شکست دشمن پشت دروازههای دفاعی ایران
ترجمه و تلخیص: محمدرضا احمدینیا
نشریه آنلاین نشنالاینترست، دیروز مقالهای مفصل و تحلیلی درباره سیاستهای دفاعی و دیپلماسی دفاع ایران به قلم یوئل گوزانسکی و رون تیرا، دو نفر از محققان و ایرانپژوهان این مؤسسه منتشر کرد که در آن به بررسی استراتژیهای نظامی و دفاعی کشورمان پرداخته است. در ادامه خلاصهای از برگردان این مقاله مفصل را میخوانید؛ ارتش و نیروهای نظامی رسمی ایران به طور تاریخی از دکترین دفاعی نشئت گرفتهاند و بر همین اساس ابزارهای اصلی نظامی ایران، همواره ابزارهای بازدارنده بوده که تلاش میکند با ایجاد رعب و وحشت در دشمن، او را از حمله و دستدرازی منصرف کند. این ابزارهای دفاعی که فکر رویارویی مستقیم را از هر دشمنی میگیرد، در کنار منطقه امن و حائلی که ایران تلاش کرده خارج از مرزهای خود ایجاد کند، این کشور را از درگیرشدن در آتشهایی که خاورمیانه را تا امروز سوزانده، در امان نگه داشته است؛ اما سؤالی که اکنون مطرح میشود، این است که آیا «جعبهابزار دفاعی» ایران، در دوران کنونی نیز میتواند اثرگذاری لازم را داشته باشد یا این کشور نیازمند دکترین تازهای خواهد بود؟
جعبه ابزار دفاعی ایران چه بوده؟ در دو قرنی که از تشکیل ارتش مدرن در ایران میگذرد، نیروی نظامی این کشور براساس دو پیشفرض بنانهاده شده است: نخست اینکه ایران از سوی کشور ثالثی با تهاجم مواجه میشود و دوم اینکه این کشور ثالث از ایران قویتر است. بر همین مبنا، اجزا و زیرمجموعههای ارتش ایران نیز به سه بخش تقسیم شدهاند. ارتش ایران بهعنوان اصلیترین نیروی نظامی رسمی این کشور تا سال 2003 براساس یک تئوری شبهچریکی شکل گرفته بود. این تئوری بر مبنای دکترین «موزاییکی» طراحی شده بود که طرح اصلی آن درواقع یک طرح رزمی آمریکایی برای درگیریهای نامتقارن بود. این طرح به این شکل عمل میکند که ارتش با دشمن متخاصم در نقاط مختلف و به صورت نامنظم درگیر میشود و برای استفاده از اصل غافلگیری، از بخشی از خاک اشغالشده چشمپوشی میکند. دو نیروی دریایی و هوایی ارتش نیز برمبنای همین طرح چریکی، دیسیپلین و دستورالعملهای نامتقارن داشتند که جنگی فرسایشی را به دشمن تحمیل میکرد و مانع از فعالیت بیدردسر او در آبها و آسمان ایران میشد. درنتیجه تسلیحات مهم برای ایران نیز انواع مختلف موشکهای سطحبهسطح (زمین- دریا- هوا)، قایقهای تندرو کوچک و مینهای دریایی بودهاند و این کشور همواره انرژی خود را صرف تولید اینگونه سلاحها کرده است. حاصل مجموعه این استراتژیها و عملکردها نیز توان نظامی مشخصی است که هرگز برای تهاجم تدارک ندیده و بهترین کارایی را در نزدیکی مرزهای ایران و در آبهای این کشور دارد و درواقع یک نیروی تدافعی تمامعیار است که برای تهاجم به آنسوی مرزها مناسب به نظر نمیرسد. مشابه تمام این تعاریف درباره نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز وجود دارد. نیروی قدس سپاه پاسداران و دیگر زیرمجموعههای شناختهشده و ناشناخته سپاه نیز از همین اصول تبعیت میکنند و نقش چکمههای روی زمین نیروی دریایی و هوایی را بازی میکنند. استراتژی دیگری که جمهوری اسلامی ایران علاقه زیادی به استفاده از آن دارد، این است که به جای دخالت مستقیم، از نیروهایی استفاده میکند که در حوزههای منافع خود دارد. ایران برای این منظور کمکهای لازم و آموزشها و فرماندهیای را که نیاز است در اختیار مردم منطقه موردنظر میگذارد تا آنها خود به سوی منافع مشترکشان با ایران حرکت کنند. نمونه حائز اهمیت این موضوع را در تقابل ایران با آمریکا در عراق میتوان دید. ایران با استفاده از نفوذ خود در میان قبایل و قومیتهای مختلف عراق و با استفاده از فساد موجود در سیستم حاکم، بعد از حمله آمریکا، توانست آمریکا را بدون هیچ درگیری مستقیمی از عراق خارج کند و کنترل کامل این کشور را به نیروهای معتمد خود بسپارد تا آمریکا نتواند از عراق به عنوان حیاطخلوت برای حمله به ایران استفاده کند. استراتژی ایران در این کار آنقدر کمریسک و دقیق بود که با کمترین هزینه و حتی بدون اینکه کسی اشارهای به درگیری ایران با آمریکا کند، این جنگ را خارج از خانه برنده شد. نمونههای دیگری از موفقیت استراتژی دفاعی ایران در سالهای پس از جنگ ایران و عراق در منطقه به همین شکل رؤیتپذیرند. وضعیت امروز و استراتژی دفاعی ایران در سالهای اخیر در منطقه خاورمیانه و در همسایگی ایران بهناگاه خلأ قدرتی برتر ایجاد شده است. اتحاد جماهیر شوروی از هم پاشیده و همسایگان ایران عمدتا کشورهای مسلماننشین شدهاند؛ ترکیه بههیچوجه قدرت تهدیدکنندهای مانند امپراتوری عثمانی نیست و درواقع یک قدرت بیهدف است. آمریکا از عراق و افغانستان بیرون آمده و این کشورها را به دولتهایی سپرده که برای ایران تهدید محسوب نمیشوند. صدامحسین در عراق سقوط کرده و رؤیای یک سردار برای ایده «پان عربیسم» یا ایده «قدرت سنیها» کاملا شکست خورده و کشورهای حوزه خلیج فارس نیز به جز عربستان، بههیچوجه تهدید یا حتی نگرانی برای ایران محسوب نمیشوند، اما این به آن معنی نیست که ایران با خیال راحت میتواند نظارهگر باشد. منافع ایران در منطقهای دورتر از مرزها، اکنون در خطر جدی قرار گرفته است. عربستان سعودی که از هرگونه موفقیت در رویارویی مستقیم با ایران ناامید شده و از سوی متحدان غربیاش بهشدت از چنین کاری منع شده است، با استفاده از جنگ غیرمستقیم و تجهیز نیروهای افراطی در سوریه، متحدان ایران در این کشور را دچار مشکل کرده و از سوی دیگر، با درگیری مستقیم در یمن، سعی میکند حوثیها (انصارالله) را که نیروهای نزدیک به ایران هستند، از بین ببرد. دراینبین، ایران تا حدودی توانسته با استفاده از استراتژی قدیمی خود، یعنی درگیری غیرمستقیم و پرهیز از خروج از خانه، عربستان را که با تمام توان وارد این میدانها شده زمینگیر کند، اما اینکه این استراتژی تا کجا مؤثر خواهد بود و چه آیندهای دارد، وابسته به تغییراتی است که ایران در عملکرد خود ایجاد خواهد کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.