|

نگاهی به نمایش «دپوتات»

در مذمت دروغ

رضا بهشتی

«دپوتات»، به کارگردانی اتابک نادری عنوان نمایشی است بر اساس نمایش‌نامه کمدی «به‌دنبال دروغگو» نوشته دیمیتریس پساتهاس با ترجمه کریم عظیمی‌ججین و دراماتورژی محمد نادری که این روزها روی صحنه ایوان شمس است. این نمایش داستان زندگی و دروغ‌گویی‌های آقای «فیریکس»، (نماینده مجلس یونان) است که بعد از موفقیت در انتخابات و به‌خاطر فرار از انجام مسئولیت و قول‌هایی که به رأی‌دهندگانش داده به‌دنبال استخدام یک رئیس دفتر ماهر در دروغ‌گویی است. به نظر می‌رسد او به شکلی تصادفی، تئودور (فرد موردنظرش) را پیدا می‌کند و رئیس دفتر فریبکار با دروغ‌هایش بار سنگین قول‌های دروغین پیش از انتخابات را از دوش آقای نماینده برمی‌دارد و هرروز از تعداد مراجعه‌کنندگانی که به او رأی داده‌اند و پیگیر امورات و گاهی درخواست‌های عجیب و کمیک هستند کم می‌کند و رفاه و راحتی را برای آقای فیریکس به ارمغان می‌آورد. اما در پایان از دل روابط و رویدادهای تماشایی و کش‌وقوس‌های فراوان پیش‌آمده پی می‌بریم که تئودور (رئیس دفتر دروغ‌گوی تازه‌استخدام‌شده) درواقع یک روزنامه‌نگار است که برای برملاکردن چهره واقعی آقای فیریکس خود را یک دروغ‌گو معرفی کرده. درواقع دروغ گفته تا از نزدیک زندگی واقعی نماینده و چهره فریبکار او را برای مردم نمایان کند که به‌همراه یک کشیش دروغین (پدر دیمیتریوس) سعی در زمین‌خواری و بالاکشیدن اموال دیگران داشته... . به‌این‌ترتیب مخاطب که از ابتدای کار با آدم‌هایی دروغ‌گو و درعین‌حال ضعیف و بی‌بنیان اخلاقی و رویدادهای ریزودرشت مرتبط با آنها مواجه است درمی‌یابد که از ظاهر فریبنده، منفی، دروغ و گاه روابط سخیف می‌توان به حقیقتی ارزشمند و اصل ماجرا دست یافت (خورشید پشت ابر...). یک کشف در روابط پیچیده آدم‌ها، خصوصا آدم‌های جامعه غربی که با پیشرفت و نشانه‌های مدرنیته، روابطشان پیچیدگی بیشتری به خود می‌گیرد و در آنها دیگر هیچ خبری از صداقت و سادگی جوامع سنتی نیست. در پایان با آشکارشدن چهره اصلی تئودور (که روزنامه‌نگار است) جایگاه آقای فیریکس، نماینده مجلس، رو به نابودی می‌گراید چراکه این روزنامه‌نگار گوش و چشم و زبان گویای مردم است و نیرنگ‌های آقای فیریکس را به همه خواهد گفت. بنابراین تم و اساس شکل‌گیری این نمایش بر جمله‌ای کوتاه، ارزشمند و اخلاقی استوار است؛« دروغ امری ویرانگر برای روابط انسانی و اخلاقی است» و این تنها چیز مهمی است که از این نمایش می‌توان به جوامع دیگر نیز تعمیم داد وگرنه تمام این اجرا در قالب اثری هنری نگاه منتقدانه‌ای است به جوامع غربی و روابط ازهم‌گسیخته انسان‌ها که گاهی با فساد اخلاقی نیز خانواده‌هایشان از هم پاشیده شده است و این می‌تواند تم فرعی و یکی دیگر از نگاه‌های هنرمندانه این اثر باشد در پرداختن هنرمندانه به همین کج‌روی‌های اخلاقی جوامع غربی که البته با درنظرگرفتن محدودیت‌های جامعه و نجابت انسانی مخاطب ایرانی در اجرا و انتقال آن با زیرکی و بهره‌مندی از نشانه و دانش هنری به‌درستی و با موفقیت انجام شده بی‌آنکه خود ناقض اخلاقیات باشد. مخلص کلام اینکه کارگردان این نمایش در انتخاب نوع متن و ایجاد تغییرات ساختاری و محتوایی در روند تمرین و تولید اثر و تقویت نگاه نقادانه به معضلات جوامع غربی که گاها شعارهایی چون انسانیت و تمدن و اخلاق و آزادی را سر می‌دهند، بسیار موفق عمل کرده و در اعمال تغییرات و موشکافی‌های روابط عموما بیمارگونه چنین جوامعی زیرکانه عمل کرده است. این موفقیت در انتقال مفهوم و محتوای اثر، بیشتر مورد توجه قرار خواهد گرفت اگر اندکی هم ساختار و شیوه اجرائی اثر را مورد بررسی قرار دهیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.