|

کرخه آرام بود

مجید رحیمی‌آشتیانی-کارشناس مهندسی آب

انتشار اخبار آلام و خسارات جانی و مالی به هموطنان در سیل روزهای قبل در استان‌های خوزستان، لرستان، ایلام و... دل هر ایرانی را به درد آورد و آرامش را از نگارنده نیز سلب کرد و یادآور حوادث تلخ و دردآور سیلاب‌های رودخانه وحشی کرخه در سال‌های دور شد. رودخانه کرخه از مناطق میانی و جنوب‌غربی رشته‌کوه‌های زاگرس در نواحی غرب و شمال‌غرب کشور سرچشمه گرفته، پس از طی مسافتی در حدود 900 کیلومتر در امتداد شمال به جنوب، سرانجام در مرز مشترک ایران و عراق به مرداب هورالعظیم می‌رسد. حوضه آبریز رودخانه کرخه به وسعت 43هزار کیلومترمربع است و استان‌های همدان، کرمانشاه، کردستان، ایلام، لرستان و خوزستان را دربر می‌گیرد. ‌سرشاخه‌های اصلی تشکیل‌دهنده رودخانه کرخه، ‌رودخانه سيمره،‌ کشکان و قره‌سو، گاماسیاب و چرداول هستند. این منطقه پتانسیل بالایي در سیل‌خیزی دارد، به‌نحوی‌که در سده‌های قبل حدودا 9 سیلاب مخرب و بسیار بزرگ در آن جاری شده؛ زمستان سال 1248 تخریب شوش، بهار 1264 طغیان بزرگ کارون و شکست پل بند شوشتر و سیلاب دی ماه 1302 که در پی پنج روز باران موجب تخریب پل شوشتر شد و بخشی از شهر را غرقاب و در اهواز 200 خانه و مغازه را تخریب کرد. طبق مطالعات انجام‌شده، آمار خسارت سیل‌های حادثه‌خیز رودخانه وحشی کرخه در 50 سال قبل از احداث سد کرخه عبارت است از 25 سیل حادثه‌خیز که به 10 شهر آسیب ‌زده، 362 پارچه روستا آسیب ‌دیده، 20هزارو 627 واحد مسکونی آسیب‌ دیده، 19 نفر تلفات جانی داشته و چهارهزارو 430 تلفات دامی و 30هزارو 500 هکتار اراضی کشاورزی آسیب ‌دیده است به این دلیل برای مردم استان‌های حوضه آبریز آن، به رودخانه وحشی کرخه معروف بود اما... ادامه در صفحه 4

این رود ناآرام و بی‌قرار با طغیان و سیلاب‌های بعضا فاجعه‌بار زمانی آرام گرفت که سد کرخه با دستان پرتوان فرزندان غیرتمند این مرزوبوم احداث شد. سد عظیم کرخه یکی از بزرگ‌ترین سدهای خاکی دنیا و بزرگ‌ترین سد تاریخ ایران است که در 22کیلومتری شمال‌غرب اندیمشک در استان خوزستان احداث شده. این سد با حجم مخزنی به میزان هفت‌میلیاردو 300 میلیون مترمکعب بزرگ‌ترین دریاچه مصنوعی ایران را پدید می‌آورد و تأمین و تنظیم آب مورد نیاز 340 هزار هکتار اراضی پایین‌‌دست را، علاوه بر مدیریت و مهار سیلاب‌ها، به عهده دارد... ... ضمنا سه واحد نیروگاه برقابی به ظرفیت 400 مگاوات برق پاک در ساعات پیک تولید می کند که کمک شایانی به پایداری شبکه برق سراسری کشور است. به یاد دارم دست‌اندرکاران احداث سد حتی قبل از اتمام کامل عملیات ساختمانی و تجهیزاتی بدنه و سرریز سد، با بررسی‌های خطرپذیری موضوع و عواید ناشی از بهره‌برداری در بهمن‌ماه 1378 با بستن دریچه‌های تخلیه‌کننده عمقی، آبگیری سد را آغاز کردند و از آن تاریخ تاکنون با درایت مهندسان امین و دلسوز سدسازی کشور، رود کرخه آرام گرفت و در روزهای اخیر نیز با مدیریت سیلاب سه‌هزارو 300 مترمکعبی در ثانیه در مخزن سد با کمترین تخلیه آب، حجم آب ذخیره‌شده در سد بالغ بر چهار میلیارد مترمکعب شد. اخیرا در بعضی یادداشت‌ها از تعدادی کنج‌نشینان بی‌درد که آلام و درد سیل‌زدگان و آسیب‌دیدگان را درک نکرده با غصب‌ عناوینی دروغین به هواداری از محیط زیست از منافع سیل و عدم ضرورت کنترل آن در سدها قلم‌فرسایی کرده‌اند، سؤال این است که آیا مدیریت و کنترل سیلاب‌های عظیمی مثل سیلاب هشت هزار مترمکعبی در ثانیه وارده به سد دز که پس از استهلاک و مدیریت آن به دلیل محدودیت‌ها حداکثر چهارهزارو 500 مترمکعب در ثانیه تخلیه شد که خسارات جانی و مالی آن بالغ بر دوهزار میلیارد تومان برآورد شد که اگر تمامی هشت هزار مترمکعب در ثانیه بدون کنترل به سمت اهواز سرازیر می‌شد تا چندین متر کل شهر اهواز را غرقاب می‌کرد آیا فقط با آبخیزداری و مهندسی، رودخانه قابل مدیریت و کنترل خواهد بود؟ زهی خیال باطل! آیا بهتر نبود دوهزار میلیارد تومان (برآورد اعلام‌شده خسارت سیلاب اخیر در رسانه ملی) خسارت‌های مالی خسارت‌دیده‌های سیلاب اخیر در راه احداث سد بختیاری در بالادست سد دز هزینه می‌شد و با ایجاد اشتغال برای جوانان در استان‌های لرستان و خوزستان و ایجاد هزارو500 مگاوات نیروگاه برقابی منافع پایدار محیط‌زیستی با عدم تولیدCO2 و جلوگیری از تبعات منفی تولید گازهای گلخانه‌ای و صرفه‌جویی مصرف گاز و کمک به ادامه حیات کارکردی سد دز کنترل سیلاب‌های مخرب و تنظیم آب‌‌های کشاورزی و شرب به دور از شعارزدگی توسعه پایدار منطقه کمک کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.