کشاورزان خردهپا جدی گرفته شوند
کشاورزان خردهپا که مزارع کوچکمقیاس را مدیریت میکنند علاوه بر تهیه موادغذایی مردم جهان به حفظ و پایداری محیطزیست و منابع (جنگل و مرتع، آب و خاک) و بهطورکلی اقتصاد سبز نیز کمک شایانی میکنند. یکی از این جنبههای حضور کشاورزان خردهپا در اقتصاد سبز، کشت ارگانیک است. با اینکه کشاورزان خردهپا از نظر داشتن قدرت اقتصادی و سیاسی در مدیریت تولید خود ضعیف هستند اما تجربه جهانی نشان از آن دارد که اتخاذ شیوهها و روشهای مناسب تولید و مدیریت آن توانسته است، مزارع کوچک را در مسیر توسعه پایدار قرار دهد. براساس گزارش «کشاورزی ارگانیک در جهان»، سال 2016 برآورد شده است که 109هزارو 317 تولیدکننده کوچک ارگانیک در سرتاسر جهان مشغول به فعالیت باشند که 46هزارو 945 نفر از آنان دارای گواهی ارگانیک هستند. بیشتر آنان کشاورزان خردهپا و تعداد کمی تولیدکنندگان فراوری بودهاند (IFOAM, Organics International). روند کشت ارگانیک در مزارع کوچک در کشورهای جهان رو به رشد بوده است. اطلاعات کشور مکزیک بهعنوان یک کشور در حال توسعه نشان میدهد در سال 1996 تعداد کشاورزان ارگانیک این کشور حدود 13هزارو 176 کشاورز بوده که 97.5 درصد کوچکمقیاس و 2.5 درصد بزرگمقیاس بودهاند. در سال 2005 تعداد کشاورزان ارگانیک به رقم 80هزارو 664 کشاورز رسیده که 99.6 درصد کوچکمقیاس و 0.4 درصد بزرگمقیاس بودهاند. در سال 2008 کشاورزان ارگانیک به رقم 125هزارو 31 کشاورز رسیده که 99.95 درصد کوچکمقیاس و 0.05 درصد بزرگمقیاس هستند. کشاورزان کوچکمقیاس در نمونه مورد بررسی به طور میانگین 3.02 هکتار زمین داشتهاند. اطلاعات نشان میدهد تعداد مزارع ارگانیک در کشور مکزیک در دوره مورد بررسی از 13هزارو 176 مزرعه در سال 1996 به 80هزارو 664 مزرعه در سال 2005 و 125هزارو 31 مزرعه در سال 2008 بالغ شده که طی دوره تقریبا 9.5 برابر شده و در حدود 21 درصد نرخ رشد سالانه توسعه کشت ارگانیک در این کشور بوده است. در این میان تعداد کشاورز ارگانیک کوچکمقیاس از 12هزارو 847 کشاورز در سال 1996 به رقم 124هزارو 965 کشاورز در سال 2008 رسيده که در حدود 9.7 برابر شد و نرخ رشد سالانه 21 درصدی را داشته است (CIESTAAM, 2008). آمار نشان میدهد در کشور مکزیک دولت و بخش غیردولتی طی 12 سال تلاش و برنامهریزی توانستهاند، کشاورزان کوچکمقیاس را با تصمیمات سیاستی مناسب به سمت توسعه کشت ارگانیک هدایت کنند، همان کشاورزانی که از نظر قدرت اقتصادی و سیاسی ضعیف بودهاند. در کشور هندوستان اطلاعات نشان میدهد در سال 2009 حدود 598 هزار کشاورز کوچک و حاشیهای به کشت ارگانیک پرداختهاند که در 919 گروه به فعالیت میپردازند. در ایران نیز کشاورزان کوچکمقیاس به فعالیت کشاورزی (از قبیل زراعی، باغی و دامی) مشغول هستند که درباره اینکه چه میزان ارگانیک بوده یا نه، اطلاعات دقیقی در دسترس نیست. اطلاعات مرکز آمار ایران نشان میدهد در سرشماری کشاورزی سال 1393، متوسط اراضی کشاورزی یک بهرهبردار با زمین در کل کشور 4.9 هکتار است. برحسب اراضی زراعی اطلاعات نشان میدهد از مجموع دوهزارو 470 بهرهبردار زراعی در حدود 24.2 درصد دارای زمین کمتر از یک هکتار و 42.8 درصد دارای زمین زراعی یک تا کمتر از پنج هکتار هستند. این دو گروه در حدود 16.5 درصد اراضی کل زراعی کشور را به خود اختصاص دادهاند. درخصوص اراضی باغی، اطلاعات نشان میدهد از مجموع هزارو 704 بهرهبردار باغی حدود 48.4 درصد دارای زمین کمتر از یک هکتار و 33.5 درصد دارای زمین باغی یک تا کمتر از پنج هکتار هستند. این دو گروه در مجموع در حدود 44.7 درصد اراضی باغی کشور را در اختیار خود دارند. بنابراین کشاورزی ایران نیز با کشاورزان خردهپا عجین است. براساس تجربیات جهانی خردهمالکی عمومیت داشته و این خصوصیت کشاورزی نمیتواند مانعی برای توسعه پایدار بخش کشاورزی باشد. اینکه سایر کشورهای جهان چگونه توانستهاند بر این ضعف بخش کشاورزی یعنی خردهمالکی فائق آمده و توسعه رو به رشدی همگام با اقتصاد سبز داشتهاند، سیاستگذاران را ملزم میکنند قبل از هرگونه تصمیمسازی، نگاهی علمی و دقیق به تجارب جهانی و بومیسازی آن با شرایط داخل کشور داشته باشند. نادیدهگرفتن کشاورزان خردهپا به هر دلیلی (از قبیل مقیاس کوچک زمین، پایینبودن دانش فنی آنان، فقر و درآمد پایین) در برنامههای توسعه پایدار کشور به زیان بهرهبرداران کشاورزی، تولید بخش کشاورزی و امنیت غذایی و اقتصادی کشور است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.