صداوسیما و مدارس برای نمایشگاه کتاب دستبهکار شوند
خبر انتقال محل برگزاری نمایشگاه کتاب از مصلای امامخمینی (ره) به شهر آفتاب، با پیشبینیهایی از ریزش مخاطبان بزرگترین رویداد فرهنگی کشور، همراه بوده است. اما آیا دستاندرکاران این نمایشگاه میتوانند با راهکارهایی مانع از این اتفاق شوند؟ وظیفه ناشران دراینمیان چیست؟ مردم چگونه میتوانند از این فرصت بیشتر استفاده کنند؟
امانالله قراییمقدم جامعهشناس نمایشگاه کتاب یک رویداد فرهنگی با مخاطبان عمومی است و نباید آن را با نمایشگاههای تخصصی مانند نمایشگاههای صنعتی که مخاطب محدود دارند، یکی دانست. به همین دلیل است که همه باید به برگزاری بهتر و پرشورتر این نمایشگاه کمک کنند. نهتنها ناشران که شهرداری تهران و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی باید برای این رویداد برنامه داشته باشند. بههمیندلیل اولین اقدام برای بهتر برگزارشدن این نمایشگاه، مربوط به ایستگاه حرم مطهر مترو تهران است. ازهمینرو معتقدم شهرداری تهران در این زمینه بیشترین وظیفه را برعهده دارد. اما خود ناشران نیز باید به بهترین شکل در این نمایشگاه حاضر شوند. زیرا هدف اصلی نمایشگاه کتاب، ایجاد دلبستگی بین مردم و بهویژه جوانان به مطالعه و کتاب است و اگرچه نفس جابهجایی نمایشگاه و دورکردن آن از دسترس مردم با این هدف مغایر است ولی هنوز میتوان امیدوار بود که حضور پررنگ ناشران در این نمایشگاه حضور مردم را بهدنبال داشته باشد. با وجود این، این روند نباید در سالهای بعد ادامه پیدا کند. معتقدم پس از برگزاری نمایشگاه مشخص میشود آیا اجرای این تصمیم موفق بوده است یا نه؟ ناشران و کتابدوستان در صورت موفقنبودن این اقدام اعتراض خودشان را به وزارت ارشاد و دیگر سازمانهای دخیل در برگزاری نمایشگاه مانند شهرداری برسانند زیرا معتقدم آنچه درباره نمایشگاههای فرهنگی مثل کتاب و همچنین مطبوعات مهم است، فرهنگسازی است. از نگرانیهای این دوره دور از دسترسبودن آن است و اگر مردم نتوانند برای رسیدن به آن از حملونقل عمومی استفاده کنند، لاجرم از خودروهای شخصی استفاده میکنند و این یعنی دامنزدن به ترافیک و آلودگی شهر که بارها دربارهاش هشدار دادهایم!
کیوان ساکت آهنگساز اینکه سرانه مطالعه در ایران بسیار پایین است، خبر تازهای نیست. بهعلاوه همه میدانند در تهران، بهعنوان پایتخت ایران، کتابفروشیها و ناشران اصلی کشور در محدودهای بسیار کوچک یعنی از میدان انقلاب تا چهارراه ولیعصر، متمرکز شدهاند که این خود نشان از فقر نشر در ایران دارد. در کنار اینها باید به وضعیت اقتصادی مردم ایران اشاره کرد؛ تورم کشور در سالهای گذشته بهقدری بالا بوده که دو طبقه ثروتمند و فقیر درحالحاضر در کشور قابلشناسایی است. این تورم لجامگسیخته در کنار آثار اقتصادیای که بهدنبال داشته، به فرهنگ کشور و کتاب و کتابخوانی آسیب جدیای زده است. ازهمینرو نمایشگاه کتاب فرصتی بسیار مناسب است که کتاب در مقیاسی زیاد عرضه شود و در کنار آن بهخاطر تخفیفهایی که ناشران در این رویداد در نظر میگیرند، مردم بتوانند از نمایشگاه خرید کنند. با وجود این، هم ناشران و هم مردم میتوانند به برگزاری بهتر این رویداد کمک کنند. ناشران بهترین اقدامی که میتوانند برای جلب مردم به این نمایشگاه انجام دهند، بالابردن کیفیت محصولاتشان است. همچنین باید قیمتهای واقعی برای کتاب در نظر گرفته شود که با وضعیت اقتصادی مردم هماهنگ باشد. تبلیغات هم میتواند باعث شود که مردم به این نمایشگاه باوجود دوری آن رغبت نشان دهند. در کنار این باید توجه داشت فرهنگ کتابخوانی موضوعی است که باید از کودکی در افراد شکل بگیرد و مدارس در این زمینه بیشترین نقش را دارند. مدارس میتوانند بهجای دروس غیرکاربردی، ساعاتی را برای معرفی و مطالعه کتاب برای دانشآموزان در نظر بگیرند چون فرهنگ مطالعه نیز مانند قوانین راهنماییورانندگی از کودکی و مداومت در افراد نهادینه میشود. ازهمینرو نمایشگاه کتاب فرصتی است برای اینکه مدارس، دانشآموزان خود را در قالب اردوهای فرهنگی به نمایشگاه ببرند تا هم به رونق نمایشگاه بیفزایند و هم فرهنگ کتابخوانی را به دانشآموزان منتقل کنند.
مجتبی راعی کارگردان در ابتدا باید به این نکته اشاره کنم که بخشی از مخاطبان نمایشگاه کتاب که باعث شلوغی بیشازحد نمایشگاه هم میشدند افرادی بودند که نه برای خرید کتاب که تنها برای شرکت در یک دورهمی اجتماعی به نمایشگاه میآمدند. گویی نمایشگاه کتاب برای این افراد فرصتی بود برای باهمبودن و حضور جمعی. شاهد این مدعا فاصله تعداد حاضران در نمایشگاه با تعداد کتب فروختهشده است. من از این افراد با عنوان تماشاگر یاد میکنم و معتقدم اینها را نباید کتابخوان تلقی کرد. شاید حتی جابهجایی نمایشگاه کتاب باعث شود تعداد این مخاطبان بیگانه با کتاب ریزش کند و نه کتابخوانها. با وجود این فکر میکنم برای حل این مسئله ناشران وظیفه چندانی ندارند. ناشران در تمام این سالها به تجربه آموختهاند که چگونه با این تعداد اندک علاقهمند به کتاب و کتابخوانی، خودشان را سرپا نگه دارند. بههمیندلیل نهادهای دیگر باید به کمک ناشران بیایند تا همین تعداد اندک دوستدار کتاب در اثر جابهجایی نمایشگاه کتاب از بین نرود. برای مثال شهرداری و مترو تهران میتوانند در ایام برگزاری نمایشگاه، استفاده از خط مترو تجریش- حرم مطهر را رایگان کنند یا این رویکرد که تلویزیون میخواهد همه فقط او را ببینند، تغییر کند و صداوسیما به مخاطبانش بگوید، بهجای اینکه فقط من را ببینید، مقداری هم کتاب بخوانید. همه اینها میتواند اثرگذار باشد. بااینحال معتقدم مشکل ما در حوزه کتابخوانی اساسیتر از اینها و باید بنیادیتر حل شود که بحث دربارهاش در این مقال کوتاه نمیگنجد. فکر میکنم تمام تلاش ما باید در این جهت باشد که از تماشاگران، کتابخوان بسازیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.