گفتوگو با هنری دلال، عضو هیأتامنای جایزه عكاسی HIPA
قابکردن خوشبختی
پرویز براتی
از صخرههای قرمز کُلرادو و کوههای سفید کانادا تا درههای سبز پاکستان را زیرپا گذاشته؛ ولی هنوز زیباترین نقطه جهان را ایران میداند. آرزویش بازگشت به ایران است و عکاسی از طبیعت و اسبهای آن. هنری دلال، متولد سال 1955 در تهران و مقیم لندن است. اولین دوربین عکاسیاش را در 9سالگی از پدرش هدیه گرفت. مادرش به او یاد داد چگونه اسبسواری کند و علاقهاش به کوهنوردی و اسبسواری به علاقه او به عکاسی منجر شد. عشق و علاقهاش به سفر، هیجان و جهان اسبها، باعث شد به نواحی دوردست سفر کند تا مناظر کمتردیدهشده و چشماندازهای بکر را از نزدیک مشاهده و زیبایی منحصربهفرد آنها را به تصویر بکشد. سوژههای متعددی در طیف علاقهمندیهای او قرار دارند. آثار هِنری دلال در سراسر جهان به نمایش گذاشته شده و در مجلات بینالمللی انتشار یافته است. او بهخاطر عکسهایی که از ملکه الیزابت دوم و دیگر شخصیتهای مهم سیاسی گرفته، جایزه دریافت کرده است. دلال، همکار انجمن جغرافیایی سلطنتی و عضو باشگاه آلپاین است و همچنین، عضو هیأتامنای جایزه بینالمللی عکاسی حمدان (HIPA) در دوبی. علی بِن ثالث، دبیرکل «هیپا»، گفته میخواهیم دوبی را وارد نقشه عکاسی جهان کنیم و روزی به هاب عکاسی جهان تبدیل شویم. به عنوان عضو هیأتامنای جایزه «هیپا»(HIPA)، فکر میکنید این حرف چه پیامی در خود دارد و چقدر واقعبینانه است؟ ایده بسیار خوبی است و امیدوارم روزی تحقق پیدا کند. هیپا، قدر و منزلت ویژهای برای عکاسی قائل است. اگر به نحوه برگزاری این جایزه توجه کنید میبینید که شأنیت بالایی برای عکاسی قائل است. پولیتزر، ورلدپرسفوتو و ویزا پورلیماژ از جمله جوایز معتبری هستند که هرسال بهترینهای عکاسی را معرفی میکنند. «هیپا» چه افق تازهتری را نسبت به این جوایز جستوجو میکند؟ این جایزه تمرکز ویژهای روی آرت و عکاسی هنری دارد. فرق دیگر این جایزه با دیگر جوایز در این است كه نیازی به اسپانسر ندارد. اسپانسر و برگزاركننده، ولیعهد امارات (حمدان بن محمد بن راشد آل مکتوم) است كه خودش عكاس خوبی است. خوشبختانه هرسال به شمار شرکتکنندگان این جایزه افزوده میشود. سال اول، حدود چهار، پنجهزارنفر در آن شرکت کردند و امسال كه پنجمین دوره آن برپا شد، این عدد به حدود 35 هزارنفر رسید. این نشان از جایگاه روبهرشد هیپا در منطقه و جهان دارد. هرسال هم، تِم و موضوع جایزه تغییر میكند و معمولا تم دشواری انتخاب میشود كه واقعا، هم برای عكاسان و هم هیأت داوری چالشبرانگیز است. درکل این جایزه آدم را سورپرایز میکند. برای من هم هرسال سورپرایزکننده است. تِم امسال happiness یا خوشبختی بود. حال تصور کنید چگونه باید از خوشبختی عکس گرفت؟! تمها بر چه اساسی انتخاب میشوند؟ تمها اغلب همگام با تحولات این سرزمین انتخاب میشوند. مثلا تم یکی از دورهها «ساختن آینده» بود. این تم ناظر به زمانی بود كه دوبی برنده میزبانی اکسپو 2020 شد. برای سال 2017 تم Challenge انتخاب شد؛ به معنای چالش. عكسهایی كه در سال 2016 با موضوع happiness انتخاب شد، آدمهای بهظاهر دردمند و حاشیهنشینی را به تصویر میکشید كه خندان و شاد هستند. در این عکسها رنج انسانها به مخاطبان یادآوری نشده بود. از تلخی یا هراسناکی عکسهای مستند خبری هم نشانی نبود. آیا این امر ارائه تصویر کارتپستالی نیست؟ این یک رقابت (كامپتیشن) است. همه هم میتوانند عكسهایشان را به این رقابت بفرستند. بگذارید سؤالم را جور دیگری مطرح کنم. به عکسهای سباستین سالگادو، کوین کارتر، دوروتا لانگ یا هیون کانگ که نگاه میکنیم، دنیایی میبینیم مملو از درگیریهای نظامی، فقر، قحطی، طاعون، بلایای طبیعی و دیگر فجایع. شاهد آدمهایی هستیم که روی پرتگاه مرگ و زندگی ایستادهاند و برای زندهماندن تلاش میکنند. در عكسهایی که «هیپا» انتخاب میکند واقعیت جور دیگری به تصویر کشیده شده است. مثلا همین امسال در عکسهایی که با تم «خوشبختی» انتخاب شد، همان آدمها را در حالتها و وضعیتهایی تازه میدیدیم. این کار تبدیل واقعیت است به آنچه میخواهیم؛ نه آنچه که هست... . حتما باید نگاه متفاوتی داشته باشند. ولی تصور نمیکنم کسی بخواهد تصویر کارتپستالی از واقعیت ارائه بدهد. البته به این هم توجه داشته باشید که هیپا به «آرت» گرایش دارد نه عکاسی خبری. هیپا، معمولا عكس سیاسی را فورا رد میكند. منظور این نیست كه یك داستان سیاسی را كوچک یا بزرگ كند. هیپا خارج از این رقابت، كارهای دیگری هم میكند؛ مثلا دوسال قبل دو، سههزار دوربین به كمپهای آوارگان بُرد و به جوانان علاقهمند به عکاسی هدیه داد تا عكاسی یاد بگیرند. همینطور در آفریقا، فیلیپین و سایر کشورها كارهای عامالمنفعه دیگری بهجز مسابقه انجام میدهد اما هیچگاه رویکرد سیاسی نداشته است. این امر هیپا را محدود نمیكند؟ خیر. اگر قرار بود فقط خبری باشد... . خبری هم میتواند باشد... . نمیگویم نباید خبری باشد؛ چون محدودیتی نیست و همه میتوانند در هر شاخهای عکس بفرستند. وجه غالب این جایزه، عکس هنری است. با مرور عکسهای برگزیده این جایزه در سال 2016، میبینیم این خوشبختی و سعادت بیشتر در حالات و وضعیت افراد حاشیهنشین یا بعضا مهاجر به تصویر کشیده شده. چرا؟ عكسهایی كه جایزه بردهاند، تنها دو یا سه مورد به مهاجران اشاره داشتند. یكی در بخش happiness و یكی عكسی كه از مهاجران انداخته بودند. یكی هم عكسی سیاهوسفید از پدر و پسری كه پا نداشتند. اما میدانم كه اگر عکسی جنبه سیاسی داشته باشد رد میشود. گرایش اصلی شما عکاسی طبیعت است. عضویت در هیأتامنای هیپا به چه معناست؟ در نحوه انتخابها یا رویكرد جایزه هم دخیل هستید؟ خیر. من با داوری عكسها كاری ندارم. ژوری عكسها را انتخاب میكند. من در پنج، ششسال گذشته 10، 15 نفر را برای هیأت ژوری پیشنهاد دادهام. به نظرم هیأت داوری نباید عكاس باشند. به چه دلیل؟ اگر عكاس داور باشد، ممکن است تحتتأثیر سلیقه خود عکسها را داوری و انتخاب کند. به نظرم امسال بهترین هیأت ژوری را داشتیم. ادیتور عکس روزنامه دیلیتلگراف بین داورها بود یا رئیس انجمن سلطنتی عكاسان كه قدیمیترین و بزرگترین گروه عكاسی در دنیاست. همینطور ادیتور عکس ساندیتایمز. این افراد را من برای داوری پیشنهاد كردم. چون هرروز هزاران عكس میبینند و دیدشان خیلی وسیع است. دیگر اینكه به یك رسانه خیلی مهم وابستگی دارند. انتخاب تم، گروهی است؟ بله مشورتی است. مثلا یکسال تم «پدر و پسر»، یک سال «مادر»، یا «سیاهوسفید». ما امسال برای اولینبار عکاسی حیاتوحش را هم در این رقابت گنجاندیم. عکاسی از اسبها و طبیعت گرایش شخصی شماست. آیا گنجاندن حیاتوحش (وایلدلایف) در این رقابت پیشنهاد شما بود؟ خیر، اصلا. وایلدلایف دنیای خیلی بزرگی است. علی بِن ثالث، دبیرکل هیپا، یكی از بهترین عكاسان زیردریایی است. بهتازگی هم كتابی چاپ كرده. اینكه بخواهیم با عكاسی، آرت درست كنیم خیلی قشنگ است؛ حال تصور کنید همان آرت را زیر آب درست كنید. این خیلی مشكلتر است. یعنی باید حواستان به خیلی چیزها ازجمله میزان اكسیژن باقیمانده باشد. زمانی كه زیر آب هستید و فقط نیمساعت زمان دارید باید آنقدر دقت و مهارت داشته باشید كه یك جانور زیر آب همانطور كه هست دیده شود. كار هیأت امنا در هیپا به طور مشخص چیست؟ ما عكس انتخاب نمیكنیم. هیأت امنا خط مشی را مشخص میكند كه مثلا امسال موضوع مسابقه چه باشد یا بودجه چقدر باشد. درواقع مدیریت اصلی و گرداندن جایزه با هیأتامناست. عكسها را هیأت داوران انتخاب میكنند. اما هیپا فقط مسابقه عكس نیست. اگر اینطور بود خیلی راحتتر بود اما فعالیتهای دیگری هم دارد. چه فعالیتهایی؟ هیپا در طول سال ورکشاپهای زیادی را در دوبی برپا میکند. استادان این ورکشاپها، متخصصان شاخههای مختلف عکاسی ازجمله مستند، خبری، طبیعت، وایلدلایف و... هستند. شما عكاس طبیعت هستید بهخصوص عكسهایتان از اسبها معروف است. با اینکه عکاسی طبیعت گرایش شخصی شماست اما در چندسال اخیر، عکسهایی از اجلاس تغییرات آبوهوایی در دوحه و پاریس گرفتهاید و درواقع به سمت عكاسی خبری حرکت کردهاید. چطور پس از سالها عکاسی از اسب و طبیعت، به سمت عکاسی خبری رفتید؟ سؤال خوبی است. در همان دوران كودكی كه در ایران بودم پدرم به من یک دوربین هدیه داد. پدر و مادرم عشق به زندگی را به من آموختند. برای من هم عشق به زندگی ارجمند شد و البته داشتن تجربه. هرقدر تجربه بیشتر باشد بهتر است. همیشه باید یك دوربین همراهم باشد تا زمانهایی را كه تجربه میكنم ثبت كنم. اینكه چرا در حوزه دیگری كار كردم، به خاطر این بود که از من دعوت كردند به مدت دو هفته در اجلاس تغییرات آبوهوایی حضور پیدا کرده و عکاسی کنم. پیش خود گفتم این هم یك تجربه است كه تابهحال نداشتهام. عکاسی از رهبران دنیا از نزدیك تجربه جدیدی است. حالا كار به جایی رسیده كه اینها من را دعوت میکنند. این تجربه ارزندهای است که نصیب همه نمیشود. اما خُب، این عکاسی، آرت به آن معنا که به ذهن میرسد، نیست. در مورد عکاسی از ملکه هم همینطور بود. از من دعوت كردند تا از ملكه عكس بگیرم و كتابی در این زمینه منتشر کنم. باز هم رپرتاژ است اما پروژههایی هستند كه آرت من هستند و واقعا میخواهم روی آنها كار كنم. یكی از آنها در مورد ایران است. چرا بعد از انقلاب از ایران مهاجرت کردید؟ تمام خانواده مهاجرت کردند. من هم پس از مدتی به لندن رفتم. دو، سهماه قبل البته به ایران برگشتم. من را بهعنوان یکی از میهمانان «كنفرانس اسب کاسپین» به ایران دعوت كردند. خیلی خوشحال شدم و مایه افتخارم بود که به این کنفرانس دعوت شدم. ایران بهواسطه تاریخ و تمدن باشکوهش گوهرهای زیبایی دارد كه باید از آنها عكاسی كنم. یکی از گوهرهای ناب ایران، نژادهای اسب آن است. در كجا به دنیا آمدهاید؟ در شمیران تهران. شما را بهعنوان متخصص در زمینه اسب میشناسند. آیا تمرکز روی عكاسی از اسب، شما را بهعنوان یک عکاس محدود نمیكند؟ دنیای اسب خیلی بزرگ است و هیچ محدودیتی ندارد. من همین الان میتوانم شش كتاب با موضوع اسب كار كنم. چند نژاد اسب در ایران هست كه مختص ایران است، تركمن، كُرد، درهشوری و كاسپین. فقط نژاد اسب نیست. زمانی هر قبیله اسب خودش را داشت و آن قبیله مواظب نژاد اسب بود و فرهنگ خودش را داشت. اسب، گویای تمدن و فرهنگ و موجودیت یك ملت است. چه شد به عکاسی از اسب رو آوردید؟ از كودكی كه عكاسی میكردم نمیدانستم كه عكاس اسب هستم. دوست داشتم از طبیعت و عشایر عكاسی كنم. یك روز بعد از انقلاب در لندن بودم. خیلی غمگین بودم و دلم برای ایران و دوستان تنگ شده بود. مانند ماهیای كه از آب بیرون افتاده باشد، مدام هوای بازگشت به وطن در سر داشتم. صبحگاهی ناگهان صدای اسبهای سلطنتی ملكه را شنیدم. صدای سم اسبها من را برد به چمنزارهای سرسبز و زیبای ایران. بعد از آن به آمریكا رفتم و 15سال بعد دوباره به لندن برگشتم و سراغ همان اسبها رفتم و بعد از سواری، از آنها عكاسی كردم. بعد از 15سال از سال 1979 تا سال 1996 شروع به عكاسی از اسبها كردم. تا آن زمان رؤیایم این بود كه با یك قبیله زندگی كنم و از آنها عكس بگیرم و كتابی منتشر كنم. پیش خود میگفتم اگر بازنشسته شوم، با یكی از این قبیلهها زندگی خواهم كرد. یك روز بیدار شدم و گفتم چرا زمانی كه بازنشسته شدم این كار را بكنم؟ گارد سلطنتی ملكه با یك قبیله چه فرقی دارد؟ یکیاند. هردو برای خود چارچوبهایی دارند نمیتوان همینطور از آنها عكاسی كرد. باید با آنها زندگی و اعتمادشان را جلب كرد. خلاصه چند سال از آنها عكس گرفتم تا توانستم كتابی را برای چاپ آماده كنم. در این سالها سراغ عكاسی خبری نرفتید؟ عكاسی خبری را دوست ندارم. كارهای دیگری میكردم. كتاب اولم اسبهای سلطنتی انگلستان بود. كتاب دومم اسبهای هند. كتابهایی هم در عمان و بحرین چاپ کردم. همهجا بوده بهجز ایران! بزرگترین آرزویم عکاسی دوباره از ایران است. كار عکاسان ایرانی را چطور میبینید؟ ارتباطی با آنها دارید؟ با بعضیهایشان بله. ظرفیت عكاسی را در منطقه خاورمیانه و بهخصوص در ایران چطور میبینید؟ اتفاقا در «هیپا» خیلی از شركتكنندگان از ایران هستند. شخصا خیلی از این موضوع خوشحالم. سال قبل یك ایرانی جایزه 20 هزاردلاری را برد. ویژگی این جایزه در آن است که برای هیأت ژوری نام و هویت عکاسان مشخص نیست. فقط روی عكس قضاوت میشود. من خودم عكاسی سنتی هستم. دوست ندارم با عكس بازی شود. اتفاقا با نگاتیو بهترین عكس را میگیرم. عكس ملكه را با دوربین آنالوگ گرفته بودم. از دوربین دیجیتال استفاده میکنید؟ بله عكاسی با آنها خیلی راحتتر است اما ارزش عكس زیاد نیست. معمولا چنین نگاهی از سوی شماری از عكاسان پابهسنگذاشته ایرانی وجود دارد... . به درستكردن برنج میماند. هنر این است كه برنج، تهدیگ خوبی داشته باشد. همان برنج را میتوان با پلوپز هم درست كرد؛ اما لذت كدامیك بیشتر است؟! به جوانها آموزش میدهید؟ كارگاهی دارید كه شاگردانی را آموزش دهید؟ خودم هنوز باید یاد بگیرم. همزمان با برپایی پنجمین دوره جایزه هیپا، اولین دوره نمایشگاه دوبیفوتو (Dubai Photo) هم برپا شد. یکی از عکسهای شما هم در این نمایشگاه روی دیوار رفت. این نمایشگاه را چطور دیدید؟ همانطور که گفتم، هیپا فقط مسابقه عکس نیست. برپایی نمایشگاه «دوبیفوتو» یکی دیگر از فعالیتهای هیپاست. امسال برای اولینبار از 20 کیوریتور بزرگ از موزهها و مؤسسات بزرگ دنیا دعوت كردند تا عكسهایی را به این نمایشگاه بیاورند، این به نظرم اتفاق بزرگی بود. 800 عكس مهم دنیا جمعآوری شد و به نمایش درآمد. این اولین دوره «دوبیفوتو» بود و سال آینده بزرگتر برپا میشود. مجموعه عکسهایی که به نمایش گذاشته شد از کلکسیون مهمترین موزههای دنیا انتخاب شده بود. در پایان گفتوگو مایلم بدانم چه توصیهای به دیگر عکاسان دارید؟ هیچگاه و در هیچ شرایطی از عکسگرفتن دست نکشید. ما عکاسان، لحظات گرانبها و جادویی زندگی، خاطرات و زیباییهای طبیعت را ثبت میکنیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.