درباره عباس کیارستمی
قهرمان، تنهاست
محسن خیمهدوز
هنگامی که بهتنهایی برای سینمای ایران افتخار آفرید و نخل طلای کن را به کشورش آورد؛ افتخاری که هیچ کم از رفتن تیمملی به جامجهانی نبود و هیچ کمتر از گرفتن اسکار هم نبود، ولی در بازگشت به ایران از کن، جز کارمندان فرودگاه کسی به استقبالش نیامد، میتوان دریافت که قهرمان، تنهاست. وقتی به سابقه کاریاش نگاه میکنی و میبینی به اندازه تمام شاغلان سینما برای سینمای کشورش مدال و افتخار آورده، ولی فیلمهایش هیچوقت در کشورش اکران درستوحسابی نداشته، میتوان دریافت که قهرمان، تنهاست. وقتی در اولین مستندش بعد از انقلاب (قضیه شکل اول، شکل دوم)، با هوشمندی تمام، سخنان بنیادین افراد و چهرههای تأثیرگذار انقلاب را ثبت میکند و آنها را در برابر پرسشهای جدی قرار میدهد و با این کارش، ماجرای 30 سال بعد از انقلاب را پیشبینی میکند، اما تا به امروز هیچ تحلیلی بر آن مستند انجام نشده و ساخت چنین مستندهایی هم به افراد آموزش داده نشده و نمیشود، میتوان دریافت که قهرمان، تنهاست. وقتی هنرمند در زمان حیاتش واکاوی پژوهشی نمیشود، آثارش در معرض نگاه نسلهای تازه قرار نمیگیرد، از بودجههای عمومی، امکانات دولتی و رسانههای عمومی برای او هزینه نمیشود و تنها در صورت مریضشدن و سرطانگرفتن و فوتشدن، تصویر سر و صورتش، صفحات روزنامهها و مجلات را پر میکند، میتوان دریافت که قهرمان، تنهاست. وقتی درد و بیماری در جانش ریشه میگیرد و او به روی خودش نمیآورد و بهناگاه سر از مراکز درمانی درمیآورد و از همان زمان عکسگرفتنهای پیدرپی با او آغاز میشود، بیآنکه کسی به روی خودش بیاورد که تا دیروز کجا بودند و چه میکردند، میتوان دریافت که قهرمان، تنهاست. وقتی صدها فیلمساز برای دریافت انواع جایزههای داخلی و بینالمللی از سبک او کپی میکنند اما در محافل رسمی نامی از او و یادی از سبک ابداعی او نیست، میتوان دریافت که قهرمان، تنهاست. وقتی که سبک ابداعی خودش را فراتر از سینمای ملی میبرد و در شیوه روایت تصویری، سینماییاش، گرهافکنی را از روایتگری حذف میکند و رئالیسم تخیلی را در فضای هالیوودزده جهانی با مستندگونگی روایت پیوند میزند، ولی در وطنش بهدرستی فهم نمیشود، میتوان دریافت که قهرمان، تنهاست. وقتی قبل از آنکه در دیاری که در آن ریشه دارد، کشف شود و قدر ببیند، هنرمندان و اندیشمندان غیرخودی او را کشف میکنند و به صدر مینشانند، میتوان دریافت که قهرمان، تنهاست. وقتی در دوران خستگی و بازنشستگی، به تماشای آخرین اثرش در جشنواره سینمایی وطنی مینشیند و آن را دستخورده و سانسورشده میبیند و کسی هم پاسخگوی او نیست، میتوان دریافت که قهرمان، تنهاست. سینمای ایران (و اگر نگوییم سینمای جهان) با شناخت آثار او، با فهم آثار او، با نقد آثار او و با عبور خلاقانه از سبک اوست که میتواند گامی به جلو بردارد و توفیق ملی و جهانی پیدا کند؛ همان کاری که خود او با سینمای متعارف زمانش کرد و به توفیق جهانی هم رسید، هرچند در وطنش همچنان مهجور ماند و منزوی. چراکه او قهرمان است و قهرمان هم، تنهاست. به امید بهبودیاش در همان جهانی که تنها زیست و تنها آفرید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.