|

گزارش دیدار سعدي و كنفوسيوس در تهران

شرق: اولین روز همایش سعدی و کنفوسیوس یکشنبه، ۲۹ فروردین در مرکز فرهنگی شهرکتاب برگزار شد. علی‌اصغر محمدخانی، معاون فرهنگی شهرکتاب در ابتداي اين مراسم گفت: «مرکز فرهنگی شهرکتاب به اتفاق مرکز سعدی‌شناسی برنامه 10‌ساله‌ای را برای بزرگداشت روز سعدی در ایران و دیگر کشورها تنظیم کرده است که این نشست‌ها از سال ۱۳۹۰ آغاز شد. در سال ۱۳۹۱ همایش سعدی و پوشکین در تهران و مسکو برگزار شد. سال بعدی اشتراکات فرهنگی و نظرگاه‌های مشترک سعدی و یونس امره در تهران و آنکارا بررسی شد. در سال ۹۳ همایش سعدی و سروانتس در تهران و مادرید برگزار شد. سال ۹۴ نیز وجوه اشتراک سعدی و متنبی و اشکال تأثیرپذیری و تأثیرگذاری آن دو بر یکدیگر بررسی و تبیین شد». ضيا موحد، سخنان خود را با عنوان «کنفوسیوس و سعدی: دو پنجره‌ اخلاقی- رفتاری به جهان» آغاز کرد: «به گزارش دکتر فانک یولان، نویسنده‌ تاریخ فلسفه‌ چین، مردم این کشور قاره‌مانند، قرن‌ها سرزمین خود را خود دنیا می‌پنداشتند؛ گویی بیرون‌رفتن از چین به‌مثابه بیرون‌رفتن از دنیا بود. کنفوسیوس نیز معتقد بود کوه که از جای خود تکان نمی‌خورد، نمونه‌ انسان خوب است و خوبان آرام بر جای می‌مانند و اهل تحمل‌اند؛ اما سعدی که در اقصای عالم گردش می‌کرد، نظری دیگر دارد: درخت اگر متحرک شدی ز جای به جای/ نه جور اره کشیدی و نه جفای تبر». سعدی و کنفوسیوس به دو فرهنگ و تمدن متفاوت تعلق دارند، با فاصله‌ زمانی و مکانی دور از یکدیگر، اما شباهت‌هایی هم دارند که به نمونه‌هایی از آنها اشاره می‌کنم تا نشان دهم خاستگاه‌های یکسانی ندارند. در چنین مسائلی ظاهربینی فریبنده است». اين شاعر، اخلاق و آداب و موسیقی را ازجمله مباحثی دانست که دیدگاه سعدی و کنفوسیوس درباره‌ آنها یکسان است: «درباره‌ اخلاق و آداب آنچه از کنفوسیوس در دست داریم، مجموعه‌ برگزیده‌ای است از کلمات قصار که منسوب به اوست؛ آنها بی ‌هیچ نظم و ترتیب معینی دنبال هم آمده‌اند. نظیر این منتخبات باب هشتم گلستان سعدی است که اغلب کلمات قصار است که مانند آنها را در هفت باب دیگر گلستان و باب‌های بوستان هم می‌توان یافت». او در ادامه مشابهت‌های نگاه سعدی و کنفوسیوس درباره‌ تظاهر به عمل اخلاقی به قصد عمل غیراخلاقی را تشریح کرد و افزود: «سعدی و کنفوسیوس در فلسفه‌ سیاسی جلب اعتماد مردم را اصل برتر می‌دانند. کنفوسیوس دراین‌باره می‌گوید: «حکومت صالح باید دارای سه هدف اصلی باشد: تدارکات شایسته، ارتش نیرومند، جلب اعتماد مردم. اگر لازم افتد یکی از این سه فدا شود، آسان‌تر از همه ارتش را می‌توان فدا کرد، سپس تدارک خواروبار (مرگ همواره روزی آدمی بوده است) و اعتماد خلق را هرگز. اگر خلق بی‌اعتماد شود، حکومت بر آن محال می‌گردد». سعدی دراین‌باره می‌گوید: «ای ملک چون گردآمدن خلق موجب پادشاهی است، تو مر خلق را پریشان چه می‌کنی؛ با رعیت صلح کن وز جنگ خصم ایمن نشین؛ زان که شاهنشاه عادل را رعیت لشکر است». موحد ادامه داد: «کنفوسیوس و سعدی هر دو اهل نصیحت و تحکیم اخلاق و اوامر و نواهی رفتاری و سیاسی هستند؛ اما نکته اینجاست که آبشخور این مباحث در سعدی، دینی و مبتنی بر قرآن و سنت است و در کنفوسیوس عقلانی و فلسفی است. در منتخبات کنفوسیوس سخنی از کیفر پس از مرگ و بهشت و دوزخ نیست. درواقع به قولی، متافیزیک کنفوسیوس متکی بر نیروی فوق‌انسانی مطلق است که خواسته‌های آن نیرو را عوامل انسانی در جهان محقق می‌کند. او از این مرز فراتر نمی‌رود. کنفوسیوس برخلاف سعدی دنبال یافتن «فیلسوفْ- پادشاه» بود و برای یافتن و تربیت چنین انسانی با دولتمردان نشست‌وبرخاست می‌کرد؛ شغل دولتی می‌پذیرفت و گله می‌کرد که کسی گوش به حرفش نمی‌دهد و کائنات او را واگذاشته است». او سپس به شرح و تبیین موسیقی از نظرگاه سعدی و کنفوسیوس پرداخت: «سعدی موسیقی را می‌پرستد و به عقیده‌ او: «به از روی خوب است آواز خوب/ که آن حظ نفس است و این حظ روح». یا در جاهایی از رنجی بازمی‌گوید که از شنیدن صدای بد تحمل کرده است. او دراین‌باره می‌گوید: «زیبقم در گوش کن تا نشنوم/ یا درم بگشای تا بیرون روم». موحد شواهد دیگری از این‌دست را طرح کرد: «بر‌اساس‌این، می‌توان تفاوت معنایی را دریافت که کنفوسیوس از موسیقی اراده می‌کند، با معنایی که سعدی در فرهنگ اسلامی در پی تثبیت آن است. کنفوسیوس از موسیقی آن نظمی را اراده می‌کند که در قواعد رفتار است. برای او موسیقی محور نظم و انتظام زندگی است. کنفوسیوس دراین‌باره می‌گوید: «کسی که موسیقی را در می‌یابد، با آن به رموز اخلاقی پی می‌برد» یا «والاترین موسیقی همیشه خوشگوار است و اخلاق برین همیشه ساده است». با ارجاع به این گفتار درمی‌یابیم که وی درواقع قواعد رفتار و حسن آداب و موسیقی را دو وسیله عمده تربیت می‌دانست».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.