|

بیژن بیرنگ: عده‌ای از دیده‌نشدن رنج می‌برند

هما نصرتي: وقتی حرف از فرهنگ‌سازی می‌شود، پای هنرمندان به میان می‌آید. اما آیا آنها می‌توانند در کاهش آسیب‌های جامعه و افزایش حس میهمان‌نوازی ایرانی‌ها نسبت به مهاجران کشور افغانستان تأثیرگذار باشند؟ آیا می‌توان نسخه‌ای فرهنگ‌سازانه را از آنها برای بهبود جامعه گرفت. بیژن بیرنگ وقتی که ماجرای ستایش را از خبرنگار می‌شنود، سکوت می‌کند. سکوت او نشانی از بهت و ناباوری دارد. او به «شرق» می‌گوید که این سکوت نشانه‌ای از نادربودن حوادثی از این دست است و تنها راه را در برخورد ریشه‌ای و پیشگیرانه با این آسیب‌ها می‌داند:

آقای بیرنگ وقتی چنین خبری را می‌شنوید اولین حسی که به شما دست می‌دهد چیست؟ آیا ما خشن‌تر و خشونت‌هایمان نمایشی‌تر شده‌اند؟ به نظرم یک اتفاق نمی‌تواند بازگو‌کننده چنین موقعیتی باشد. در غرب هم نوجوان‌هایی با همین سن‌وسال، اسلحه می‌خرند و هم‌سن‌وسال‌های خودشان را در مدرسه به رگبار می‌بندند. وضع این مورد خاص واقعا فرق می‌کند، در ساده‌ترین حالت فقط یک نمونه است. به نظرم در وهله اول چیزی که باید در نظر بگیریم این است که بوی پختگی از رفتار او به مشام نمی‌رسد. نوجوان قاتل در این پرونده یک جنایتکار حرفه‌ای نیست که بتوانیم رفتار او را به‌عنوان رفتار بخشی از جامعه بپذیریم. شما فکر می‌کنید که جامعه چه باید بکند تا کمتر چنین حوادثی را به چشم ببیند؟ می‌دانید طبیعتا قوه قضائیه و رسانه‌ها کار خودشان را می‌کنند اما اگر بخواهم منتقدانه چیزی را بگویم آن چیز این است که به مسائل قومیتی نباید این‌طور دامن زد. ما در مورد شهروندان مهاجر افغانستان که در ایران زندگی می‌کنند از کلمه «هم‌وطن» استفاده می‌کنیم، یعنی تا این اندازه آنها را به خودمان نزدیک می‌دانیم، آنها هم همین‌طور، مشکلات فراوانی را در ایران از سر گذرانده‌اند اما ما و کشور ما را رها نکرده‌اند. بنابراین باید دید انگیزه این حادثه چه بوده و آیا به‌خاطر مسائل جنسی بوده یا فراتر از آن، اما هرچه که بوده، نباید به مسائل قومی دامن زد. یعنی فکر می‌کنید اینکه مقتول اهل کشور افغانستان بوده در این پرونده چندان اهمیت ندارد؟ نمی‌دانم اتفاقاتی از این دست چطور و با چه انگیزه‌هایی می‌افتد اما اگر تعدادشان زیاد شود نیازمند یک بررسی موشکافانه هستیم. اگر بخواهیم منصفانه نگاه کنیم، این اتفاق، ریشه فرهنگی، تربیتی و حتی اجتماعی دارد چون مورد، مورد نادری است و از این دست اتفاقات در مملکت ما کم پیش می‌آید. ما مثل آمریکا نیستیم که دائم با چنین قتل‌های فجیعی مواجه باشیم و همین موضوع خبر از سلامت نسبی جامعه ما می‌دهد. پس وقتی که چنین اتفاق نادری می‌افتد که یک استثناست، باید دوستان روان‌شناس، جامعه‌شناس، جرم‌شناس و... وارد شوند و کار تحقیق را به دست بگیرند. اینکه متهم روی مقتول اسید ریخته، من را یاد سریال برکینگ بد می‌اندازد، شما فکر می‌کنید تأثیر این سریال یا سریال‌هایی مشابه با این می‌تواند چنین حوادثی را تلخ‌تر کند؟ اگر فرضیه شما حتی یک درصد هم درست باشد، نگران‌کننده است چراکه در پس‌زمینه این ماجرا چیز دیگری را خواهیم دید. این‌روزها که فضای مجازی، میل به دیده‌شدن را روزبه‌روز افزایش می‌دهد، جامعه به سمت این میل به شکل گسترده‌ای پیش رفته؛ ما با فحش‌دادن، تخطئه‌کردن ديگران، اظهارنظرکردن، به‌اشتراک‌گذاشتن و... قصد دیده‌شدن داریم. درحالی‌که 10 سال پیش نمی‌توانستیم به‌راحتی درباره مسائل روز جامعه حرف بزنیم، حالا شبکه‌های مجازی به ما این فضا را داده‌اند که قضاوت‌های خودمان را درباره هر مسئله‌ای منتشر کنیم و این خودش یک هشدار است. متأسفانه در جامعه‌ای که اختلاف سطح طبقاتی زیاد می‌شود، عده‌ای از دیده‌نشدن واقعا رنج می‌برند. آنها می‌بینند که چه آدم‌هایی به‌راحتی دیده می‌شوند درحالی‌که ممکن است لایق دیده‌شدن نباشند و این موضوع افراد دیده‌نشده را رنج می‌دهد و گاهی آنها را وادار به واکنش می‌کند. البته که در این خصوص نمی‌شود کاری کرد چون ما آماده این تغییرات تکنولوژیک نبوده‌ایم و پیشگیرانه عمل نکرده‌ایم. من دو سال در معاونت بهزیستی، مشاور بودم و مشاهدات من در این مرکز نشان می‌دهد که در کشور ما درمان بسیار جدی‌تر از پیشگیری، پیگیری می‌شود. در ابتدا که تلفن کردم و موضوع را با شما در میان گذاشتم، برای چند لحظه سکوت کردید. این سکوت مختص به شما نبود، بسیاری از کارشناسان و هنرمندانی که با آنها حرف زده‌ام، این سکوت را داشتند، در آن لحظه خاص به چه فکر می‌کردید؟ اتفاقا خوب است که به این موضوع بپردازیم. سکوت من یا دیگر همکارانم- آن‌طور که شما می‌گویید- اشاره‌ای است به اینکه چنین اتفاقاتی در جامعه ما آن‌قدر نادر است که به صورت یک معضل درنیامده. بنابراین می‌توان آن را یک زنگ خطر دانست برای توجه و حساسیت ریشه‌ای به حل مشکلات و کاهش آسیب‌ها. من فکر می‌کنم حس دیده‌نشدن و ناکام‌ماندن، یکی از مسائل واقعا خطرناک امروز جامعه ماست و می‌تواند عواقب حادی داشته باشد. ممکن است که اختصاصا این پرونده چندان با این مسئله گره نخورده باشد اما به‌طورکلی، حالا که زنگ خطر به صدا درآمده وقتش رسيده که برای پیشگیری آستین بالا بزنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.