|

معماری ایران در آوردگاه جهانی

مهرداد زواره محمدی

در ‏پي حضور موفقيت‏آميز نمايشگاه معماري ايران در سال‏هاي 2014 (بي‌ینال تخصصي معماري) و همچنين 2015 (بي‌ینال هنر با حضور و نمايش معماري معاصر ايران)، برای حضور موفق، پرقدرت و تأثيرگذار ايران در بی‌ینال معماري سال 2016 با همفکري‏ و همکاری جمع زیادی از اندیشمندان این حوزه در جلسات مختلف، برنامه‏ريزي دقیقی انجام شد تا با حداکثر هم‏گرايي بين جامعه معماري کشور در انطباق خلاق با بیانیه و شعار حاکم بر بی‌ینال، معماری ایران در رویداد جهانی معماری ونیز سال 2016 شرکت کند. دو‏سالانه معماری ونیز از سال 1980 به عنوان معتبرترین نمایشگاه بین‌المللی معماری هر دو سال یک‏بار در شهر ونیز برگزار می‏شود و امسال نیز پانزدهمین دوره بی‌ینال معماری در بازه ‏زمانی شش‏ماهه (خرداد تا آذر 1395) برگزار خواهد ‏شد. در همین راستا وزارت راه و شهرسازی برای انتخاب شایسته‏ترین طرح پیشنهادی برای طراحی غرفه رسمی جمهوری اسلامی ایران در این بی‌ینال، اقدام به اعلام فراخوان عمومی کرد و از کلیه علاقه‌مندان برای حضور در مسابقه معماری سناریو و ایده طراحی (Content & Concept) دعوت به مشارکت کرد. مدیر‏هنری ‏(Curator)‏ بی‌ینال امسال ونیز، معمار مطرح شیلیایی Alejandro Aravena است که اخیرا بزرگ‏ترین جایزه معماری دنیا «جایزه پریتزکر» را به‏ پاس برخوردهای حرفه‏ای با معماری و شهرسازی و با رویکرد توجه به مسائل اجتماعی و اقتصادی دریافت کرده ‏است. آراونا موضوع و شعار «گزارش از خط‏ مقدم» ‏(Reporting from the Front) را برای دوسالانه معماری ونیز 2016 تعیین و اعلام کرده ‏است. او در این بیانیه اعلام کرده «براي ارتقای محیط انسان‌ساخت ‏و در پی آن ارتقای کيفيت زندگی، باید در نبردهای بسیاری به پیروزی رسید و مرزهاي بی‌شماری را درنوردید» و در نتیجه آنچه او می‌خواهد همه‏ مردم در پانزدهمين دوسالانه بین‌المللی معماري به ديدار آن بيايند اين است: «به‌مشارکت‏گذاشتن نمونه‌هاي موفق معماري؛ نمونه‌هایی که قابل بازگويي و الگو‏برداري‌اند و توان پیروزی در آن نبردها و درنوردیدن آن مرزها را دارند». با توجه به موضوع بی‌ینال، تأثيرگذاري آن بين مخاطبان داخلي و بین‌المللی و رويکردهاي کلي حاکم بر آن، ضرورت برخورد میان‏رشته‏ای به موضوع غرفه ايران بيش‌ازپيش احساس مي‏شد که براین‌اساس، تيم داوران می‏بایست علاوه بر صلاحيت علمي و تخصصي و به‏روزبودن، آشنایی و تسلط کافی به رفتار بین‌المللی و موضوع مسابقه در دو حوزه معماری و تخصص‏های وابسته نیز می‏داشتند و همچنین به‌منظور بالابردن فراگیری موضوع در جامعه حرفه‏ای و حداکثر هم‏گرایی جامعه مهندسی و معماری کشور، برای اولین‌بار از طریق هم‏انديشي، اجماع و رأی‏گیری بین نمایندگان 12 تشکل فنی و مهندسی معماری و شهرسازی در خانه گفتمان شهر و معماري، انتخاب و عهده‏دار وظیفه راهبری، هدایت و انتخاب کیوریتور غرفه ایران در دوسالانه معماری ونیز شدند. با توجه به روند انتخاب داوران و تنوع تخصص‏های ایشان به دلیل ضرورت‏های موضوع مسابقه، نیاز به هم‌گرایی، آشنایی با دیدگاه‏ها و گفت‌وگوهای پیش از قضاوت بین داوران بیش از هر مسابقه دیگری احساس می‏شد که در همین راستا جلسات مختلفی با حضور داوران، اعضای کمیته راهبردی دوسالانه ونیز و برگزارکنندگان مسابقه، تدارک دیده شد که نتیجه این هم‌گرایی و تضارب آرا، برنامه فراخوان مسابقه، تسلط به موضوع مسابقه و بیانیه اصلی دوسالانه ونیز و همچنین همفکری، پیش از گزینش آثار و انتخاب رویکرد و استراتژی قضاوت بود که براین‌اساس معیارهای کلی قضاوت بدین شکل تعیین شد: وضوح پیام اصلی طرح پیشنهادی برای مخاطب عام و قابلیت خوانش جهانی، مرتبط‏بودن ایده پیشنهادی با شرایط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی‌ِ معماری ایران، مرتبط‌بودن ایده پیشنهادی با موضوع اصلی دوسالانه، زیبا‏شناسی و تأثیرگذاری فضایی طرح چیدمان، اجراشدنی‌بودن طرح با توجه به محدودیت‏های مالی، زمانی و مکانی. با توجه به اینکه تیم اجرائی و برگزارکننده مسابقه و دبیرخانه دائم مسابقات معماری و شهرسازی در ارتباط مستقیم با سفارش‌دهنده و حامی اصلی برنامه (معاونت مسکن و ساختمان وزارت راه و شهرسازی) است، برنامه‏ریزی مسابقه مطابق با آیین‏نامه جامع برگزاری مسابقات طراحی معماری و شهرسازی انجام شد و به منظور انتخاب هوشمندانه بهترین ایده و سناریو، حداکثر نظارت و مشارکت داوران در طرح منتخب و کاهش ریسک خروجی مسابقه تصمیم بر این شد که مسابقه در دو مرحله انجام شود و پس از انتخاب فهرست کوتاه برندگان در مرحله اول، نظارت بیشتری در مرحله دوم مسابقه از سوی داوران محترم بر تکمیل و توسعه طرح‏ها شکل گیرد تا خروجی نهایی بیشترین انطباق را با موضوع، اهداف و سیاست‏های کلان موضوع مسابقه داشته باشد. از بین 388 گروه، شرکت و شخص ثبت‏نام‌کننده در مسابقه، 148 طرح در زمان مقرر (چهارشنبه پنجم اسفند 94) به دبیرخانه بی‌ینال رسید که پس از دو روز آماده‏سازی طرح‏ها و مدارک برای مراسم داوری، جلسه بررسی و گزینش مرحله اول در روز شنبه 8/12/94 با حضور کلیه داوران برگزار و طبق فرایند زیر، پنج طرح نهایی انتخاب شدند: کلیه ۱۴۸ طرح ارائه‌شده ازسوی تمامی داوران مطالعه و بررسی شد و پس از گزینش اول و حذف آثاری که به اجماع، مورد تأیید هیأت داوران قرار نگرفتند، ۲۴ پروژه برای بررسی و همفکری دقیق‏تر داوران باقی‏ ماند که در این مرحله، گفت‌وگوها و بررسی‏های زیادی مابین داوران درباره پروژه‏ها، انطباق فعال آنها با بیانیه کلی دوسالانه، هماهنگی با شرایط ایران و... انجام شد که پس از این مرحله، ۱۳ طرح به مرحله نهایی راه یافت و در گام آخر و پس از بحث و بررسی‏های تحلیلی و انتقادی دقیق و متمرکز بر پروژه‏ها از میان 9 طرح باقی‌مانده، پنج طرح نهایی برای ورود به مرحله دوم انتخاب شد. هیأت داوران محورهای اصلی خود در تصمیم‏گیری و گزینش را بر اساس گزاره‏های ازپی‌آمده تبیین کرد: 1. همسویی آثار از منظر مفهوم و محتوا با بیانیه رسمی دوسالانه ونیز 2. نگاه پرسشگر و پویا اما امیدوارانه به آینده 3. تلاش برای تطبیق بیانیه دوسالانه با مؤلفه و دغدغه‏های بومی ضمن وفاداری به روح کلی بیانیه 4. استفاده مطلوب از فضای محدود غرفه و توجه به مؤلفه‏هایی چون مدت‌زمان حضور هر بازدیدکننده در غرفه، سهولت حرکت در غرفه، ایمنی مصالح به‏کارگرفته‏شده، عملی‏بودن طرح در زمان اجرا و جذابیت بصری 5. توجه به یکی از دو رویکرد کلی در طراحی غرفه: رویکرد مفهومی به غرفه به‌عنوان یک موضوع واحد در تبیین گزارشی از خطِ مقدم ، رویکرد مصداقی به غرفه با هدف ایجاد فضایی خلاق به جهت معرفی ایده‏های پیشروی ایرانی 6. تلاش برای به‌مشارکت‌طلبیدن بازدیدکننده در تعامل با محتوای غرفه و پرهیز از شعارزدگی 7. پرهیز از تشویق رویکرد شرق‏شناسانه‏ در مورد ایران و درعین‌حال توجه به دیالکتیک عام (دانش، رویه‏ها، اصول و فنون امروزین و فراامروزین معماری‏ فاخر) و خاص (منعکس‏کننده تاریخ و اکنون یا امروز فضای ایرانی و متن خاص آن). پنج گروه منتخب مرحله اول طی زمان 10 روزه مرحله دوم مسابقه، با تماس مستقیم با داوران و دریافت نظرات ایشان نسبت به تکمیل و توسعه طرح‏های خود اقدام کردند و در خاتمه جلسه نهایی داوری برای انتخاب طرح برتر و کیوریتور غرفه ایران در دوسالانه معماری ونیز 2016 در روز پنجشنبه مورخ 20/12/94 با حضور پنج نفر از هفت داور برگزار شد. در ابتدای جلسه نهایی داوری و با توجه به آشنایی داوران با پنج طرح منتخب، مذاکرات مقدماتی در مورد نحوه ارزیابی آثار انجام و استراتژی قضاوت اتخاذ شد و سپس همه گروه‏ها نسبت به ارائه طرح نهایی خود اقدام کردند که در نهایت و پس از بررسی‏های دقیق و مطالعه تمامی جوانب طرح‏های ارائه‌شده و به دلایل زیر، طرح مربوط به بهزاد اتابکی و پرشیا قره‏گوزلو با اکثریت آرا به‌عنوان برنده نهایی طراحی غرفه ایران در دوسالانه معماری سال 2016 ونیز انتخاب شد. دلایل انتخاب طرح برتر: 1. محتوای انسانی طرح و تبدیل بحران به فرصت برای مقاومت در خط مقدم 2. دقت بالای طرح در ثبت و تبیین مفاهیم موردنظر و شیوه مناسب انتقال آن 3. خوانایی کارکردی طراحی غرفه در انتقال پیام محتوایی 4. پتانسیل فضایی مناسب در طرح پیشنهادی غرفه 5. محافظت از سرمایه‏های اجتماعی و تمدنی ایران 6. رویکردی برگرفته از شهر و ارائه گزارش‏های متنوع، به‌روز و مستند از مشکلات غالب شهرهای بزرگ ایران 7. قابلیت و پتانسیل اجرائی پروژه و تطابق با برنامه زمانی و هزینه‏‌های اجرائی.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.