چالشهای تمامنشدنی العبادی
«حیدر العبادی»، نخستوزیر عراق، وارد چالش مهمی با نخبگان حاکم بر این کشور شده است. تشکیل دولتی تکنوکرات از افراد غیرسیاسی و غیروابسته به احزاب، در شرایطی صورت میگیرد که عراق بهعنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان نفت بهشدت با پیامدهای کاهش قیمت این کالا و فساد درونی حکومت مواجه است. بههمیندلیل در ماههای گذشته بارها از نخستوزیر خواسته شد استعفا دهد؛ یکی از این فراخوانها از سوی «نوری المالکی»، نخستوزیر پیشین، بود. اما العبادی در مقابل تلاش کرد با تعدیل در کابینه خود به گفته خودش به جنگ با فساد برود؛ فسادی که در این کشور بهشدت فراگیر شده و حتی بر مسئله مقابله با داعش نیز اثری منفی گذاشته است. سیاستمداران و دیپلماتها میگویند خوششانسی العبادی در این است که آمریکا و ایران به طور همسان از بقای دولت او حمایت کرده و بر متحدانشان فشار میآورند تا درخواست برکناری او را مطرح نکنند. یکی از این موارد تلاش المالکی بود که با داشتن یکسوم کرسیهای پارلمان، درصدد برکناری العبادی برآمد اما بعد چنین تلاشی تکذیب شد. العبادی اسامی 14 نفر را بهعنوان اعضای جدید کابینه خود به پارلمان معرفی کرد که غالب آنها دانشگاهی بودند. هدف از این اقدام نجات وزارتخانهها از چنگ نخبگان سیاسی عنوان شد؛ یعنی کسانی که با استفاده از نظام سهمیهبندی و طایفهگرایی عراق به شیوههای آشکار و پنهان بر منابع ثروتهای اقتصادی و سیاسی این کشور پنجه انداختهاند. این تصمیم به طور مشخص به احزاب حاکم بر عراق ازجمله ائتلاف وابسته به مجلس اعلا، حزب «الدعوه» و کردها آسیب زد؛ یعنی فراکسیونهایی که پس از انتخاب العبادی به نخستوزیری از او خواستند در نحوه تشکیل دولت به حرفهای آنها گوش بسپارد. با وجود اینکه عراق دارای یکی از بزرگترین ذخایر نفتی جهان است، این کشور بهشدت از مشکلاتی مانند بیکاری، قطعی برق، سوءخدمات عمومی و فساد رنج میبرد. مردم از نخبگان حاکم ناراضیاند و آنها را متهم به اسراف در داراییهای کشور بهویژه در 20 سال گذشته میكنند که نفت بهایی صعودی داشت. العبادی به جز حمایتهای آمریکا و ایران بهتازگی توانست در داخل نیز پشتیبانی گروههایی را به خود جلب کند. «آیتالله علی سیستانی» تابستان گذشته ابتکار عمل او را در روند اصلاحات ستود. هماکنون نیز گفته میشود با وجود اینکه سیستانی از روند کند اصلاحات در عراق خشنود نیست، بااینحال هنوز دست از حمایت نخستوزیر برنداشته است. «سجاد جیاد»، که یک تحلیلگر سیاسی است و به نخستوزیر مشورت میدهد، میگوید «آمریکاییها، ایرانیها و سیستانی همه بر این اتفاق نظر دارند که «العبادی باید در قدرت بماند».
آشکار و پنهان پیش از اعلام اسامی جدید کابینه از سوی العبادی، «حسین شهرستانی»، وزیر آموزش عالی عراق، گفته بود المالکی خواستار تغییر کامل هیأت وزیران است. همچنین «موفق الربیعی»، نماینده دیگر وابسته به ائتلاف او، گفته بود کار به جایی رسیده که المالکی خود را آماده میکند تا حتی خارج از حزب الدعوه بهعنوان نخستوزیر معرفی شود. (العبادی و المالکی هر دو از رهبران حزب الدعوه هستند). اما یک سخنگوی المالکی با رد این اخبار فقط گفت ائتلاف دولت قانون مخالفتی با سایر احزاب برای بهدستگرفتن قدرت ندارد. او افزود: «اگر العبادی دولت جدیدی را تشکیل دهد، با آن مخالفت نمیکنیم. اما اگر سایر احزاب سیاسی بخواهند العبادی را تغییر دهند، دولت قانون با آنها مخالفتی ندارد به شرط اینکه روند سیاسی کشور مخدوش نشود». با این همه، العبادی ایستادگی به خرج داد و به گفته سجاد جیاد، به حرفی که بایدن با این مضمون زده بود که «تو آخرین امید ما در عراق هستی»، پایبند ماند. هنگامی که از یکی از معاونان بایدن دراینباره پرسش شد، او توضیحی نداد و درعوض گفت: «دولت آمریکا فقط به این اشاره کرده که تغییر نخستوزیر یا اتخاذ اقداماتی از این قبیل تأثیری معکوس بر روند سیاسی کشور خواهد گذاشت و میتواند بهویژه در شرایط مقابله با داعش ثبات کشور را تهدید کند». یک دیپلمات غربی درهمینباره میگوید تلاشهای آمریکا برای سقوطنکردن العبادی «بسیار شدید» بوده است. بااینحال، الربیعی میگوید لازمه موفقیت نخستوزیر هنوز در گرو موافقت کردها و اهل سنت است. سخنگوی ائتلاف آمریکایی ضدداعش در عراق گفته، آمریکا بحران سیاسی کنونی را با «مسعود بارزانی»، رئیس اقلیم کردستان، نیز پیش از سفر اخیرش به بغداد بررسی کرده است. چندی پیش نیز یک هیأت از کنگره آمریکا با مقامات دولتی و ارتش عراق دیدار داشت. درهمین زمینه یک دیپلمات بلندپایه آمریکایی به رویترز گفت، تمایل شدیدی وجود دارد که دولت آینده عراق، دولتی قوی به رهبری العبادی باشد تا بتواند به جنگ علیه داعش ادامه دهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.