|

کارتوگرافی صحرا

پانیذ زرتابی: «صدای خروشان آمریکای‌لاتین می‌آید. صدای نویسندگانی که پس از دوران شکوفایی رمان آمریکای‌لاتین، بوم زاده شده‌اند... صدای نویسندگانی که هیچ شباهتی به نویسندگان کلاسیک ندارند. آن‌ها از سنخ دیگرند و زیبایی‌شناسی خاص خود را دارند.» نسل تازه نویسندگان آمریکای‌لاتین که توانستند خود را از زیر سایه سنگین پدرشان بیرون بکشند و سبکِ رئالیسم جادویی را کنار بگذارند، خود را ادامه کافکا، پروست و کنراد می‌دانند. جهان اندیشگی آنها «جهانی‌شده» است اما نه به‌مفهومِ کلیشه‌ای جهانی‌سازی. از این نویسندگان اخیرا در ایران نیز به همتِ بیوک بوداغی آثاری ترجمه شده است. «قایق‌هایی از آتش» گزیده‌داستان‌هایی از نویسندگان پساپست‌بوم، «خانه کاغذی» ماریا‌ دومینگس، «کامچاتکا» فیگراس و اخیرا هم «نقال فیلم» ارنان ریورا لتلیئر برخی از این آثارند. در غالب داستان‌های این نویسندگان جدا از پیوند با مردم و اجتماع و سیاست، مسئله «ادبیات» مطرح است. آنها هیچ فرم پیش‌ساخته‌ای را نمی‌پذیرند. ادبیات در برخی از این داستان‌ها خود به‌عنوان شخصیتی درمی‌آید و هر داستان به‌نوعی تزهای جدید در‌ باب رسالت‌ ادبی است که تعریف تازه‌ای از ادبیات به‌دست می‌دهد. برای‌ نمونه داستان «بدون‌‌ عنوان» رودریگو فِرسان از مجموعه «قایق‌هایی از آتش» روایت دو نویسنده است. یکی از این نویسندگان در طول داستان تلاش می‌کند داستانی بنویسد که با مرگِ «بنژامین فِدروف» نویسنده مشهور و استاد او آغاز می‌شود: بنژامین فدروف مرده است. «باید این چنین شروع می‌شد، چون در هر‌ حال می‌خواهم در این باب بنویسم. یک جمله کوتاه، یک واقعیت مسلم، یک مضمون، با سمت‌وسویی مطمئن: بنژامین فدروف مرده است. آیا شروعی بایسته‌تر از این می‌توان یافت؟» در نظر راوی داستان‌های فدروف، داستان‌های کوتاهی‌اند با جملات طویل، بی‌دروپیکر. گرچه منتقدان، داستان‌های فدروف را «داستان‌های مینیاتوری» می‌خوانند. فدروف نویسنده‌ای عادی نیست. فدروف هنگام نوشتن فریاد می‌زد، هرآن‌چه را بر‌ میزتحریرش بود بر زمین می‌انداخت، به صندلی‌ها برمی‌خورد و سرانجام نقش بر زمین می‌شد، بعد هم‌چون یک قدیس پیش‌گو از زمین برمی‌خواست و پشت میز می‌نشست و کلماتی تمام‌عیار می‌نوشت. راوی از خلال نقد داستان‌های فدروف تلاش می‌کند به تز تازه‌ای درباره ادبیات برسد. در این حین از شیوه‌های خود در نوشتن داستان می‌گوید: «من باری دیگر از حقه فراداستانی استفاده می‌کنم، تا داستانی با عنوانِ بدون عنوان بنویسم.» «خانه‌ کاغذی» دومینگس نیز ماجرای مواجهه نویسنده‌ای به‌نام براوئر با جریان ادبی حاکم است. زمانی که ستاره‌های کم‌سویی در آسمان ادبیات آرژانتین پدید آمدند که کتاب‌های کم‌مایه‌شان به‌کمک ناشرها، بازاریاب‌ها، جایزه‌های بی‌خود ادبی فروخته می‌شد و بعد همچون شهابی ناپدید می‌شد. براوئر، یک‌تنه در برابر این جریان ایستاد تا تن به بازار ادبیات ندهد. و بالاخره ارنان ریورا. او در سال 1950 در جنوب شیلی متولد شده. در صحرای آتاماکا زندگی کرده، نوجوانی را در تنها کتابخانه معدن سپری می‌کند. لتلیئر که اکنون از معروف‌ترین نویسندگانِ نسل تازه آمریکای‌لاتین است، در توصیف خود اشاره می‌کند که بیش از روشنفکرها به بکسورها شبیه است. چهره آفتاب‌سوخته و پرخط او، صحرا و سختیِ زندگی در صحرا را به‌یاد می‌آورد، از این‌رو داستان‌هایش در عین‌ لحن پرشور و شادمانه، روایت سختی مردمان صحراست یا به‌قول خودش: «کارتوگرافی صحرا». در «نقال فیلم» نیز ادبیات مسئله محوری نویسنده است. او به‌میانجی هنر سینما از ادبیاتی دفاع می‌کند که امکان بقای وضعیت موجود را ملغی اعلام می‌کند. مخاطب فارسی‌زبان در همین چند کتاب با برترین‌های ادبیات «پساپست‌بومِ» آمریکای‌لاتین آشنا می‌شود و این‌همه را مدیونِ انتخاب‌ها و ترجمه‌های بیوک بوداغی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.