گفتوگو با «اسد نقشبندي» به بهانه انتشار «سفر در ایران»
زائرِ دوربين به دستِ ايران
مجموعه چهارجلدی «سفر در ایران» به قلم منوچهر طیاب و عکسهای اسد نقشبندی با رویکرد ایرانگردی منتشر شده است. از استاد نقشبندی درباره کم و کیف عکاسی در حوزه توریسم فرهنگی پرسیدهایم و اینکه چطور می توان در عصر اینترنت، همچنان اهل سفر ماند:
اولین سؤال را به کشف انگیزه اصلی شما از همراهی در این سفرها اختصاص بدهیم؛ چه انگیزهای شما را به سفر در دل کشور خود وادار میکند؟ آیا کمبودی در این زمینه حس کردید؟ عکاسی را از سال 58 بهطور جدی شروع کردم و وقتی عکاسی مستند را برمیگزینید، میل به سفر بخش جداییناپذیر عکاس مستند است و رفتن و دیدن و با مردم مناطق مختلف آشناشدن و تهیه عکس و گزارش و انتشار آن در کتاب و مجله یا سایت، اجزای بههمپیوستهای هستند و مهمتر از آن نگاهی است که کمکم در ذهن عکاس شکل میگیرد و هر عکس و گزارش تبدیل به بیانیه عکاس میشود. ایران سرزمین پهناوری است و هر منطقه آداب و رسوم خاص خود را دارد و در جغرافیایی خاص هم زندگی میکنند و از همان سالهای شروع عکاسی علاقهمند بودم از زوایای پنهان فرهنگ ایران عکاسی کنم. آیا هنر عکاسی میتواند به جلوه نام خلیجفارس در دنیا کمک کند؟ اصولا آیا هنرهای تجسمی در زمینه هویت ملی کارساز هستند؟ بیش از 20 سال است که با آقای منوچهر طیاب همراهم و اولین پروژههایی که بهعنوان عکاس کنارش بودم، فیلم همراه باد در دل تنهایی کویر بود که نتیجه سالها تحقیق و پژوهش ایشان در مورد کویر بود و سال 76 آماده شد و این شروع همکاری من با ایشان بود. طرح ساخت فیلم دریای پارس چند سال قبل از آنکه کشورهای عربی بخواهند اسم دیگری روی خلیجفارس بگذارند در تلویزیون مطرح شد و قرار بود ساخته شود ولی به دلیل تغییر مدیریتی، کار متوقف ماند تا اینکه در سال 83 امکانات ساخت این فیلم فراهم و تا سال 85 آماده نمایش شد و از آنجا که جناب طیاب دست به قلم هستند، نگارش کتاب دریای پارس را شروع کردند و عکسهای من هم متناسب با نوشتهها انتخاب شد و قطعا کتابی که بخواهد بخشهای مختلف دریای پارس را؛ چه از نظر جغرافیا و چه از نظر مردمشناسی، شیوه زندگی، آداب و رسوم و شکل معیشت میلیونها انسانی که بهواسطه وجود این آبراه گذران زندگی میکنند، آن هم به زبانی ساده و روان همراه با عکسهایی مستند که در کنار آن فیلم مستند حرفهای هم ساخته شده، برای کسانی که علاقهمند باشند بسیار ارزشمند است. در گسترهای کلیتر آیا میتوان گفت مردم ایران برخلاف برخی نگاهها، دارای یک فرهنگ یکپارچه هستند؟ اگر اینطور باشد، شما سرچشمه این فرهنگ و تمدن واحد را در کدام نقطه از کشور میدانید؟ کشور ایران دارای فرهنگها و قومهای مختلف است و هر بخش از آن آداب، زبان و گویش خاص خود را دارد ولی همه ما در جغرافیایی به نام ایران زندگی میکنیم، این سرزمین جزء کهنترین تمدنهای تاریخ است که زمانی شرق ما مرز چین بوده و غرب ما کرانه دریای مدیترانه. ارتباط شمای عکاس با آقای طیابِ محقق چگونه است؟ آقای منوچهر طیاب یک اندیشمند فرهنگی هستند که بیش از 60 سال از عمر خود را صرف مطالعه، تحقیق و ساخت فیلم و نگارش کتاب درباره ایران کردهاند. با اینکه بخشی از زندگی ایشان در خارج از کشور است ولی در همهحال فکر و ذکرشان شناخت و معرفی فرهنگ ایران است. شما چند نفر را میشناسید که هم محقق و پژوهشگر باشند و هم مستندساز توانا و چنین قلم شیوایی هم داشته باشند و گذشته از همه اینها وارستگی و بخشندگی از صفات دیگر ایشان است و کافی است بدانند که شما علاقهمند به دانستن هستید؛ بدون هیچ منتی آنچه را میدانند در اختیارتان میگذارند. تهیه این کتاب، چند سال زمان و مرارت برده، چه نیازی به هموارکردن این راه پر از سختی وجود داشت؟ آیا چنین کتابهایی میتوانند حامل پیامی برای نسل بعد باشند؟ اگر بله، این پیام از چه جنسی و چگونه است؟ این مجموعهکتاب حاصل سالها پژوهش و تحقیق استاد طیاب بوده و تهیه آن همراه با فیلم حدود 20سالی زمان برده است، البته هر کاری سختیهای خاص خودش را دارد ولی برای کسانی که دغدغه فرهنگی دارند هرگز این سختیها به یاد نمیماند و وقتی حاصل کار را میبینند، خستگی از تنشان میرود. شما یک گردشگر ساده در این سفرها نبودهاید و مجموعهعکسهایی که برای کتابها تهیه کردهاید، سمت و سویی ادبی- هنری به خود گرفته. از آثار قدما در این حوزه بهره برده اید؟ شما حتی وقتی میخواهید یک سفر تفریحی بروید به اطلاعات و نقشه راه احتیاج دارید تا برنامه سفرتان را از قبل برنامهریزی کنید و از زمان حداکثر بهره را ببرید. حالا زمانی که تصمیم دارید روی یک پروژه عکاسی متمرکز شوید، قطعا نیاز به مطالعه و اطلاعات خواهید داشت و کار پژوهش خود را از همینجا شروع میکنید و این کار شما را قادر میکند زمانبندی کارتان را بهتر انجام دهید و با امکاناتی که تکنولوژی امروز در اختیارمان گذاشته، جمعآوری اطلاعات و دستهبندی آنها در نهایت کار سختی نیست، حتی سفرنامه ناصرخسرو که هزار سال قبل نوشته شده میتواند به ما کمک کند. نوع دوربین، نحوه چاپ عکس، کادربندی و دیگر خصوصیات حرفه شما آیا در این کتاب تأثیرگذار بود؟ چه تأثیری و با چه کیفیتی؟ تا قبل از دوره دیجیتال با دوربین قطع متوسط عکاسی میکردم و در پروژههای همراه باد و دریای پارس کلا از اسلاید 6 * 6 استفاده کردم و از زمانی که دوربین دیجیتال توانست خود را به کیفیت آنالوگ نزدیک کند، پروژههای زاگرس و البرز را با دوربین دیجیتال عکاسی کردم. در حوزههای عکاسی ایرانشناسی، چهرههای برجستهای داریم که خیلی از دانش امروز ما ثمره زحمات آنهاست از سیفالملوکی، نیکول فریدنی، بهمن جلالی و نصرالله کسراییان و خیلیهای دیگر که در این راه کوشش بسیار کردهاند، میتوان نام برد. مردم استانهای مختلف در مواجهه با دوربین یک عکاس چه واکنشهایی نشان میدادند؟ آیا بهراحتی ارتباط برقرار میکردند؟ مردم این روزها به دلیل همگانیشدن دوربین دیجیتال که روی تلفن همراه هم وجود دارد، دیگر با دوربین کمتر احساس بیگانگی میکنند، چون در جیب یا در کیف همه یک دوربین هست و خود افرادی که سوژه عکاسی میشوند، در زمانهایی عکاس هستند، البته مواردی هم پیش آمده که سوژه ما از اینکه وارد حریمش شدهایم و داریم عکسش را میگیریم، خوشش نیامده و من به این نظرش احترام میگذارم و آن عکسها را هر چقدر هم برایم مهم باشد پاک میکنم ولی کافی است بدانند عکس شما برایشان مشکلی ایجاد نمیکند، آن وقت کمکتان هم میکنند و همکارتان میشوند و بخش زیادی از خاطرات من از این سفرها همین انسانهای خوشقلب و زحمتکش هستند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.