|

در غرب آفریقا چه می‌گذرد

محمدحسن ایپکچی: عملیات تروریستی اخیر در ساحل‌عاج در همسایگی غنا بازتاب بسیار گسترده‌ای در افکار عمومی، دولت و رسانه‌های ارتباط جمعی داشت. در این عملیات بیش از 16 نفر در ساحل‌عاج کشته شدند. آنچه پس از اتفاق اخیر در غنا و برای نخستین‌بار مشاهده شد، توجه افکار عمومی به پیش‌بینی احتمال مشابه چنین اتفاقی در این کشور است. اولین سؤالی که در افکار مردم طرح شده علت هدف قرارگرفتن مراکز گردشگری چون هتل‌ها، سواحل و مراکز خرید در عملیات تروریستی در غرب آفریقاست. پیش از اتفاقی که در ساحل‌عاج افتاد، کشورهای بورکینافاسو، مالی، تونس و کنیا هم دارای تجربیات مشابهی بودند. استراتژی تروریستی هرچند دارای شباهت کلی (انتقاد جدی سیاسی) هستند اما در هر یک از کشورها می‌تواند از هم متفاوت باشد. یکی از علل هدف‌گیری مراکز گردشگری در غرب آفریقا نشان‌دادن صحنه بین‌المللی تروریسم و نه صرفا منطقه‌ای است؛ برای نمونه، قربانیان عملیات تروریستی ساحل‌عاج بیشتر از ملیت‌های آلمان، فرانسه، کامرون، مالی و بورکینافاسو بودند. بنابراین، توجه به ملیت‌ها در میان قربانیان این موضوع را به‌خوبی نشان می‌دهد که وقتی فضای تروریستی استراتژی بین‌المللی پیدا کند، نقش رسانه‌های جمعی کمک فراوانی به رساندن پیام به مردم جهان می‌کنند. دیگر جنبه عملیات تروریستی در غرب آفریقا، اختصاص صفحات اول روزنامه‌ها و جراید به موضوع است. اتفاق اخیر در ساحل‌عاج توانست بیشتر حجم بخش‌های مهم مطبوعات کشور و نیز دیگر کشورهای غرب آفریقا را از زمان انتخابات ریاست‌جمهوری 2015 ساحل‌عاج پوشش دهد. اخیرا، غرب آفریقا سه تجربه عملیات تروریستی را شاهد بوده اما در هیچ‌یک از آنها پس از پایان عملیات تروریستی راهکار روشنی همراه با اطلاعات لازم به افکار عمومی داده نشده است! باید پرسید استراتژی ما در غنا برای چنین اتفاقاتی در این کشور چیست؟ دوکشور بورکینافاسو و ساحل‌عاج هر دو همسایه غنا هستند. سنگال نیز از احتمال عملیات تروریستی به‌دور نیست. در خود غنا مراکز بسیار مهم عملیات تروریستی وجود دارند. عملیات تروریستی در بورکینافاسو خود نشان از ادامه درگيري‌ها در اين منطقه بود. امسال غنا شاهد انتخابات ریاست‌جمهوری (نوامبر2016) خواهد بود. لازم است پیش از هر اتفاق احتمالی دیگری در این کشور یا منطقه غرب آفریقا درصدد پیداکردن استراتژی اقدام منطقه‌ای برآمد، به این معنی که در صورت وقوع چه اقداماتی را باید انجام داد؟ بی‌شک، یکی از علل مهم افزایش حرکات القاعده در منطقه آفریقای‌شمالی (مغرب) تهدید فرانسه به خروج نظامیان خود از مالی و علیه حضور نظامیان فرانسه در منطقه ساحل‌عاج بود. ساحل‌عاج مهم‌ترین شریک اقتصادی فرانسه در آفریقاست و در دهه گذشته توانسته یکی از پیشرفته‌ترین اقتصادها نه‌تنها در آفریقا بلکه در جهان باشد. شورای امنیت ملی غنا پس از رویداد تروریستی ساحل‌عاج به بررسی مسائل امنیتی کشور پرداخت و وزیر اطلاعات غنا زنگ خطر در کشور و منطقه غرب آفریقا را اعلام کرد. دراین‌راستا، با توجه به اطلاعات امنیتی حاصله و به دستور رئیس‌جمهور غنا تمامی خطوط مرزی کشور با کشورهای همسایه تحت مراقبت شدید امنیتی قرار گرفت و مطبوعات کشور ارائه اطلاعات لازم برای شهروندان را آغاز کردند. درهمین‌حال، وزارت کشور غنا طی اقدامی مقرر کرد با هرگونه تهدیدات امنیتی داخلی مبارزه کند. مجلس غنا نیز هم‌زمان ضمن نشست با مسئولان امنیتی کشور تصمیماتی را در جهت مقابله با تهدیدات تروریستی در غنا گرفت. رئیس‌جمهور غنا اخیرا طی دیدار با نیروی انتظامی و پلیس کشور تهدید تروریسم به غنا را در نزدیکی مرزها اعلام کرد. او گفت که با توجه به انتخابات نوامبر در کشور هرگونه اقدام لازم امنیتی اجرا می‌شود. او که اخیرا در اسکاتلند بود، در کنفرانسی خبری علت مهم افزایش عملیات تروریستی در غرب آفریقا را در افزایش تنش‌های سیاسی در منطقه ساحل عاج دانست. ناامنی در لیبی و بخش‌های دیگر شمال آفریقا توانسته منطقه زیر صحرا و خاصه غرب آفریقا را در معرض تهدیدات تروریستی قرار دهد. طی سال‌های گذشته، فقر در آفریقا و به‌خصوص غرب آفریقا گسترش یافته است. بررسی‌ها نشان از رابطه دقیق افزایش فقر و خشونت را می‌دهد. به عبارت دیگر، مذهب، قومیت و بحران هویت همه روی امنیت آفریقا تأثیرگذارند. فقر و تبعیض بین طبقات مختلف مردم از هر دینی که باشند کشورهای آفریقایی را برای هرگونه ناامنی‌ای مهیا کرده است. تحلیل‌ها در جوامع آفریقایی نشان می‌دهد نقش استعمار غرب که روزگاری براساس رنگ پوست و نژاد بود، اما امروزه نوع دیگری از بحران هویت آفریقایی را به علت درگیری سیاهان با خودشان نظاره‌گریم. درگیری‌های نژادی در این قاره بیشتر رنگ‌وبوی اقتصادی دارند. درحالی‌که جنگ‌های قبیله‌ای نهایتا به مسائل فرهنگی مربوط می‌شوند. آپارتاید، ریشه اقتصادی داشت اما جنگ هوتو‌ها در برابر توتسی‌ها نوعی نبرد فرهنگی قلمداد می‌شد و چه‌بسا قربانیان جنگ فرهنگی بیش از نبرد بین سفیدها و سیاهان باشند. از زمان استقلال، بیش از یک‌سوم کشورهای آفریقایی با تنش‌های بزرگ سیاسی روبه‌رو بوده‌‌اند و درحالی‌که بسیاری از کودتاها با کمترین کشته روبه‌رو بود اما تاریخ معاصر، قربانیان زیادی را در نتیجه جنگ دینی، نژادی و ایدئولوژیکی در آفریقا داشته است. به قول «پروفسور مزروعی»، از نیمه قرن بیستم، بیشتر مردم آفریقا قربانی جنگ بین سیاهان با خودشان بوده‌‌اند تا مابین سیاهان و سفیدپوستان. از طرفی فعاليت گروه‌های تروریستی مانند «بوکوحرام» و «القاعده» برای حکومت‌های آفریقایی این الزام را در پی داشت که از جامعه بین‌الملل تقاضای کمک کنند. ساحل‌عاج، لیبریا و سیرالئون همگی از حمایت اقتصادی و نظامی بین‌المللی جهت ایجاد امنیت استفاده کردند. امروزه، بیشتر مشکلات کشورهای آفریقایی مربوط به سیاست‌های درون‌کشوری خودشان است تا بخواهد بین کشورها باشد و آسیب‌های آن نیز کمتر از آسیب‌های نوع دیگر نیست. نتیجه اینکه درحال‌حاضر این دولت‌های آفریقایی هستند که باید درصدد رفع مشکلات ساختاری خود برآیند و برای نمونه با ایجاد اشتغال، بتوانند از مهاجرت بی‌رویه جوانان خود به کشورهای غربی جلوگیری کنند. نابسامانی‌های داخلی کشورهای آفریقایی (غرب آفریقا) از جمله افزایش فساد، فقر، بی‌کاری، درگیری‌های قومی و سیاسی برای کسب قدرت، همگی در ایجاد بستر ناامنی و مهیاسازی فضا برای عملیات تروریستی مؤثرند و غرب آفریقا (غنا) هم از این قاعده مستثنا نخواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.