اردوغان، دموکراسی اروپایی را تهدید میکند
اردشیر زارعیقنواتی: داستان دنبالهدار «کیش شخصیت» و مدارانکردن «رجب طیباردوغان»، رئیسجمهوری ترکیه، دیگر از مرزهای این کشور و منطقه گذشته و تبدیل به یک «برند» بینالمللی شده است. در چند سال اخیر مواضع آزادیستیزانه در عرصه ملی و دخالت ویرانگر در حوزه منطقهای توسط او، هر چند دموکراسی نیمبند ترکیه را در معرض تهدید قرار داده و سیاست منطقهای تهاجمی نیز موجب بیثباتی و رشد تروریسم شده، اما تا حدود زیادی این وضعیت در خاورمیانه پرآشوب تعجببرانگیز نبوده است. اکنون دیگر در عرصه ملی و منطقهای تقریبا همگان پذیرفتهاند با شخصیتی سروکار دارند که در رؤیای بازسازی امپراتوری عثمانی بوده و بههمیندلیل باید بهعنوان یک میراثدار مدعی، نقش سلطانی و فرهنگ دستگاه خلافت حتی در توجیه کارکرد حرمسراهای دوران زمامداری سلاطین عثمانی را برای سنتگرایان ترک و قدرت تعیینکننده این خلافت را در رقمزدن سرنوشت سرزمینهای ازدسترفته بعد از شکست در جنگ جهانی اول بهخوبی ایفا کند. در چارچوب پیادهسازی این ایدهها، بدون هیچ تردیدی اردوغان یک بازیگر ماهر و کارکشته است که با بهرهگرفتن از فرصتها بهخوبی توانسته بر این موجسوار شده و اهداف خود را بهخوبی دنبال کند. شاید تنها اشتباه بزرگ او در چارچوب این موقعیت تخریبی، زمانی اتفاق افتاد که دامنه غرور سلطان از حد فراتر رفت و با سرنگونکردن یک هواپیمای سوخو 24 روسی، با تزاری سرشاخ شد که او نیز «پطر کبیر» را الگوی خود قرار داده بود و تصادف این دو همسانسازی تاریخی به لحاظ قدرت برتر رقیب، بزرگترین ضربه را به موقعیتش زد. فشار زیاد و بیش از اندازه «ولادیمیر پوتین»، رئیسجمهوری روسیه، بعد از این اتفاق نهتنها نقش بازیگری سلطان را در سوریه جنگزده محدود کرد که حتی با قطع بسیاری از مناسبات دوجانبه ازجمله در حیطه صنعت توریسم، اقتصاد ترکیه را که سخت به درآمدهای سرشار گردشگران روسی و خرید کالاهای ترکی وابسته بود، در تنگنا قرار داد. در چنین شرایطی که روسها گامبهگام آقای اردوغان را به گوشه رینگ میبردند، برای رهبر ترکیه، «اروپای فانتزی» موقعیتی را دارا بود تا با استفاده از پناهجویان خاورمیانهای ساکن در این کشور، فشار و انزوای موجود را کاهش داده و از این فرصت نهایت استفاده را کند. موج جدید پناهجویی به سمت اروپا که از یک سال پیش شروع و در ذهن ساکنان این قاره همچون یک هجوم بربرمنشانه تلقی میشد، بدون تردید یک سناریوی عامدانه و طراحیشده از سوی دولت آنکارا برای برونرفت از این بنبست برای باجخواهی و جلب حمایت رهبران اروپایی بود که دیگر آنکارا را بهعنوان یک متحد قابل اعتماد به بازی نمیگرفتند. در طول چند هفته گذشته حلقه اطرافیان رجب طیب اردوغان با دستور او یک شکایت رسمی را از طنزپرداز آلمانی به دادگاههای این کشور برای رسیدگی ارائه دادهاند که هر چند در جامعه مدنی آلمان با نکوهش و انتقادات بسیاری روبهرو شده است، ولی به دلیل موقعیت آنکارا در تنظیم مناسبات و همسویی دوجانبه آنان در نقض حقوق پناهجویان با این کشور و بهطورکلی اتحادیه اروپایی، به صورت رسمی مورد پذیرش برلین قرار گرفته است. ابتدا در اوایل ماه آوریل انتقاد تند اردوغان از «یان بومرمان»، طنزپرداز و مجری مشهور برنامههای تلویزیونی، به دلیل سرودن شعر طنزی که در آن سلطان را به ریاکاری و کسی که «وقتی به خلوت میرود آن کار دیگر میکند»، مطرح شد. هرچند ابتدا سخنگویان دولت مرکل این برنامه طنز را عادی و در راستای حق آزادی بیان دانستند، اما با پافشاری آنکارا یک گام به عقب نشستند و بنا بر گفته «اشتفان زایبرت»، سخنگوی دولت آلمان، پیگرد و مجازات بومرمان مورد بررسی قرار میگیرد. اما این پایان داستان نبود و روحیه اقتدارگرا و انتقادناپذیر اردوغان حتی به بهای تمسخر جوامع مدنی در اروپا درباره تحملنکردن انتقاد، به اینجا خاتمه پیدا نکرد و با طرح شکایت رسمی با استناد به ماده 103 قانون جزائی آلمان، موضوع وارد مرحله جدیتری شد. دولت برلین که ابتدا این موضوع برنامه طنز را بخشی از حق آزادی بیان در یک جامعه دموکراتیک میدانست، بالاخره بعد از دو هفته با موضعگیری رسمی آنگلا مرکل برای پذیرش این شکایت و احاله آن برای رسیدگی به دادگاه، نشان داد دولتهای اروپایی در مقابل رئیسجمهوری ترکیه آنچنان خلعسلاح شدهاند که حفظ روابط دوجانبه را در تسلیم و پشتکردن به ابتداییترین اصول آزادی در یک جامعه دموکراتیک میدانند. هرچند به نظر نمیرسد این شکایت در دادگاه منجر به مجازات سختی علیه بومرمان شود، ولی همین که صدراعظم آهنین آلمان به جای حمایت از اصول دموکراسی و حق شهروندی طنزپرداز این کشور در برابر فشارهای آنکارا تسلیم شده است، خطری تلقی میشود که جوامع اروپایی را بهشدت مورد تهدید قرار میدهد. ترکیه بهعنوان بزرگترین زندان روزنامهنگاران جهان، امروز دستی باز در تهدید و احتمالا به مجازات رساندن روزنامهنگاران و طنزپردازان در قلب اروپا را پیدا کرده است که این موضوع نهتنها روند دموکراتیک در این اتحادیه را تهدید میکند که میتواند توجیهکننده اقدامات سرکوبگرانه وی در قبال روزنامهنگاران ترکیه و سرکوب آزادیهای مدنی در ابعاد ملی هم شود. سکوت رهبران اروپایی در مقابل اقدامات ضدآزادی رجب طیب اردوغان که دامنه آن اکنون به اروپا هم رسیده، زنگ خطری برای جهان آزاد است که باید جدی گرفته شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.