در آینده سوریه جایی برای ترکیه و عربستان وجود ندارد
اردشیر زارعیقنواتی: در هفتههای اخیر بازار بحث و گمانهزنی حول تحولات سوریه بهویژه بعد از خروج بخشی از نیروهای روسیه از این کشور داغ شده است. بسیاری از خبرگزاریها و جریان اصلی رسانههای بینالمللی در شرایطی این خروج نسبی نظامی مسکو از سوریه را به منزله یک معامله پشت پرده بین مسکو - واشنگتن برای تقسیم کیک قدرت در سوریه دانستهاند که اساس تحلیل خود را از همان ابتدا بر یک پایه اشتباه گذاشتهاند. این در حالی است که ورود روسیه به متن تحولات سوریه و اقدام به اعزام نیروهای هوا- فضای روسی به این کشور از همان ابتدا بنا بر گفته مقامات ارشد مسکو و ازجمله «ولادیمیر پوتین»، رئیسجمهوری این کشور، حمایت از «بشار اسد» در مقابل تروریسم، تغییر معادلات نظامی به منظور تسهیل مذاکرات سیاسی، مبارزه با تروریسم قفقازی در آزمایشگاه جنگی سوریه و مهمتر از همه تأثیرگذاری بر نظام بینالمللی و رقابتهای ژئوپلیتیک بوده است. به دستور پوتین دقیقا در شرایطی که دمشق در موقعیت برتری نسبت به مخالفان مسلح قرار گرفته، رقبای منطقه و بینالمللی روسیه با حرکت مهره روسی در شطرنج سیاسی - نظامی حوزه بحران در موقعیت کیش و مات قرار گرفتهاند. تضاد بین محور عربستان، ترکیه و قطر بهعنوان حامیان اصلی مخالفان مسلح اسد با متحدان غربی بهشدت افزایش یافته است و تقریبا به لحاظ منطقهای، مسکو در دستیابی به اهداف خود پیروز شده و در عرصه سیاسی نیز توانسته است در افکار عمومی جهانی از خود یک چهره مثبت به تصویر بکشد. اما در این بین یک واقعیت سیاسی وجود دارد که برخلاف این گمانهزنیها ریشه در منطق سیاسی جهت ترسیم یک «نقشه راه» تازه برای پذیرش واقعیات عینی در چارچوب منافع طرف روسی و ایجاد توازن حول تناسب قوا در عرصه داخلی و خارجی سوریه خواهد داشت. بهیقین هماکنون تمام بازیگران داخلی و خارجی حاضر در بحران سوریه بهخوبی میدانند که هیچکدام از طرفین منازعه در این جنگ فرقهای و داخلی پیروزی کامل را به دست نخواهد آورد. به همین دلیل برای حفظ ثبات و پایاندادن به این وضعیت مخرب و آنارشیک که تمام منطقه را تهدید میکند، تنها راهحلهای سیاسی و بهرسمیتشناختن جایگاه تمام نیروهایی که حاضر به گسست ارتباطی با بخش تروریستی جبهه مخالفان باشند، در یک مصالحه ملی با حمایت قدرتهای منطقه و بینالمللی قابلحصول خواهد بود. به همین دلیل در شرایط کنونی استراتژی نظامی- سیاسی روسیه به دلیل واقعنگری و پراگماتیسم حاکم بر آن، وضعیت را از شرایط کاملا جنگی به سوی مذاکرات سیاسی و مصالحه ملی پیش برده است. پذیرش این وضعیت از سوی آمریکا و اتحادیه اروپایی نیز جدا از واقعیات عینی در متن بحران سوریه در ماههای اخیر با ورود موضوعاتی مانند موج جدید مهاجران به سمت اروپا و تهدیدات تروریستی که بهویژه در پاریس و بروکسل فاجعه آفرید و گروه «داعش» رسما مسئولیت آن را بر عهده گرفت، زنگ خطری بود که «صدای سوریایی» آن در تمام پایتختهای غربی بهخوبی شنیده شد. از طرف دیگر روسها با ایزولهکردن ترکیه در نقشآفرینی حول بحران سوریه که با سرنگونکردن سوخوی روسی از طرف ترکها انجام شد، بهانه لازم را برای بهحاشیهراندن آنکارا که بیشترین نقش را در حمایت لجستیک مخالفان مسلح، ترانزیت تروریستهای خارجی به سمت سوریه و همدستی در قاچاق نفت داعش برای تأمین مالی تروریسم جهادی داشت، کسب کردند. در سوی دیگر ماجرا، موقعیت کردهای سوریه ازجمله «یگانهای مدافع خلق» که بعد از حماسه «کوبانی» به اعتبار بیبدیلی در عرصه بینالمللی دست یافته و با حمایت دوجانبه پوشش هوایی آمریکا و کمکهای همهجانبه روسیه که بهنوعی همسویی ارتش حامی اسد را به همراه داشت و توانستند تقریبا تمام خطوط مرزی با ترکیه را به تصرف در آورده و نقل و انتقال تروریسم و سلاح از سوی این کشور به گروههای تروریستی را تقریبا قطع کنند نیز در این چیدمان جدید نقش اساسی داشته است. تجمیع تمام این عوامل در کنار تحولات دیگری که همزمان در عرصه بینالمللی رخ داد و از جمله بعد از توافق هستهای با ایران (برجام) توانست جایگاه تهران را بهعنوان یک بازیگر بین قدرتهای جهانی تا حدودی تثبیت کند، موجب یک تغییر موازنه شد که نتایج آن اکنون خود را نشان میدهد. همزمان با تحولات جدیدی که شکل گرفته است و حتی بعد از خروج بخشی از نیروهای هوا - فضای روسیه از میدان عملیاتی سوریه، ارتش این کشور با حمایت هوایی روسها و در زمین با حمایت و هماهنگی نیروهای شبهنظامی توانست با ظرافت خاصی که موجب اعتباربخشی به دولت اسد شد، شهرهای مهم «پالمیرا» بهعنوان میراث باستانی جهانی و «قریتین» بهعنوان یکی از پلهای ارتباطی داعش بین سوریه و عراق را تصرف کند. این موفقیتهای ارتش سوریه در شرایطی که همگان از عقبنشینی روسیه و بروز اختلاف بین مسکو - دمشق سخن میگفتند، بهخوبی نشان داد استراتژی چندجانبه روسیه در هماهنگی با دولت دمشق و متحدان منطقه آن، همچنان با متغیرهای جدیدی دنبال میشود. از طرف دیگر سمتگیری کانونی ائتلاف دمشقی به سوی متصرفات داعش در هفتههای اخیر توانست دامنه انتقاداتی که در زمان پاکسازی حومه شرقی و شمالی «حلب» متوجه اسد بود را به طرف تمجید و پذیرش این اقدام جلب کرده و اسد و حامیان او را در جایگاه بزرگترین آلترناتیو مبارزه با تروریسم و داعش قرار دهد. به همین دلیل برخلاف هرگونه گمانهزنی رسانهها در وضعیت کنونی، حتی برای واشنگتن نیز حذف اسد حداقل در کوتاهمدت خارج از منطق سیاسی و منافع ژئوپلیتیک تلقی میشود و در طول مذاکرات و توافقات احتمالی با حفظ ساختار موجود در یک پروسه دموکراتیزاسیون تنها میتوان احتمال کنارهگیری یا تقسیم قدرت با اپوزیسیون غیرمسلح را در آینده سوریه متصور بود. هماکنون برای بازیگران عرب و ترک منطقه که در این سالها با حمایت از گروههای تروریستی و تحرکات مخرب و بیثباتکننده خود هزینه سنگینی بر منطقه و حتی جهان تحمیل کردهاند، شاید این یک پیام رسا و روشن باشد که در آینده سوریه جایی برای آنان وجود ندارد و هرگونه تحولی در راستای دموکراتیزاسیون و تقسیم قدرت در غیاب این محور شرورانه انجام خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.