|

سیاست در بستر زمان

محمد حیدری-دکترای روابط بین‌الملل

«فرصتی که برجام برای ما به ‌وجود آورده دائمی و ابدی نیست، همان‌طور که ابر بالای سر ما نمی‌ماند و عبور می‌کند». این 22 واژه عصاره صحبت‌های چند روز پیش رئیس‌جمهوري بود. ذهنیت‌های آماری که خیلی وقت‌ها به‌کار می‌آیند، درکشان از این 22واژه نیم‌بند است، اما آنان که سیاست را در بستر «زمان» می‌بینند، این واژه‌ها را بهتر و بیشتر می‌فهمند؛ چراکه سیاست را با عینک تاریخ می‌بینند. نگاه به سیاست در بستر زمان کمک می‌کند حواسمان هم‌زمان هم به گذشته باشد هم اکنون و هم آینده. اگر دیروز، امروز و فردا را متصل به هم ببینیم، می‌توانیم با آموختن از گذشته، اکنون را بسازیم تا آینده را پیش‌بینی‌پذیر کنیم. ذکر مثالی دراین‌باره به فهم بهتر موضوع کمک می‌کند.

بیماری را تصور کنید که دچار حمله قلبی شده است. این بیمار اگر سبک زندگی‌اش را طور دیگر نکند، این خطر هست که به حمله‌ای دیگر دچار شود، به کُما رود و برگشتش به قضا‌وقدر افتد. راهش این است که از هر آنچه احتمال حمله قلبی او را افزایش می‌دهد، دور نگه داشته شود. حدود یک دهه، تن این بیمار با رژیم‌های غلط چنان پر از قند و چربی شده بود که یکباره به حمله قلبی دچار شد. اکنون این بیمار برای رسیدن به سرزندگی و شادابی یک دهه پیش، به رژیم غذایی جدیدی نیاز دارد. البته نه رژیم پیشین که او را به حال موت انداخت، بلکه رژیمی که به دور از هیجان باشد؛ چون هیجان برای این بیمار نه‌تنها خوب نیست، بلکه کشنده است؛ یعنی رژیم باید مبتنی بر برنامه و به‌دور از هیجان باشد. این‌بار کارگزار تاریخ در هیأت کسانی ظاهر شده است که می‌کوشند «پیش‌بینی‌ناپذیری» و «سیاست تا چه پیش آید»ِ یک دهه اخیر به‌روز نشود و این خود دستاوردی است درخور‌توجه. نیک پیداست که آثار «سیاست تا چه پیش آید»، نه‌فقط بر گُرده اکنونیان سنگینی می‌کند، که اگر به‌روز شود بر گرده آیندگان سنگین‌تر هم خواهد بود. تیم جدید کم‌وبیش می‌کوشد از پیش‌بینی‌ناپذیری حاکم بر حیات جامعه ایرانی بکاهد، اما آنان که طفیلی طبقه‌ای طفیلی‌اند و حیاتشان از «پیش‌بینی‌ناپذیری» و «سیاست تا چه پیش آید» آب می‌خورد، هر دلیلی را از زیر سنگ و بالای ابر بیرون می‌کشند تا چنین القا کنند که هم‌زمان با برجام، باید خسارت‌های بزرگ یک دهه اخیر خودشان نیز یکباره زدوده شود؛ برای همین وضعیت امروز جامعه را نه با عینک تاریخ، بلکه با عینک سیاست می‌بینند. جلال‌الدین بلخی با شرح حکایت «در بن دیوار حفره‌بریدن عَنید» اهمیت نگاه به سیاست در بستر «زمان» را به نیکیِ هرچه تمام‌تر به ما اکنونیان گوشزد کرده است: گفت فردا بشنوی این بانگ را نعره یا حسرتا وا ویلنا دیدن سیاست در بستر زمان که همان دیدن سیاست با عینک تاریخ است به ما کمک می‌کند آثار «سیاست تا چه پیش آید»ِ «گذشته» را بر پندار، گفتار و کردار «اکنون»ِ حیات جامعه ایرانی بهتر درک کنیم. بنابراین اگر خسارت «دیروز» را قربانی اصلاح «امروز» نکنیم، تباهی امروز، سیاهی «فردا» خواهد بود. آنان که می‌کوشند از برجام، چشم‌بندی برای جامعه ایران بسازند تا خسارت‌های بزرگ یک دهه اخیرشان را کتمان کنند، به این می‌مانند که شکر را زیر آب پنهان کنند. عاقلان قوم می‌دانند چنانچه علت‌ها از آثار دیرپای‌شان جدا شوند، نمی‌توان علل دیگری را برای آنها تراشید. بیماری امروز جامعه ایران، خصوصا بیماری اقتصادی آن، معلول برجام نیست که با رفع برجام به فرجام برسد؛ عمدتا محصول «طق‌طق آهسته» یک دهه اخیر کسانی است که «دهل می‌کوبیدند»؛ بنابراین، برجام را باید بازشدن مسیری دانست که بر اثر بهمن مسدود شده بود، نه کمتر، نه بیشتر. زمانی در بنگلادش که منازعات میان احزاب سیاسی، ثبات سیاسی کشور را مختل کرده بود و جایی برای بحث و گفت‌وگو نگذاشته بود؛ طوری‌که منازعات، صورت دعواهای خانوادگی به‌خود گرفته بود، سفیر انگلستان خطاب به سیاست‌مداران این کشور گفته بود آثار منازعات آنها برای سنگاپور بسیار زیان‌بارتر از آثار تغییرات آب‌وهوایی است. یکی، دو سال آینده تا اندازه زیادی مشخص می‌کند سیاست‌مداران ایرانی از ابری که در حال گذار است برای کشور بهره خواهند برد یا خیر؛ چون «فرصت دائمی و ابدی نیست» و فردا را امروز می‌سازد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.