پهپادها راه خود را به سمت اکتشافهای فضایی باز میکنند
پرواز هواپیمای بیسرنشین بر فراز مریخ
محمدرضا دستورانی
سازمان فضانوردی آمریکا از پایان پروازهای آزمایشی پهپاد کاشف مریخ خبر داده است. قرار است این پهپادها در آینده به مریخ سفر کنند و اطلاعات بیشتری از این سیاره برایمان به ارمغان بیاورند. بشر همیشه آرزوی اکتشاف جهان را داشته است، اما انجام چنین مأموریتهای اکتشافیای در فضا یا دیگر اجرام آسمانی، نیازمند ابزارهای گوناگون و بسیار پیشرفتهای هستند که همین موضوع کار را دشوار میکند. تنها جرم فضایی که بشر به آن سفر کرده، کره ماه است. هرچند کره ماه نزدیکترین همسایه زمین است، اما به دلایل بسیار، برای دانشمندان جذابیت چندانی ندارد، از جمله نداشتن اتمسفر و در نتیجه نبود حیات در آن. درعوض اجرامی مانند سیاره مریخ برای بشر بسیار جذاب و جالب هستند. هرچند تاکنون حیات در مریخ کشف نشده است و طبق اطلاعات کنونی ما، مریخ سیارهای مرده است، اما دانشمندان چندان هم ناامید نیستند و میکوشند نشانهای از حیات را در آن بیابند، حتی برخی هم در فکر سفر به مریخ و اقامت دائم در آن هستند. اما پیش از سفر به مریخ لازم است آن را به دقت بشناسیم. تاکنون کاوشگرها و ابزارهای تجسسی بسیاری برای شناخت دقیقتر این سیاره روانه شدهاند. تا امروز کاوشگرهای مریخ شامل ماهوارههای مستقر در مدار این سیاره، سطحنشینها و رهنوردهای مریخ بودند، اما امروزه دانشمندان میخواهند جستوجوهای خود در مریخ را گسترش دهند و بههمیندلیل به پهپاد یا هواپیمای بدونسرنشین روی آوردهاند. با توجه به عدم امکان حضور فیزیکی انسان در سیارههای دیگر در آینده نزدیک، دانشمندان از همه ابزارهای موجود و ممکن برای شناخت مریخ استفاده میکنند. یکی از این ابزارها، پهپادها هستند. البته چیزی را که دانشمندان ناسا آزمایش کردهاند، مدل کوچکی از پهپادی است که در آینده به دانشمندان علوم فضایی کمک میکند مریخ را بهتر و راحتتر کشف کنند. دانشمندان ناسا نام «بال پرنده» را برای این پهپاد انتخاب کردهاند. دلیل این نامگذاری هم ساختار کشیده و پهنپیکر این پهپاد است. فناوری جدید ناسا سومین نسل پهپاد آیرودینامیکی تحقیقاتی است که طی ماههای اخیر اصلاحات و بهروزرسانیهای زیادی در آن صورت گرفته است. هدف دانشمندان ناسا از طراحی چنین هواپیماهایی این است که پهپادی بسازند که قابلیت پرواز در اتمسفر رقیق مریخ را داشته و بتواند در سطح آن نیز فرود آید. دانشمندانی که روی این پروژه کار کردهاند، در ساختار آن نسبت به مدلهای قبلی تغییراتی ایجاد کردهاند که نتیجه آن مصرف کمتر سوخت است. اندازهگیریها نشان میدهد که این مدل، نسبت به مدلهای قبلی، 11 درصد سوخت کمتری مصرف میکند. قرار است در مرحله بعدی این پروژه، ابزارهایی برای جمعآوری دادهها که دانشمندان دانشگاه مینهسوتا آن را طراحی کردهاند، روی این پهپاد نصب شود و بار دیگر پروازهای آزمایشی آن از سر گرفته شود. پهنای بال این پهپاد 6.7 متر است که در مقایسه با مدلهای قبلی، پهنای بال دوبرابر شده است. در ساخت این مدل از فایبرگلاس، فوم و فیبر کربنی استفاده شده است. گفته میشود ناسا در آینده پرتاب این پهپاد از روی هواپیما را بررسی میکند. اما کاربرد پهپاد به اکتشاف در مریخ ختم نمیشود. دانشمندان ناسا میخواهند برای کاوش در «اروپا» هم از یک پهپاد ویژه استفاده کنند، اما این پهپاد ویژگیهای خاصی دارد. این پهپاد میتواند در زیر آب نیز حرکت کند و بههمیندلیل امیدها را برای رصد «اروپا»، (قمر مشتری) زنده کرده است. «اروپا» نام یکی از 62 قمر شناختهشده سیاره مشتری است. این قمر را «گالیله»، دانشمند نامدار، در سال 1610 میلادی و با استفاده از تلسکوپ سادهای که در اختیار داشت، کشف کرد. چهار قمر بزرگ مشتری بهترتیب دوری از این سیاره عبارتند از: آیو، اروپا، گانیمد و کالیستو. یخ صاف و ترکخورده، سطح قمر «اروپا» را پوشانده است. تحقیقات گذشته محققان نشان داده است که اقیانوسی از آب، زیر سطح «اروپا» وجود دارد. منابع آب این قمر بیش از سهبرابر زمین آب دارد. دانشمندان احتمال میدهند که ممکن است زیر این سطح یخزده و در اعماق این اقیانوس، چیزهای جالبی برای کشف وجود داشته باشد مانند انواعی از حیات ویژه همین قمر. بااینهمه باید دانست بررسی و مطالعه این قمر کار بسیار دشواری است و فناوریهای مخصوص به خود را میطلبد. پیش از این دانشمندان ناسا برای اکتشاف در اروپا، ایده استفاده از زیردریاییهای رباتیک را مطرح کرده بودند، اما اکنون ناسا از ساخت پهپاد جدیدی خبر میدهد که میتواند در زیر آب نیز حرکت کند و به بررسی ویژگیهای ساختاری قمر «اروپا» بپردازد. شاید این پهپاد بتواند مشکلات بسیاری را که در برابر کارشناسان ناسا برای بررسی این قمر وجود دارد، حل کند. این پهپاد هماکنون در مراحل اولیه ساخت است و کارشناسان ناسا امیدوارند بین سالهای 2020 و 2030 میلادی بتوانند این پهپاد را تکمیل و برای آغاز مأموریتی تازه به این قمر بفرستند. دانشمندان برای بیان لزوم بررسی اروپا، دلایل بسیاری را مطرح میکنند از جمله اینکه این قمر یکی از مکانهای محتمل برای یافتن حیات فرازمینی در کهکشان راه شیری است. به باور دانشمندان، مقدار کافی اکسیژن زیر لایههای یخزده «اروپا» وجود دارد و در نتیجه ممکن است انواع مختلفی از جانداران و بهویژه جانداران میکروسکوپی در این قمر وجود داشته باشند. هرچند تاکنون، هیچ مدرک یا نشانهای مبنیبر وجود حیات در این قمر کشف نشده است، اما محققان امیدوارند که با بررسیهای بیشتر بتوانند به شناخت کاملتر این قمر دست پیدا کنند. «اندی کلش»، سرپرست این پروژه ناسا میگوید: «این پهپاد امید تازهای است که میتوان برای شناخت بهتر اروپا از آن استفاده کرد». به باور دانشمندان شباهت قابلتوجهی بین اعماق اقیانوسها و فضا وجود دارد. ساخت این پهپاد گام مهمی برای شناخت «اروپا» یا سایر قمرها و سیاراتی که دارای سطحی یخی یا پوشیده از آب هستند، محسوب میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.