|

اوراق پاناما و دنیای محرمانگی

آزاده طاهری.کارشناس مسائل اروپا

افشای اسناد محرمانه این‌بار در چارچوب اسنادی موسوم به «اوراق پاناما»، بار دیگر سیاست‌مداران جهان را به دردسر انداخته است. برخی مانند نخست‌وزیر ایسلند، در واکنش به این رسوایی از مقام خود کناره‌گیری کرده‌اند، برخی مانند رئیس‌جمهوری آرژانتین وعده دادند که بی‌گناهی خود را اثبات کنند و برخی دیگر مانند رهبران چین و روسیه اصالت و انگیزه احتمالی افشای این اسناد را زیر سؤال برده‌اند. این افشاگری که به عقیده بسیاری، بزرگ‌ترین افشاگری اسناد محرمانه جهان است، در حالی در کانون توجه قرار می‌گیرد که پیش از این نیز افشای اسناد محرمانه دولت آمریکا توسط «ویکی‌لیکس» یا افشای برنامه جاسوسی گسترده آژانس امنیت ملی این کشور (ان‌اس‌ای) توسط «ادوارد اسنودن» بسیار جنجال‌آفرین شده بود. در سال 2010 زمانی که ویکی‌لیکس ده‌هاهزار سند محرمانه مربوط به جنگ در افغانستان و عراق را منتشر کرد، برخی گمان کردند انقلابی در زمینه شناختن ساختارها و روابط پشت پرده روی خواهد داد؛ ظنی که پس از آن با افشای ده‌هاهزار سند دیگر از اسناد وزارت خارجه آمریکا تقویت شد. اگرچه این افشاگری منجر به زندانی‌شدن «بردلی منینگ» و پناهنده‌شدن «جولین آسانژ» به سفارت اکوادور در لندن شد و برخی از مقامات دولتی را وادار به ادای توضیحاتی درباره حقایق موجود در اسناد ویکی‌لیکس کرد اما از انقلاب در دنیای محرمانه خبری نبود. اسنادی که توسط اسنودن در اختیار رسانه‌ها قرار گرفت اما پایان سریال افشاگری‌های این‌چنینی نبود و این‌بار نوبت «موساک فونسکا» بود که لورفتن اسناد محرمانه‌اش خبرساز شود؛ اسنادی که این‌بار افشا شده است به فعالیت‌های مالی غیرقانونی و فرار مالیاتی مربوط می‌شود و افشای آن بار دیگر بر نگرانی‌های جدی از بهشت‌های مالیاتی و شرکت‌های صوری صحه گذاشت. صرف‌نظر از تبعات انتشار اسناد پاناما در عرصه سیاسی و شاید مالی، این افشاگری‌ها نشان می‌دهد دنیای محرمانگی (Secrecy) تا چه میزان می‌تواند گسترده و خارج از کنترل باشد. برای بسیاری انقلاب دیجیتال و عصر اطلاعات، نویدبخش افزایش شفافیت در تمامی عرصه‌ها بوده است. گسترش شبکه‌های اجتماعی و کاربران اینترنت در سراسر جهان، زمینه انتقال گسترده و سریع اطلاعات را فراهم و کنترل انتقال داده‌ها را دشوارتر کرده است. بااین‌حال آیا ما واقعا در دنیای شفاف‌تری زندگی می‌کنیم؟ آیا اطلاعات بیشتری درباره دنیای محرمانگی داریم؟ و آیا دنیای پررمزوراز محرمانگی اکنون بیش از قبل تحت کنترل قرار گرفته است؟ افشای اسنادی مانند اسناد ویکی‌لیکس یا پاناما اگرچه خبر خوبی است اما هم‌زمان نشان می‌دهد آنچه ما می‌بینیم و درباره آن آگاهی داریم، تنها قله کوه یخی است که از آب بیرون زده است. در زیر آب، دنیای عمیق و تاریکی از اطلاعات محرمانه وجود دارد که از چشم ما پنهان شده است. دنیای دیجیتال اگرچه به افزایش انتقال اطلاعات کمک کرده است اما هم‌زمان زمینه افزایش نظارت و مخفی‌کاری به‌نفع کانون‌های قدرت را نیز فراهم کرده است. به نظر می‌رسد دنیای پشت‌پرده از کنترل خارج و به هیولایی تبدیل شده است که ما را زیر ذره‌بین نظارت قرار می‌دهد یا سازوکارهای مالی و اطلاعاتی را به‌نفع صاحبان قدرت پنهان می‌کند. این مسئله بیش‌از‌پیش اهمیت شفافیت در حوزه‌های مختلف را آشکار می‌کند. افشاگری‌هایی مانند اسناد ویکی‌لیکس، اسنودن یا پاناما می‌تواند بهانه‌ای برای تمرکز بر اتخاذ راهکارهایی به منظور افزایش شفافیت باشد. این‌گونه شاید بتوان امیدوار بود درحالی‌که دنیای محرمانگی بیش‌ازپیش قدرت می‌گیرد، ما نیز بیش‌ازپیش در برابر آن مجهز شویم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.