|

در حال ‌و احوالات این روزهای تئاتر

فرزانه ابراهیم‌زاده

مقدمه: با یک حساب سرانگشتی به‌نظر می‌رسد این روزها حال ‌و احوال تئاتر از بقیه هنرها بهتر باشد. تئاتری‌ها مانند اهالی تجسمی که درگیر واگذاری موزه هنرهای تجسمی هستند، به نظر بابت تئاتر شهر و تالار وحدت و سایر سالن‌ها نگرانی خاصی ندارند. در ضمن تئاتر در هنرستان‌ها هم سال‌هاست که تدریس نمی‌شود و برای همین مشکلی برای حذفش از نظام آموزشی متوسطه نیست. مانند اهل سینما هم سرگردان در دوتکه‌شدن جشنواره نیستند. راه خودشان را می‌روند. ماجرایی به شکل ارکستر سمفونیک و لغو کنسرت هم ندارند. تازه وزیر ارشاد که در ابتدای رسیدن به پست وزارت تا یک سال، کاری به کارشان نداشت، هم اهل تئاتر شده و سال ۹۵ هم شکر خدا سال تئاتر نام گرفته و قرار است آن مشکل کسری بودجه‌ای که از وقتی یادمان هست دامان تئاتر این کشور را گرفته و آن را هنری مظلوم و بیچاره نشان داده هم رفع شود. وضعیت اجراها و دستمزدها و... همه بر وفق مراد است. پس حال تئاتر خوب است؛ شما باورتان می‌شود؟ دایره گچی... انتخابات خانه‌ تئاتر شنبه هفته قبل بدون هیچ مشکلی برگزار شد. البته اگر برگزار هم نمی‌شد، تفاوت زیادی نداشت؛ به این دلیل که با وجود همه شعارهای انتخاباتی که ۳۵ نامزد این دوره برای بهترشدن وضعیت تئاتری‌ها و توزیع سهم عادلانه سالن‌ها و بحث بیمه و حمایت از هنرمندان ازکارافتاده و قرارداد تیپ و تمام‌شدن ساختمان خانه تئاتر در خیابان سمیه و... داده بودند که البته هیچ‌کدام هم برای کسی تازگی نداشت، با یکی، دو تغییر همان‌ کسانی انتخاب شدند که از دوره اول خانه تئاتر تا امروز عضو هیأت‌مدیره خانه تئاتر بودند. از همان ابتدا هم می‌شد حدس زد که قرار نیست اتفاق خاصی بیفتد. همان دایره گچی است که از خیابان صبا به چهارراه ولی‌عصر کشیده شده است. همه حرف‌های تکراری، آدم‌های تکراری و حتی دعواهای تکراری که هر دو سال یک‌ بار در سالن اصلی تئاتر شهر اتفاق می‌افتد و درنهایت هم همان چند نفر همیشگی انتخاب می‌شوند و به نظر می‌رسد تئاتری‌ها از وضعیت صنفی خودشان بسیار راضی هستند. اینکه حرف‌هایی که هر چند سال درباره ریاست مادام‌العمر برخی از اعضای هیأت‌مدیره می‌شنویم، جدی نیست و بلندفکرکردن برخی از اهالی خانه تئاتر است. شورا ترسناک نیست رئیس شورای نظارت و ارزشیابی تئاتر حرفه‌ای در روزهای آخر هفته با حکم رئیس مرکز هنرهای نمایش تغییر کرد و بار دیگر رحمت امینی که چندین‌بار پیش از این در این سمت در مرکز هنرهای نمایشی نظارت بر تئاتر را برعهده داشت، به این سمت منصوب شد. این تغییر البته درست در روزهایی اتفاق افتاد که چند روز پیش‌تر از آن، نمایش لیلی نام تمام دختران ایران است، بعد از 20 روز اجرا متوقف شد. در اینکه این دو اتفاق ربطی به هم دارد یا خیر، قضاوتی نمی‌کنیم. اینکه شورای نظارت اول مجوز می‌دهد و بعد از یک ماه تصمیم می‌گیرد مجوزش را لغو کند، موضوع ما نیست. موضوع تغییر و تحولی است که یکباره رخ داده است. امینی علاوه بر اینکه سال‌هاست استاد دانشگاه است در چندسالی که از شورا دور بوده، چندین نمایش را کارگردانی کرده و صابون شورای نظارت به لباس‌هایش خورده است. به همین خاطر می‌توان امیدوار بود که به جای نظارت بیشتر، ارزشیابی را مدنظر خود داشته باشد. پس اینکه او به خبرگزاری «مهر» گفته: «این شورا نباید به‌عنوان عاملی تهدیدکننده و ترسناک برای هنرمندان تئاتر باشد» را باید به یاد داشته باشیم؛ در ماه‌های آینده حتما به کارمان خواهد آمد. راوی نسخه‌های تعزیه استاد جابر عناصری در هفته‌ای که گذشت، در سکوت درگذشت و جامعه تئاتری را که در چند سال گذشته خبر و سراغی از او نگرفته بودند، در سوگ خود فرو برد. همه آن کسانی که در همه این سال‌ها باعث دل‌شکستگی یکی از قدیمی‌ترین پژوهشگران شبیه‌خوانی در ایران شده بودند یا در این سال‌ها حال و احوالی از او نپرسیده بودند، یک‌دفعه سرانگشت گزیدند و پیام‌های تسلیت پشت هم که چرا در این سال‌ها از او غافل بودیم. کسی هم در این میانه نپرسید که چه چیز باعث سکوت و عزلت‌گزینی جابر عناصری شده بود یا اینکه او در این سال‌ها چه پژوهش‌هایی را انجام داده است. دعوت به دنیای تراژدی و کمدی در میان این همه نمایش و شبه‌تئاترهایی که این روزها روی صحنه‌های خصوصی و دولتی به صحنه می‌آید، به شما پیشنهاد می‌کنم سری به تماشاخانه حافظ بزنید و با دیدن اودیسه یک تئاتر خوب را روی صحنه ببینید. این نمایش که تازه‌ترین کار آرش دادگر و گروه کوانتوم است، شما را با شاهکار هومر به دنیای تراژدی و کمدی می‌برد و می‌توانید یکی از مشهورترین متون تئاتر را در دو قالب در کنار هم و با کمک‌گرفتن از قواعد تئاتری ببیند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.