بازخوانی اسکار ۱۹۷۷
آکادمی جای راننده تاکسی نیست
یاسین محمدی
عمارت دوروتی چندلر در مرکز موسیقی لسآنجلس، شامگاه دوشنبه هشتم فروردین 1356، میزبان مراسم چهلونهمین دوره اعطای جوایز اسکار بود؛ اسکاری که شاید بتوان آن را یکی از بهیادماندنیترین دورههایش دانست. 1976 سالی پرحاصل برای سینمای جهان بود و آن شب همه منتظر بودند نتیجه آخرین داوری را ببینند. اگرچه اعلام نامزدیها تا حدی سوگیری اعضای آکادمی را مشخص کرده بود، ولی چهکسی بود که بتواند بهیقین از برنده نهایی هر رشته سخن بهمیان بیاورد؟ دو فیلم «شبکه» (سیدنی لومت) و «راکی» (جان جی اویلدسن) هرکدام با نامزدی در 10 رشته و فیلم «تمام مردان رئیسجمهوری» (الن جی پاکولا) در هشت رشته بیشترین توجهها را جذب خودشان کرده بودند؛ اما این تمام ماجرا نبود. «در راه افتخار» (هال اشبی)، «هفت زیبایی» (لینا ورتمولر)، «ستارهای متولد شده است» (فرانک پیرسن)، «پسرخاله غذا» (ژانشارل تاکلا)، «سفر نفرینشدگان» (استوارت روزنبرگ)، «کری» (برایان دیپالما)، «چهرهبهچهره» (اینگمار برگمان)، «کاسانووای فلینی» (فدریکو فلینی) و حتی «طالع نحس» و «کینگکونگ»، برخی از فیلمهای دیگری بودند که برای جوایز آکادمی خطونشان کشیده بودند. در میان همه اینها یک تازهوارد هم بود که با نخل طلایی که در جشنواره کن سال پیش برده بود، نگاهها را بهسوی خود میکشاند. مارتین اسکورسیزی 35 ساله که دو سال قبل با فیلم «آلیس دیگر اینجا زندگی نمیکند»، در دو رشته بازیگری زن و نیز فیلمنامه اورجینال، نخستینبار خود را در میان نامزدهای جوایز اسکار یافته و توانسته بود در نخستین حضور، جایزه بازیگری نقش اصلی زن را برای الن برستین به ارمغان بیاورد، بار دیگر با فیلمی غریب و متفاوت بهنام «راننده تاکسی» ظهور کرد. تصویر سیاه و خشنی که «راننده تاکسی» از زیر پوست نیویورک به نمایش گذاشته بود، اگرچه به مذاق داوران جشنواره کن خوش آمد، اما منتقدانی را هم که حتی لب به ستایش فیلم گشوده بودند، وامیداشت بر جنبههای خشن فیلم که در سینمای میانه دهه 1970 فراتر از عرف بود تأکید کنند. تا جایی که راجر ایبرت آن را یکی از بهترین فیلمهایی خواند که تا آن زمان دیده، اما نوشت: «راننده تاکسی، جهنم است...». این واکنش منتقدان نشان از آن داشت که اسکورسیزی نیویورکی نباید انتظار چندانی از لسآنجلسیها داشته باشد. همینطور هم شد. سهم این فیلم از جوایز اسکار 1977 چهار نامزدی بود: رابرت دنیرو برای اسکار بهترین بازیگر نقش اصلی مرد، جودی فاستر برای اسکار بهترین بازیگر مکمل زن، برنارد هرمان برای اسکار بهترین موسیقی متن و مایکل و جولیا فیلیپس، تهیهکنندگان فیلم، برای اسکار بهترین فیلم و البته هیچکدام از این چهار نامزدی به جایزه ختم نشد. در همان زمان هم منتقدان و رسانهها شگفتی خود را از نامزدنشدن اسکورسیزی در رشته اسکار کارگردانی پنهان نکردند. در سالی که مشتهای خسته راکی و روابط پیچیده رسانهها در «شبکه» توجه اعضای آکادمی را به خود جلب کرده بود، کسی از اعضای آکادمی نمیدانست فیلمی را دارد نادیده میگیرد که تاریخ سینما آن را نادیده نخواهد گرفت؛ فیلمی درباره آدمهای نادیدهگرفتهشده جامعه... . رابرت دنیرو که یک سال از اسکورسیزی کوچکتر بود، در همان اسکار دو سال پیش درخشیده بود و نخستین نامزدیاش برای «پدرخوانده 2» را بدل به جایزه کرده بود و شاید همین سرآغازی برای دوستی و همکاری طولانی این دو بود. اینبار اما رقبای سرسختی داشت: پیتر فینچ و ویلیام هولدن (شبکه)، جانکارلو جانینی (هفت زیبایی) و سیلوستر استالونه (راکی). با فضایی که فیلم «راکی» در آن سال ایجاد کرده بود که حتی توانست اسکار کارگردانی و فیلم را هم از آن خود کند، پیشبینیهای زودهنگام از غلبه استالونه بر حریفان خبر میداد، هرچند که دومین اسکار پیاپی هم برای دنیرو کمی بعید بهنظر میرسید؛ اما مرگ ناگهانی پیتر فینچ دو ماه مانده به اسکار بر اثر سکته قلبی در لابی هتل بورلیهیلز، همه را چنان حیرتزده کرد که فینچ مرحوم حتی از استالونه هم گذشت و بدل به نخستین بازیگری شد که پس از مرگش به جایزه اسکار رسیده است. جودی فاستر هم که در 13 سالگی جلو دوربین اسکورسیزی رفته و همین مسئله هم کلی حاشیه و جنجال ایجاد کرده بود که چرا دختری پایینتر از سن قانونی در چنین فیلم خشنی بازی کرده است، نخستین نامزدی اسکارش را با «راننده تاکسی» رقم زد. فاستر نوجوان البته خودش چنین عقیدهای نداشت و گفته بود که در پشت صحنه فیلم خیلی به او خوش گذشته است و اصلا اذیت نشده. جودی فاستر نخستین بختش را برای رسیدن به اسکار به بئاتریس استرایت، بازیگر فیلم «شبکه» واگذار کرد و 12 سال طول کشید تا دوباره مدعی این جایزه شود و در اسکار 1989 برای فیلم «متهم» این جایزه را به خانه ببرد. برنارد هرمان، آهنگساز «راننده تاکسی» هم نتوانست در مقابل رقیب قدری چون جری گلداسمیت و موسیقی اعجابآور و هولناکی که برای «طالع نحس» ساخته بود عرضاندام کند و میدان را به او واگذاشت. تکلیف اسکار بهترین فیلم هم از این منظر که این جایزه را به «راننده تاکسی» نمیدادند، کاملا مشخص بود. دو رقیب اصلی، «راکی» و «شبکه» بودند و دو فیلم دیگری هم که نامزد این رشته شده بودند، یعنی «در راه افتخار» و «تمام مردان رئیسجمهوری» بخت چندانی نداشتند. فقط کمی پیش از اعلام این جایزه، وقتی اویلدسن بر رقبایی چون اینگمار برگمان، سیدنی لومت و الن جی پاکولا غلبه کرد و اسکار کارگردانی را در دست گرفت، قابل حدس بود که «راکی» بهترین فیلم اسکار 1977 شود. اینگونه بود که پرونده اسکار چهلونهم هم بسته شد تا چهارسال بعد و همکاری بعدی اسکورسیزی و دنیرو در «گاو خشمگین» حضور موفقتری در اسکار داشته باشد: هشت نامزدی و جایزه بازیگری برای دنیرو. اگرچه آکادمی هرگز روی خوشی به اسکورسیزی نشان نداد تا او در نهایت بعد از هفتبار نامزدی در سال 2007 برای فیلم «رفتگان» به اولین و آخرین اسکار کارگردانی برسد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.