این سؤال را کتک بزنید
مرضیه رسولی
خیلی هم قدیمی نیست، تازه سالها بعد از انقلاب صنعتی سؤال کردن درباره میزان درآمد شغلی دیگران به تابوی اجتماعی تبدیل شد و در شمار سؤالهای بیادبانه قرار گرفت. پرسیدن درباره میزان درآمد، معنی ردشدن از حریم شخصی پیدا کرد. مردم پی بردند که بعضی از آدمها با این سؤال آنها را ارزشگذاری میکنند، به آنها جایگاه اجتماعی میبخشند و به قضاوت درباره کل زندگی و داراییهایشان میپردازند. در محل کار پیش میآمد که غوغا به پا شود. همکارت میفهمید درآمد بیشتری از او داری، سرخورده میشد، به رئیس شکایت میکرد، ماجرا را به اطلاع بقیه میرساند و رفتارش غیردوستانه میشد. این تجربهها به ما فهماند که این سؤال فقط یک سؤال نیست، پر از حاشیه و دردسر است. بنابراین بعضی تصمیم گرفتند تا جایی که میشود از جوابدادن به این سؤال طفره بروند، طرف را بپیچانند یا دروغ بگویند. آنها دوست داشتند تصویر خوشایند زندگیشان را خود دست بقیه دهند، ولی پردهبرداشتن از میزان درآمد شغلی، مستقل و به جای آنها تصویر دیگری دست بقیه میداد. پس بهتر است چنین پرسشی را مردود اعلام کنیم و آن را همرده با سؤال از خصوصیترین و غیرقابلدسترسترین بخش زندگی آدمها بدانیم و پرسنده را سوای قصدی که از این سؤال دارد، فرد بیادبی بنامیم، چون از پیش معلوم است که او چه میخواهد. قبل از اینکه پرسنده بخواهد ما را قضاوت کند ما با زدن مهر بیادبانه به سؤال، به او رودست میزنیم. مردم با داشتن کوچکترین اطلاعاتی درباره زندگی دیگران قضاوت میکنند و بیشترین داده آنها از زندگی بقیه را مشاهداتشان تشکیل میدهد، اما چه میشود که از بین هزاران سؤال از زندگی شخصی، چنین سؤالی بیادبانه و همرده با خصوصیترین سؤالها تشخیص داده میشود. چه میشود که در تمام موقعیتها باید از پرسیدنش اجتناب کرد. باید دید چه کسی و چه گروهی از این تابوی اجتماعی سود میبرند. کارفرما و رؤسای بنگاههای اقتصادی بزرگترین حامی این تابوی اجتماعی هستند و حالا آن را علنیتر بیان میکنند. در چندسال اخیر در بعضی شرکتهای ایرانی، هنگام عقد قرارداد استخدام به افراد گفته میشود که فاشکردن میزان درآمد ممنوع و محرمانه است. آنها نمیخواهند بیعدالتی در پرداخت حقوق عیان شود، اینطوری به نفع هیچکس نیست، کارگر و کارمند هم خودشان از دانستن واقعیت سرخورده میشوند و دیگر کارشان را با میل و رغبت انجام نمیدهند و نارضایتی بالا میگیرد.
به جای شفافیت در نظام اقتصادی و سنجش افراد براساس معیارهای مشخص و درست، چاره کار را در مخفیکاری میدانند. این مخفیکاری با اینکه خودش را زده به مظلومیت و هدفش را پاسداری از حریم شخصی آدمها عنوان میکند، خود به فساد اقتصادی در محیط کار دامن میزند و بسترساز تبعیضهای بسیار است. ما از انجام کارهای بیادبانه دوری میکنیم و برای اینکه خیلی باادبتر به نظر برسیم، تمام کارهایی را هم که بویی از آن کار بیادبانه بردهاند منع میکنیم. برای همین وقتی از کسی در صنفی درباره میزان درآمد آدمهای شاغل در آن صنف، یا از کسی درباره متوسط درآمد کارکنان در جایی که کار میکند میپرسیم، برای او مهم نیست قصدمان چه باشد (شاید بخواهیم گزارشی درباره میزان درآمد فلان صنف بنویسیم و به اطلاعات احتیاج داشته باشیم) ممکن است برآشفته شود که این سؤال خصوصی است و پرسیدنش بیادبی و به عبارتی تمام کسانی که در همهجای این کره خاکی و در هر موقعیت و بستری میخواهند بدانند میزان درآمد ما چقدر است بیادبند. برای ما راحتتر است که تمام موقعیتهای مشابه را یکی کنیم و درباره همه آنها با یک دید قضاوت کنیم و یک برچسب بزنیم. انگار برای ما مؤدببودن خیلی وقتها ارجح بر سلامت اجتماعی و اقتصادی و دامننزدن به تبعیض است، چون در مشخصکردن شأن اجتماعي ما سریعتر و بیدردسرتر عمل میكنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.