ترکیه و اسرائیل بر سر عادیسازی روابط سیاسی به توافق رسیدند
پشت به «مسكو»؛ رو به «تلآويو»
آنکارا و تلآویو تا حدود شش سال پیش متحدان کلیدی هم بودند، روابط نظامی گستردهای داشتند و خلبانان اسرائیلی در حریم هوایی ترکیه آموزش میدیدند و بازار قراردادهای میلیارد دلاری اسلحه میان دو طرف هم گرم بود. اختلافات اما زمانی بالا گرفت که کماندوهای اسرائیلی به کشتی ماری مرمره که حامل فعالان طرفدار پایان محاصره غزه بودند، هجوم برده و 10 فعال ترکیهای حامی فلسطین را کشتند. حمله اسرائیلیها به این کشتی سروصدای زیادی به راه انداخت و در کنار تأثیرش بر افکار عمومی ترکیه نسبت به اسرائیل، «رجب طیب اردوغان»، رئیسجمهوری ترکیه را مجبور به گرفتن موضعی سرسختانه کرد اما حالا به نظر میرسد اقتصاد و سیاست بار دیگر دو طرف را به یکدیگر نزدیک میکند. روز گذشته، وزارت خارجه ترکیه با انتشار بیانیهای از پیشرفت در بهبود روابط دو طرف و کاهش فاصلهها خبر داد. در این بیانیه آمده است که ترکیه و اسرائیل دور جدیدی از گفتوگوها را با هدف عادیسازی روابط پس از یک دوره سردی روابط، روز پنجشنبه از سر گرفتهاند. بر اساس این بیانیه، آخرین دور مذاکرات در لندن برگزار شده و انتظار میرود مذاکرهکنندگان دو کشور در جلسه دیگری در آینده نزدیک، توافقنامه مربوطه را نهایی کنند. به گزارش رویترز، در بیانیه وزارت خارجه ترکیه گفته شده «فریدون شینرلیاوغلو»، معاون وزیر خارجه، «جوزف چچاناور»، نماینده ویژه نخستوزیر اسرائیل و ژنرال «یاکوب ناگل»، سرپرست شورای امنیت ملی آن کشور، پنجشنبه گذشته در لندن دیداری داشتهاند. پس از چند سال اتهامات تند و کوبنده، دو طرف در ماه دسامبر مذاکرات محرمانهای را با هدف عادیسازی روابط آغاز کردند و دور بعدی مذاکرات سطح بالا هم در ماه فوریه در ژنو برگزار شد. به باور تحلیلگران تمایل ترکیه برای ازسرگیری روابط با اسرائیل در پی سردی روابط با مسکو پس از مورد هدف قراردادن جنگنده روسی از سوی ترکیه و منتفیشدن چندین پروژه مشترک افزایش یافت. آنکارا که بیش از نیمی از واردات گاز طبیعی خود را از روسیه تأمین میکرد، اکنون چشم خود را به ذخایر گاز اسرائیل دوخته است. در طول سالهای پس از حمله به ماری مرمره، اردوغان خود را به عنوان قهرمان منطقهای حامی حقوق فلسطینیها نشان داد. پس از بهار عربی هم رهبران ترکیه نظم جدیدی را در افق منطقهای حس و تلاش کردند بر روی آن سرمایهگذاری کنند. بر اساس معیارها و پیشبینیهای آنکارا، پشتیبانی اردوغان از حماس در غزه و همکاری نزدیک ترکیه با اخوانالمسلمین مصر، میتوانست این کشور را به بخشی از یک محور جدید قدرت در منطقه تبدیل کند. در آن زمان اقتصاد ترکیه قوی بود و استانبول هم بار دیگر به عنوان یک شهر جهانی در حال ظهور بود. آنکارا همکاری خود را با رژیمهای جدید منطقه آغاز کرده بود و در این میان بر موضعی ضدسوری پافشاری میکرد. موضع حمایت از فلسطین اردوغان هم جنبه حیاتی تجدیدنظر منطقهای جدید او بود و حملات لفظی به اسرائیلیها، روابط اقتصادی عمیق دو طرف را لاپوشانی میکرد. در اوج بنبست روابط تلآویو و آنکارا، خطوط هوایی ترکیه دومین اپراتور بزرگ پرواز از فرودگاه بینالمللی تلآویو بود. حمایت پرهیاهوی اردوغان از فلسطینیها و محکومکردن اشغال اسرائیل نمایشی دستمالیشده به نظر میرسید وقتی هواپیماهای ملی ترکیه با رضایت خاطر اسرائیلیها را به سراسر جهان میفرستادند و از آن سو اسرائیلیها هم هیچ مشکلی با این امر نداشتند که با وجود وضعیت وخیم روابط دیپلماتیک، استانبول برایشان دروازه ورود به جهان باشد. به گفته یکی از دیپلماتهای سابق ترکیه، چارچوب ازسرگیری روابط مدتها پیش نهایی شده است. آنکارا پس از حمله اسرائیل به ماری مرمره سه شرط برای ازسرگیری روابط مطرح کرد؛ اسرائیل باید به خاطر حمله عذرخواهی کند، به خانوادههای قربانیان غرامت بپردازد و در نهایت به محاصره نوار غزه پایان دهد. درخواست عذرخواهی سال گذشته و همزمان با سفر رسمی «باراک اوباما»، رئیسجمهوری آمریکا به اسرائیل محقق شد. «بنیامین نتانیاهو»، نخستوزیر اسرائیل از مردم ترکیه به خاطر هرگونه خطایی که منجر به مرگ شده بود عذرخواهی کرد. ماه گذشته هم رجب طیب اردوغان در گفتوگویی اعلام کرد که دو طرف درباره غرامت هم به توافقاتی رسیدهاند و با تکمیل این مرحله، آنکارا و تلآویو احتمالا به سمت روند عادیسازی روابط حرکت خواهند کرد. حالا به نظر میرسد تقاضای سوم ترکیه بیشتر جنبه نمادین داشته، چراکه کمتر تغییری در کنترل کامل اسرائیل بر نوار غزه به وجود آمده است. بسیاری از شرایطی که منجر به خصومت میان دو کشور شده همچنان باقی مانده و ازهمینرو این سؤال همچنان مطرح است که چرا دو کشور در حال ازسرگیری روابط دوجانبهاند؟ به باور بسیاری از ناظران، پاسخ زیر آبهای نیلگون دریای مدیترانه است؛ همانجایی که اسرائیل ذخایر عظیم گاز طبیعی را کشف کرد و به یکی از بزرگترین ذخایر صاحبان گاز طبیعی جهان بدل شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.