسم/ کو، دست نگاه آشنایت؟/ چون ساقهی سبز عمق جنگل/ میخیزم و میکنم صدایت/ خورشید وجود من کجایی؟/ یک ذره شده دلم برایت». غم و شادی و هجران و دلتنگی از مضامین عمدهای است که در «عطر بیدار زمین» دیده میشود و در یکی از شعرهای خواندنی مجموعه؛ «غروب» میخوانیم: «بیتو میکاهد دلم در التهاب خویشتن/ در هراسم از غروب آفتاب خویشتن/ کاش بودم تیره دودی تا شبی از روزنی/ سر به گردون میزدم با پیچوتاب خویشتن».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.