|

سنت روزنامه‌نگاری تحقیقی در واشنگتن‌پست

سعید ارکان‌زاده یزدی

روزنامه‌نگاری تحقیقی در روزنامه واشنگتن‌پست آمریکا به سنتی ماندگار تبدیل شده است؛ در واشنگتن‌پست این سبک روزنامه‌نگاری از دوران اوج خود یعنی ماجرای واترگیت در سال 1972 به یادگار مانده و همچنان نیز با قوت از سوی این روزنامه دنبال می‌شود. در ماجرای واترگیت، تعدادی از مأموران «اف‌بی‌آی» به هتل واترگیت که محل اسکان ستاد انتخاباتی حزب دموکرات در انتخابات ریاست‌جمهوری بود وارد شدند، دستگاه‌های شنود کار گذاشتند و مدارکی را به سرقت بردند. این اتفاق لو رفت و توسط دو نفر از روزنامه‌نگاران واشنگتن‌پست که حالا بسیار معروف شده‌اند، یعنی باب وودوارد و کارل برنستین دنبال شد، جنجالی در سطح ملی و بین‌المللی برای آمریکا درست کرد و بحث تخلفات بیشتری مثل تقلب در انتخابات و پول‌شویی را نیز به میان کشید. درنهایت ریچارد نیکسون، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، که مطمئن شده بود به دلیل این رسوایی، توسط مجلس استیضاح خواهد شد، بعد از دو سال مقاومت استعفا داد. جالب این است منبع خبری‌ای که اطلاعات ماجرای واترگیت را به خبرنگاران واشنگتن‌پست ارائه می‌داد تا سال 2005 ناشناخته بود و در این سال مشخص شد او نفر دوم اف‌بی‌آی در دهه 1970 بوده است. سحر و جادوی افشاگری در قضیه واترگیت هیچ‌گاه دست از سر واشنگتن‌پست برنداشته است؛ همین بس که سردبیر فعلی این روزنامه، سردبیر روزنامه «بوستون‌گلوب» در اوایل قرن بیست‌ویکم بوده است؛ یعنی «مارتین بارون»ی که همین امسال داستان فعالیت حرفه‌ای او در فیلم «‌اسپات‌لایت» تصویر شد؛ فیلم که برنده بهترین فیلم اسکار 2016 شد نشان می‌داد چطور بارون تصمیم گرفت تیم چهارنفره روزنامه‌نگاری تحقیقی بوستون‌گلوب را برای دنبال‌کردن بیش از 90 مورد تجاوز به نوجوانان بوستن توسط مقامات کلیساهای این شهر ترغیب کند و این تیم که گروه «‌اسپات‌لایت» نام داشت درنهایت، یک روز دوشنبه اول هفته، اولین گزارش کامل آن را منتشر کرد. واشنگتن‌پست با سردبیری مارتین بارون اکنون یک سرویس عریض‌وطویل روزنامه‌نگاری تحقیقی دارد که 29 نفر در آن عضو هستند. این تیم شامل دبیر گروه روزنامه‌نگاری تحقیقی، یک معاون دبیر گروه، یک دستیار اجرائی، دو مسئول پایگاه‌های داده و جست‌وجوی اطلاعات، یک مسئول اینترنت، یک مسئول وب، 21 گزارشگر و یک کارآموز است. گزارشگران در تیم گزارشگری تحقیقی دارای حوزه‌بندی مشخصی هستند و هر چند نفر از آنها، به طور هم‌زمان در حوزه‌های مشخص خود کار می‌کنند. موضوع این گزارش‌ها متنوع است و از تحقیق روی افسران پلیس آمریکایی که در آمریکا بر اثر شلیک گلوله کشته می‌شوند تا صاحب‌خانه‌هایی که به دلیل پرداختن‌نکردن مالیات خانه‌شان ملکشان در شهری مثل واشنگتن مصادره می‌شود، گسترده است. بسیاری از گزارش‌های تحقیقی واشنگتن‌پست خط قرمز امنیتی را رد کرده‌اند؛ برای مثال، گزارشی در سال 2013 منتشر شد که نیروهای جاسوسی آمریکایی به‌طور مخفیانه به مبارزان کلمبیایی کمک می‌کنند یا در سال 2015 گزارشی منتشر شد از اینکه شاهدان عینی جرائم که با پلیس همکاری می‌کنند، تحت آزار و اذیت مجرمان قرار می‌گیرند و با تهدیدها و خطرات زیادی روبه‌رو می‌شوند. گزارشگران تحقیقی واشنگتن‌پست، روی جزئیات مسائل بسیار کار می‌کنند و بعد از اینکه همه جنبه‌های یک ماجرا را بررسی و با منابع خبری صحبت کردند و آمار را درآوردند، با سبکی جذاب شروع به انتشار گزارش می‌کنند و برای انتشار آنچه برایش زحمت زیادی کشیده‌اند، برنامه‌یزی دقیقی می‌کنند. برای مثال، در گزارشی که در سپتامبر سال 2013 درباره مصادره خانه‌های با مالیات معوقه منتشر شد، با بسیاری از صاحب‌خانه‌ها، شرکت‌های حقوقی‌ای که واسطه مصادره بودند، وکلا، قضات و نهادهای مدنی مصاحبه شده بود. چند اینفوگرافیک برای این موضوع تهیه شده بود و دبیر گروه و گزارشگران ابایی از این نداشتند که این مسئله مربوط به فقط یک شهر از آمریکا و بخشی از مردم است. گزارش در سه قسمت، با عکاس‌های جذاب و اینفوگرافیک و نیز با مجموعه تصاویر و ویدئوها در وب‌سایت واشنگتن‌پست در روزهای هشتم تا 10 سپتامبر 2013 منتشر شد. نویسندگان، گزارش را با تصویر یک کهنه‌سرباز آمریکایی که در ویتنام خدمت کرده بود و به دلیل فراموشی، قسط‌های خانه‌اش را نپرداخته و خانه مصادره شده بود، شروع کرده بودند. اولین تصاویر گزارش مربوط به کپه‌شدن وسایل پیرمرد جلو خانه‌ای بود که تا صبح روز مصادره منزل‌گاه او بود و نویسندگان توصیف کرده بودند که لابه‌لای این وسایل، مدالی که برای شرکت در جنگ ویتنام گرفته بود نیز دیده می‌شده است. خانه 197‌هزاردلاری او به دلیل نپرداختن مالیات 134دلاری مصادره شده بود. این گزارش تحقیقی فاش می‌کرد پشت پرده مصادره این خانه‌ها که اغلب به سالمندان بدون آینده تعلق داشت، شرکت‌های حقوقی واسطه مصادره قرار دارند و نفع بسیاری از این کار می‌برند. بررسی واشنگتن‌پست نشان داده بود فقط شش شرکت حقوقی واسطه مصادره، به خانه‌هایی با مجموع ارزش 540 ‌میلیون دلار دست پیدا کرده بودند. تهیه این گزارش 10 ماه طول کشیده بود؛ گزارشگران واشنگتن‌پست تمام 13‌هزار پرونده حق تصرف خانه را در این شهر از سال 2005 تا 2013 بررسی کرده بودند که نیمی از آنها با پرداخت معوقات به‌اضافه جریمه مختومه شده بود. پردازش رایانه‌ای، گزارشگران واشنگتن‌پست را به هزارو 200 پرونده باز مصادره خانه و صدها مورد مصادره مکان‌های تجاری و غیرمسکونی رسانده بود که تا آن زمان 200 خانه به وسیله سرمایه‌گذارانی که خانه‌های مصادره‌ای را می‌خرند، از صاحب‌خانه‌ها گرفته شده بود. برای تهیه این گزارش عظیم، 15 نفر درگیر بودند؛ نام سه نفر به‌عنوان نویسنده آمده بود، سه نفر در تهیه آن همکاری داشتند، دو نفر آن را ویرایش و دبیری کرده بودند، یک نفر در تحقیقات به گروه کمک کرده بود و شش نفر در کار تولید حاشیه‌های گزارش نقش داشتند. در سپتامبر، اکتبر و دسامبر آن سال و حتی در مارس سال بعد، واشنگتن‌پست بارها واکنش‌های مختلف به این گزارش تحقیقی را منتشر کرد. اما این گزارش بهترین گزارش تحقیقی آن سال روزنامه نبود؛ واشنگتن‌پست برای یکی از گزارش‌های تحقیقی‌ دیگرش در سال 2013 جایزه پولیتزر گرفت؛ گزارشی درباره گروهی از وکلا و پزشکان که خدمات بهداشتی لازم را به معدن‌کاران زغال‌سنگ مبتلا به بیماری «ریه سیاه» ارائه نکرده بودند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.