|

مروری بر آثار قاسم هاشمی‌نژاد

از قاسم هاشمی‌نژاد سه مجموعه شعر تا پیش از مرگش منتشر شده بود: «پری‌خوانی» (1358)، «تکچهره در دو قاب» (1359) و «گواهی عاشق اگر بپذیرند» (1373) منتشر شد. این سه دفتر شعر، چند روزی بعد از مرگ هاشمی‌نژاد در کتابی با عنوان «بازخرید دیاران گمشده» در نشر بوتیمار منتشر شد.چندی پیش از مرگ هاشمی‌نژاد، کتابی با عنوان «راه ننوشته» در نشر هرمس منتشر شد که عنوان فرعی‌اش «با قاسم هاشمی‌نژاد درباره کتاب‌هایش» بود. این کتاب، گفت‌وگویی طولانی با هاشمی‌نژاد است که توسط علی‌اکبر شیروانی انجام شده و به‌سیاق اغلب کارهای هاشمی‌نژاد عنوان اصلی کتاب برگرفته از آثار قدما است: «ننوشته، حالت نفی از فعل نوشتن، به معنی طرد کردن و درنوردیدن و سپردن. راه ننوشته اشاره دارد به سطری از جلال‌الدین محمد بلخی در غزلیات شمس: راه شدی گر نبدی اینهمه گفتار مرا. این گفتارها همانا آن راه ننوشته است.» این کتاب بخش‌های مختلفی دارد و هر بخش به یکی از آثار هاشمی‌نژاد پرداخته است. «عشق گوش، عشق گوشوار» عنوان کتاب دیگری از هاشمی‌نژاد است که در سال 1394 در نشر هرمس به چاپ رسید. مجموعه‌ای از مقالات هاشمی‌نژاد که در سال‌های مختلف نوشته شده‌اند و عنوان آن ناظر به مثلی است که در مثنوی مولانا آمده: «پیش مومن کی بود این غصه‌خوار/ قدر عشق گوش عشق گوشوار». این کتاب هفت مقاله از هاشمی‌نژاد را دربرگرفته که به موضوعاتی مختلف پرداخته‌اند. هاشمی‌نژاد در اغلب مقالات این کتاب به تحقیق در فرهنگ ایرانی پرداخته که «چشم‌انداز تاریخی روایت»، «جست‌وجویی در بازیافتن منابع نمایش در ایران» و «فرهنگ پایه تیپ‌شناسی شخصیت‌های ایرانی» از آن جمله‌اند. ویژگی‌های عارف و نیز هرآن‌چه در ادبیات فارسی درباره سیمای مرگ آمده موضوعات دو مقاله دیگر این کتاب‌اند. متن پایانی این کتاب که متفاوت از دیگر مقالات کتاب است، «چهار خاطره بادآورد به روایت شاه‌پریان» نام دارد که سبکی خاص دارد و چیزی است میان گزارش و داستان. «بوته بر بوته» با عنوان فرعی آثار معاصران در بوته نقد، مجموعه مقالات دیگری از هاشمی‌نژاد است که در سال 1392 در نشر هرمس به چاپ رسید. چهل‌وچهار مقاله هاشمی‌نژاد در این کتاب گرد آمده‌اند که از میان آنها سی‌وهفت مقاله در فاصله سال‌های 1348 تا 1351 در روزنامه آیندگان به چاپ رسیده بودند و چهار مقاله نیز در سال 1348 در مجله فردوسی منتشر شده بودند. جعفر مدرس‌صادقی مقالات حاضر در این کتاب را جمع‌آوری کرده و مقدمه‌ای برای آن نوشته است. خود هاشمی‌نژاد نیز مقدمه‌ای مفصل و خواندنی برای این کتاب نوشته و در بخشی از آن مروری به اولین‌بارهایی که نقد ادبی در ایران نوشته شد کرده است. هاشمی‌نژاد علاقه زیادی به ادبیات پلیسی داشت و آثار زیادی در این ژانر ادبی خوانده بود و خود نیز رمانی از ریموند چندلر را با عنوان «خواب‌ گران» ترجمه کرده بود. او همچنین در دوره جوانی‌اش رمانی با عنوان «فیل در تاریکی» نوشته بود که بسیاری آن را اولین رمان پلیسی ایران می‌دانند. بخشی از آثار هاشمی‌نژاد معطوف به ادبیات کلاسیک و عرفان ایرانی است که «کتاب ایوب»، «سیبی‌ و دو آینه»، «کارنامه اردشیر بابکان» و «قصه‌های عرفانی» از آن جمله‌اند. در کارنامه او کتاب «خیرالنسا» هم وجود دارد که به نوشته مدرس‌صادقی، «یک تجربه منحصربه‌فرد در داستان‌نویسی مستند روزگار ماست که متکی است به یک پیشینه ادبی هزارساله و یک دریافت سنتی از قصه عرفانی».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.