|

جزایر مصر و تحولات خاورمیانه

محمدعلی عسگری: این روزها اعطای دو جزیره مصری به عربستان سعودی، سروصدای زیادی به‌پا کرده است. اینکه این جزایر دارای چه سابقه تاریخی بوده و مالکیت اصلی‌شان به کدام‌یک از طرفین تعلق دارد، بحث ما نیست. همچنین اینکه اعطای این جزایر که در سفر «ملک‌سلمان» به مصر صورت گرفت، چه بازتاب‌هایی در داخل و خارج مصر داشته و یا بعد از این خواهد داشت، نیز شاید چندان ارتباطی به ما نداشته باشد. اما اینکه هدف از این دادوستد چیست و چه ارتباطی با تحولات کلی منطقه خاورمیانه پیدا می‌کند، می‌تواند برای ما هم اهمیت داشته باشد. برای اینکه موضوع بهتر روشن شود به خلاصه این گزارش رویترز توجه کنید: «اسرائیل در واکنش به تحویل دو جزیره «تیران» و «صنافیر» از سوی مصر به عربستان، می‌گوید این اتفاق با معاهده ترسیم مرزهای آبی بین مصر و عربستان منافاتی ندارد. دو عضو پارلمان اسرائیل دراین‌باره ابراز امیدواری کردند چنین توافقی به معنای نزدیکی بیشتر اسرائیل با عربستان نیز خواهد بود، زیرا عربستان تاکنون مانند مصر معاهده صلح با اسرائیل را امضا نکرده است. از سوی دیگر، روزنامه اسرائیلی «هاآرتص» از قول «بنیامین نتانیاهو»، نخست‌وزیر اسرائیل، نوشت پیش از امضای توافق بین مصر و عربستان، این موضوع به اطلاع اسرائیل رسانده شده بود و اسرائیل با آن مخالفتی نداشت، زیرا تهدیدی را متوجه ما نمی‌کند. رئیس کمیته امور خارجی و دفاع اسرائیل در پارلمان نیز در گفت‌وگو با رادیو «ارتش اسرائیل» گفت این توافقی است که به ما مربوط می‌شود اما آسیبی را متوجه ما نمی‌کند، زیرا سعودی‌ها به آزادی کشتی‌رانی در خلیج «عقبه» طبق موازین بین‌المللی متعهد هستند. وقتی کسانی در اسرائیل گفتند چنین توافقی می‌تواند راه را برای ورود گروه‌های افراط‌گرا به شبه‌جزیره سینا هموار کند و این می‌تواند خطری برای اسرائیل باشد، او جواب داد: «این نگرانی توهمی بیش نیست زیرا الان اتحادیه عرب به‌دنبال مشارکت‌دادن اسرائیل در جمع خود است، کشورهای عرب برای دشمنی با ایران و حزب‌الله لبنان، خود را در کنار اسرائیل احساس می‌کنند» . سفر ملک‌سلمان، پادشاه عربستان، به مصر و بعد ترکیه بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های جهان داشت. در این میان اگر کسی نیم‌نگاهی به این بازتاب‌ها کرده باشد، درمی‌یابد خلاف خبرهای فکاهی‌ای که هر روز رسانه‌های ما از ملک‌سلمان منتشر و تقریبا او را به عنوان فردی مجنون و روبه‌موت به تصویر می‌کشند، او به‌شدت فعال بوده و مشغول کارهایی اساسی در سطح منطقه است؛ به گونه‌ای که به‌قدرت‌رسیدنش در ریاض در مدت کمتر از یک‌سال‌و‌نیم گذشته را می‌توان سرآغاز دوران تازه‌ای در نقش و عملکرد این پادشاهی محافظه‌کار و به‌شدت سنتی دانست. عربستانِ امروز دیگر آن عربستان گذشته نیست و اگر این تحرک تازه را به‌ویژه از «دشمنی با ایران» به دست نیاورده باشد، بخش مهمی از آن را باید زاییده همین «دشمنی» دانست؛ روندی که نه‌تنها به عربستان، بلکه به بقیه کشورهای عرب نیز فرصت داد تا دیگر نه در پرده، بلکه به صورتی آشکار از همکاری با اسرائیل بگویند، برایش «دفتر» تأسیس کرده و جابه‌جا «رایزنی‌های مستقیم و دوجانبه» داشته باشند. نتیجه اینکه اگر روزگاری ایران تلاش می‌کرد در نبرد با رژیم صهیونیستی کشورهای عرب را با خود همراه کند، امروزه ورق کاملا برگشته و این کشورهای عرب به سرکردگی عربستان هستند که اسرائیل را در «دشمنی خود با ایران» همراه کرده‌اند. درحال‌حاضر عربستان می‌کوشد از همه ظرفیت‌های نظامی، سیاسی و مذهبی خود علیه ایران استفاده کند. این تلاش‌ها از جنگ در یمن گرفته تا فشارهای وارده بر حزب‌الله در لبنان تا تبانی با اسرائیل، توافق‌های دوجانبه و کلان با مصر و ترکیه و حتی مذاکرات مخفی با حوثی‌ها در یمن امتداد دارد و اگر ابعاد همه آنها به‌خط شود میزان گستردگی، سرعت و عمق یک خطر عظیم را آشکار می‌کند؛ خطری که از همان شکاف‌های اولیه در بین کشورهای مسلمان به‌ویژه ایران و عربستان در دولت قبل شروع شد و سر از یک «جنگ سرد» بین عربستان و ایران درآورد و در شش سال گذشته به‌سرعت منطقه خاورمیانه را تحت‌الشعاع خود قرار داده و درنهایت نیز می‌رود تا منطقه را از نو برمبنای مدل جدیدی بازسازی کند. این مدل جدید اما چگونه است؟ کسی نمی‌داند. باید سال‌های دیگر صبر کرد تا خود را نشان دهد. تا اینجای کار می‌توان گفت عربستان برای دشمنی با ایران سه بلوک سیاسی -امنیتی تدارک دیده است: یکی شامل مصر، اردن، فلسطین و حتی اسرائیل و درعین‌حال بخش‌هایی از سوریه و لبنان می‌شود و دیگری کشورهای حوزه خلیج‌فارس از قطر گرفته تا کویت و امارات و بحرین را دربر می‌گیرد و سوم، ترکیه و پاکستان را به عنوان دو بازوی خارج از شبه‌جزیره. این درحالی است که کشورهای عرب به رهبری سعودی‌ها می‌کوشند تا این بلوک‌بندی را به سطح جهانی نیز کشانده و حتی «ناتو» را هم وارد مقابله مستقیم با به گفته خودشان، «خطر ایران» کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.