|

آینده موزه هنرهای معاصر چه خواهد شد؟

شرق: خبر انتقال موزه هنرهای معاصر به زیرمجموعه‌ای غیررسمی از بدنه هنری دولت با واکنش‌های فراوانی در بخش‌های مختلف مواجه شده و به اصطلاح شبکه‌های اجتماعی، «داغ» شده است. فارغ از جنجال‌های رسانه‌ای که در مورد واگذاری مدیریت موزه هنرهای معاصر به بنیاد رودکی مطرح شده، فارغ از کمپین‌های درست و غلطی که در این زمینه به راه افتاده و حتی فارغ از اعتراضاتی که اهالی هنر به این اخبار نشان داده‌‌اند، از کارشناسان حوزه‌های مختلف پرسیده‌ایم که چطور می‌توان موزه‌ای با این میزان اهمیت را به نحوی اداره کرد که بتواند در جایگاه واقعی خود قرار بگیرد:

سیدمحمد بهشتی رئیس ایکوم پیش از هر چیز باید به این نکته اشاره کنم که ما نیازمند شناسایی دقیق جایگاه «نهادهای عمومی غیردولتی» هستیم، چراکه ظرفیت این نهادها و توانی که برای مدیریت آسان‌تر- نسبت به بخش‌های دولتی- دارند می‌تواند بستر مناسبی برای اداره موزه‌های کشور و خصوصا موزه‌ای به اهمیت موزه هنرهای معاصر باشد. بنیاد رودکی یکی از این نهادهای عمومی غیردولتی است که در صورت واگذاری مدیریت موزه هنرهای معاصر به آن، امکان اداره راحت‌تر و به‌دور از قوانین دست‌وپاگیر دولتی فراهم می‌شد. بااین‌همه در سال گذشته که موضوع انتقال مدیریت موزه هنرهای معاصر به بنیاد رودکی در بخش حقوقی نهاد ریاست‌جمهوری مطرح شد، به دلایلی متوقف شد و اگر امروز اخباری در این خصوص مطرح شده درواقع جنجال و حاشیه‌سازی‌ای بیش نیست. عجیب اما اینجاست که چرا اکنون که قرار نیست چنین جابه‌جایی‌ای صورت گیرد، گروهی دست‌به‌کار جنجال شده‌‌اند، حال آنکه تا قبل از انقلاب و تشکیل وزارتخانه فرهنگ و ارشاد اسلامی، عملا اداره مکان‌هایی چون همین موزه، در اختیار نهادهای مشابه که عملا عمومی و غیردولتی بودند قرار داشت. بنیادی همچون بنیاد رودکی فارغ از اینکه کارنامه‌اش در اداره برج تهران چطور ارزیابی می‌شود، صرفا به خاطر عمومی و غیردولتی‌بودن، یک ظرفیت قانونی خوب است که در اواخر دولت اصلاحات و به‌سختی مجوز آن از مجلس شورای اسلامی اخذ شده، چنین نهادی می‌توانست به‌دور از بوروکراسی‌های رایج دولتی، حامی و نگهدارنده یکی از مهم‌ترین موزه‌های کشور باشد.

بایزید مردوخی اقتصاددان به خاطر دارم که چندسال پیش رئیس وقت فرهنگستان هنر از من خواست تا راجع به اقتصاد هنر تحقیق کنم و چون در این زمینه اطلاعات کافی در دسترس نبود، مطالعات گسترده‌ای تهیه و در اختیار ایشان قرار دادم. در مسیر این تحقیقات به این دیدگاه رسیدم که هنر، یک مسئله مردمی است و باید همچون دیگر مسائلی از این دست مدام توسط یک نهاد قیم به آنها یادآوری شود. این نهاد یا دستگاه به شیوه‌ای قانونمند باید آثار هنری را در اختیار همگان قرار دهد و از سوی دیگر زمینه حفظ و حراست از آنها را فراهم کند. در اینجا حتی می‌توان ارزش آثار هنری را شبیه به محیط‌زیست و حتی شبیه به جواهرات ملی ایران که پشتوانه ارزش پول کشور هستند، دانست چراکه در حوزه‌ای گسترده‌تر، فرهنگ در هر سرزمینی از ابتدای تاریخ آغاز به شکل‌گیری کرده و اگر نهادی مسئولیت حفظ و حراست از آن را برعهده نگیرد بعید نیست که وضعی شبیه به وضع امروز محیط‌زیست کشور داشته باشد. بنابراین در مورد وضعیتی که برای موزه هنرهای معاصر پیش آمده، پیشنهاد من ایجاد همان نهاد قیم است با این شرط که نقش اصلی این نهاد را مردم و نهادهای مردمی برعهده بگیرند. ایجاد تکلیفی دوگانه از سوی دولت‌ها و مردم درخصوص گنجینه‌ای به پرباری موزه هنرهای معاصر می‌تواند از یک‌سو به حفظ و نگهداری آن منجر شود و از سوی دیگر، مانع دست‌اندازی گروه‌های مختلف باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.