«ملک سلمان» در سفری ۵روزه وارد خاک ترکیه شد
نزدیکتر از نزدیک
هنوز خشم معترضان مصری درباره اهدای دو جزیره واقع در تنگه «تیران» به خاندان سعود فروکش نکرده که پادشاه عربستان پس از یک هفته آمادهسازی امنیتی که نزدیک به 10 میلیون دلار هزینه برداشته، روز گذشته وارد آنکارا، پایتخت ترکیه شد. «ملک سلمان بن عبدالعزیز» در شرایطی برای اولینبار پس از تاجگذاری خود در ژانویه سال گذشته، برای سه روز ميهمان «رجبطیب اردوغان»، رئیسجمهوری ترکیه بوده و سپس برای شرکت در نشست دوروزه سران کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی راهی استانبول خواهد شد که بنابر بیانیه منتشرشده از سوی دفتر ریاستجمهوری ترکیه، محور گفتوگوهای دو طرف جدای از روابط دوجانبه، بحرانهای جاری جهانی و منطقهای خواهد بود؛ بحرانهایی مانند سوریه که بناست جدیدترین دور مذاکرات صلح آن همین هفته در ژنو برگزار شود. ترکیه و عربستان سعودی هر دو از مخالفان سرسخت دولت «بشار اسد»، رئیسجمهوری سوریه هستند و بر این باورند برکناری او از قدرت باید یکی از مفاد توافقنامه صلحی باشد که گام طبیعی بعدی پس از برپایی آتشبس در آن کشور است. باوجوداین، شاید مواضع منطقهای ریاض و آنکارا امروز بیش از هر زمان دیگری به یکدیگر نزدیک شده باشد، اما آنطور که پیداست هنوز بعضی اختلافها مانع از تشکیل جبههای متحد است. جایگزین احتمالی دولت اسد در سوریه پس از پایان بحران، یکی از این موارد اختلاف است که دو طرف امیدوارند در جریان گفتوگوهای جاری تا حدودی حلوفصل شود. دولت «عدالت و توسعه» اردوغان در حالی به دنبال آن است تا پای گروه اخوانالمسلمین را در نقش میانجی قدرت، به دولت آینده سوریه باز کند که خاندان سعود بهشدت نگران است مبادا چشمانداز اوجگیری دوباره این گروه اسلامگرا و افزایش نفوذ آن در شبهجزیره عربستان، عاقبت گریبان این خاندان سلطنتی را بگیرد. در این میان، نگاهی به ایستگاه پیشین سفر منطقهای پادشاه عربستان؛ یعنی مصر که خود بزرگترین گره روابط خارجه دو کشور در چند سال اخیر بوده است، حکایت از آن دارد که مسئله اخوانالمسلمین احتمالا یکی از رئوس جدی گفتوگوها خواهد بود. ترکیه از سال 2013 و پس از آنکه «محمد مرسی»، نخستین رئیسجمهور منتخب مصر و منتسب به اخوانالمسلمین از قدرت برکنار شد، تمامی روابط دیپلماتیک خود با قاهره را قطع و اعلام کرد دولت «عبدالفتاح السیسی»، رئیسجمهور کنونی را به مشروعیت نمیشناسد. این در حالی بود که قاهره نیز با متهمکردن ترکیه به مداخله در امور داخلی کشور و حمایت از اخوانالمسلمین به عنوان سازمانی تروریستی، بهشدت به پشتیبانی سعودیها از دولت نظامی السیسی دلخوش بود. با تمام این اوصاف، ترتیب زمانی برنامه سفر ملک سلمان به این دو کشور و انتشار گزارشهایی مبنی بر حضور احتمالی «سامح شکری»، وزیر خارجه مصر، در سیزدهمین نشست سران کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی در استانبول، نشان از تلاشهای ملک سلمان برای ترمیم روابط بین مصر و ترکیه دارد، اما دوستی این دو کشور از منظر خاندان سعود واجد منافع دیگری نیز هست؛ ریاض مدتهاست در سودای تشکیل جبههای متحد علیه نفوذ روزافزون ایران و متحدانش در منطقه میسوزد و برای تحقق این امر، بیش از هر چیز به یاری متحدان سنی قدرتمندی چون آنکارا و قاهره نیازمند است. اگر از موضع همدلانه ترکیه در قبال منازعه دیپلماتیک چند ماه گذشته تهران و ریاض بگذریم، ابتکار عمل عربستان سعودی، به عنوان عضوی از ائتلاف بینالمللی ضد داعش به رهبری ایالات متحده، در تشکیل ائتلافی نظامی متشکل از 34 کشور اسلامی منطقه از جمله ترکیه و مصر، برای مقابله با تهدیدهای تروریستی در سوریه، عراق، یمن و لبنان، شاهدی بر عزم ریاض برای تعمیق همکاریهای نظامی و تحکیم دوقطبی کنونی است. در این میان، انتظار میرود امضای توافقنامهای رسمی درباره تشکیل شورای عالی راهبردی بین دو کشور، یکی از مهمترین دستاوردهای سفر ملک سلمان به ترکیه باشد. ایده تشکیل این شورا که بنابر ادعای «احمد داووداوغلو»، نخستوزیر ترکیه، بناست با چارچوببندی چشمانداز راهبردی مشترک دو کشور در قالبی ساختاری، زمینه تعمیق هرچه بیشتر روابط دوجانبه ریاض و آنکارا را فراهم آورد، برای اولینبار در جریان سفر اردوغان در دسامبر سال گذشته به ریاض مطرح شده است. در پایان، آخرین، اما بدون شک نه کماهمیتترین محور گفتوگوهای دو طرف، موضوع گسترش روابط تجاری و اقتصادی دو کشور خواهد بود. اردوغان در حالی پیشتر اظهار امیدواری کرده بود در سایه گسترش همکاریها، سرمایهگذاری سعودیها از میزان کنونی دو میلیارد دلاری آن، تا سقف 20 میلیارد دلار جهش داشته باشد که ریاض نیز میتواند به طور جدی روی تمایل تجار ترک به سرمایهگذاری در بازار مسکن و صنایع دفاعی عربستان حساب باز کند؛ فرصتهایی که میتواند حجم مبادلات تجاری دو کشور را که حتی با وجود افزایش 2.3 درصدی نسبت به سال قبل نیز نتوانسته به رکورد 5.9 میلیارد دلاری خود تا پیش از ظهور تنشهای منطقهای برسد، بیش از پیش توسعه دهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.