موافقان و مخالفان المپیاد
دو روی سکه
مينو زماني
در چندین سالی که از برگزاری المپیادهای علمی در ایران میگذرد، دانشآموزان بااستعداد ایران، مدالهای ارزندهای را در رقابتهای جهانی کسب کردند و افتخارهای بسیار پدید آوردند اما برخی از کارشناسان نسبت به روند این رقابتهای علمی انتقادهایی دارند که درادامه برخی از آنها را بررسی میکنیم. 1. منتقدان میگویند در این رقابتها تعداد کمی دانشآموز (در حدود چنددهنفر) کوشا و بااستعداد برای شرکت در المپیاد انتخاب میشوند که لزوما نشانگر وضعیت تحصیلی یا معلومات کل دانشآموزان در سطح کشور نیست. دانشآموزان در دورههای آموزشی طولانیمدت شرکت میکنند و درنتیجه در رشته خودشان با مطالبی فراتر از مطالب کتابهای درسی آشنا میشوند. به بیان دیگر وضعیت آموزش در کل کشور ضعیف است اما نظام آموزشی با برگزاری چنین المپیادی، وضعیت آموزش در کل کشور را مطلوب جلوه میدهد. طرفداران المپیاد هم میگویند نظام آموزشی برای افراد عادی دورههای معمولی برگزار میکند ولی امکانات بیشتری را در اختیار افراد برگزیده قرار میدهد. درست مثل مسئولان ورزش کشور که امکانات معمولی را در اختیار شهروندان عادی قرار میدهند و امکانات کاملتری را در اختیار اعضای تیم ملی. اما اعزام تیم ملی وزنهبرداری به مسابقات جهانی به این معنی نیست که همه مردم کشور مانند اعضای تیم قوی و قدرتمند هستند. 2. منتقدان ميگويند بسیاری از این دانشآموزان توان رقابت در کنکور را ندارند و بههمیندلیل از شرکت در کنکور معاف هستند و میتوانند بدون شرکت در کنکور در رشته و دانشگاه دلخواه تحصیل کنند. برگزارکنندگان المپیاد هم میگویند دانشآموزان المپیادی از لحاظ علمی در سطح بالایی هستند اما از آنجا که حضور در کلاسهای آمادگی المپیاد وقتگیر و شرکت در آزمون بینالمللی استرسزاست، مسئولان با در نظرگرفتن امتیاز قبولی در کنکور، بهنوعی به آنان اطمینان خاطر میدهند که همه توجه و انرژی خود را صرف المپیاد کنند. 3. بسیاری از دانشآموزانی که در المپیاد شرکت کردند، در دانشگاه رشتهای دیگر را برای تحصیل انتخاب میکنند. بسیاری از کسانی که برای مثال در المپیاد شیمی شرکت کردند، در دانشگاه رشته پزشکی میخوانند یا المپیادیهای فیزیک در رشتههای فنی و مهندسی ادامه تحصیل میدهند که با هدف اولیه المیپاد ناسازگار است اما طرفداران المپیاد هم میگویند هرکسی باید از حق انتخاب رشته برخوردار باشد و بتواند در دوره دبیرستان و دانشگاه، در رشته مدنظر خود تحصیل کند و نظام آموزشی وظیفه دارد امکانات و شرایط تحصیل در رشته دلخواه را برای همه افراد فراهم کند. 4. بسیاری از دانشآموزان المپیادی که در رقابتهای جهانی مدال گرفتند، به کشورهای دیگر رفتند و دیگر به وطن برنگشتند بههمیندلیل منتقدان میگویند درحقیقت المپیاد ابزاری است برای شناسایی و پرورش نخبگان کشور که درنهایت به کشورهای دیگر مهاجرت میکنند اما طرفداران المپیاد هم میگویند ادامه تحصیل و انتخاب شغل در هر کشوری، ازجمله حقوق هر فردی است و کسی را به صرف نخبه یا برگزیدهبودن، نمیتوان از این حق محروم کرد، علاوه بر این، بسیاری از المپیادیها هنوز هم در کشورند و بسیاری از غیرالمپیادیها هم به خارج از کشور مهاجرت کردهاند. به بیان دیگر، به نظر آنها برگزاری المپیاد، نقشی در تشدید سیل مهاجرت نخبگان یا فرار مغزها ندارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.