نقش ایران در گرمایش جهانی
آمادگی برای فردای تاریک
بابک فرهادی
موضوع گرمایش زمین، پدیدهای جهانی است، به این معنی که همه کشورهای جهان در پدیدآمدن آن نقش دارند و درعینحال همه کشورها از پیامدهای آن تأثیر میپذیرند. کشور ما نیز بهعنوان یک کشور در حال توسعه و یکی از بزرگترین تولیدکنندگان و مصرفکنندگان انرژی، یکی از 10 کشور بزرگ تولیدکننده گازهای گلخانهای شناخته میشود و از طرف دیگر، در آینده که پیامدهای ناخواسته و زیانبار گرمایش زمین آشکار میشود، ایران یکی از کشورها با بیشترین میزان خسارت خواهد بود.
براساس بسیاری از گزارشها، ایران جزء 10 کشور نخست جهان است که در نتیجه مصرف انرژی، نقش زیادی در انتشار گازهای گلخانهای دارد. چین، آمریکا، اتحادیه اروپا، هند، روسیه، ژاپن، آلمان، کرهجنوبی، ایران و عربستان 10 کشوری هستند که بیشترین میزان انتشار گازهای گلخانهای را در نتیجه مصرف انرژی به خود اختصاص دادهاند. گفتنی است ایران ضمن قرارداشتن در ردیف 10 کشور اصلی تولیدکننده گازهای گلخانهای، یکی از سریعترین نسبتهای افزایش سالانه تولید گازهای گلخانهای در جهان را نیز به خود اختصاص داده است. در سال 1990، تولید گازهای گلخانهای در کشورمان 175 میلیون تن گزارش شده که این مقدار هماکنون تا حدود 520 میلیون تن افزایش یافته است. افزایش حدود 300درصدی در دو دهه، نشان میدهد ایران از لحاظ میزان رشد تولید گازهای گلخانهای، پس از چین در مقام دوم دنیا قرار دارد. مطابق آمارهای منتشرشده توسط سازمانملل و مؤسسه جهانی انرژی و همچنین مؤسسه تخصصی بلاک اسمیث در آمریکا، در فاصله سالهای 2000 تا 2009 میزان تولید گازهای گلخانهای از 20 میلیارد تن سالانه به 30 میلیارد تن افزایش یافته است. حال آنکه در زمان مشابه، میزان تولید گازهای گلخانهای در کشورمان صد درصد افزایش نشان میدهد. نسبت تولید مجموع گازهای گلخانهای توسط ایران در حدود دو درصد کل تولید سالانه جهان است. از طرف دیگر، ایران یکی از کشورهای در معرض خطر به دلیل پیامدهای گرمایش جهانی است. برای مثال طبق پیشبینیهای ناسا، در 30 سال آینده 45 کشور جهان در معرض خشکسالی قرار دارند و ایران چهارمین کشور در خطر است. براساس این گزارش، در فهرست 45 کشور در معرض خطر، ایران در رتبه چهارم قرار گرفته است. گزارش ناسا تأکید میکند بعید نیست بین 30 تا 40 سال آینده، بخشهای وسیعی از ایران به بیابان مطلق تبدیل شوند. تأثیرات گرمایش زمین و عواقب آن همچون خشکسالی بسیار شدید است و بههمیندلیل، برای مهار گازهای گلخانهای و جلوگیری از پیامدهای ناگوار مثل سیل، هشدار دادهاند. دانشمندان ناسا با مطالعه چندین مدل اقلیمی، فوریه 2015 مقالهای را در مجله «ساینس» چاپ کردند و هشدار دادند مناطق جنوب غربی و مرکزی ایالات متحده آمریکا در آستانه خشکسالی شبیه دهه 1930 است. خشکسالی1930 فاجعهای بود که بحرانهای اقتصادی شدیدی برای آمریکا به همراه داشت، ولی اینبار گمان میرود این خشکسالی 30 تا 35 سال طول بکشد. «بن کوک»، دانشمند آب و هوا در مؤسسه گودارد ناسا و نویسنده ارشد این مطالعه، گفته است اگر افزایش گازهای گلخانهای تا اواسط قرن 21 متوقف نشود، مناطق جنوب غربی و مرکزی آمریکا به احتمال 80 درصد در طول سه دهه، بین سالهای 2050 تا 2099 میلادی خشکسالی بسیار شدیدی را تجربه خواهند کرد. مجمع بینالمللی تغییرات اقلیمی پیشبینی میکند خاورمیانه و شمال آفریقا از آنچه تابهحال بودهاند، گرمتر و خشکتر خواهند شد. این مؤسسه تخمین میزند حدود 80 تا صد میلیون نفر از ساکنان این مناطق تا سال 2050 میلادی در معرض تنش شدید آبی قرار خواهند گرفت. همچنین ناسا و مرکز هوا و فضای آلمان با ارزیابی آب جاری مصرفی بین سالهای 2003 تا 2009 میلادی نشان دادهاند رودخانههای دجله و فرات (که بخشهایی از ترکیه، سوریه، عراق و غرب ایران را مشروب میکنند)، بعد از هند بیش از هر جای دیگر در حال ازدستدادن آب هستند. عدهای معتقدند تغییرات آبوهوایی و اقلیمی و پیامدهای ناشی از آن مسئله امنیت ملی نیز محسوب میشود و از آنجایی که شرایط آبوهوایی در حال تغییر است، توجهنکردن به این موضوع ممکن است پیامدهای بسیار مخرب و زیانباری به همراه داشته باشد. برای مثال، براساس گزارش اقلیمشناسان آکادمی ملی علوم آمریکا بین سال 2006 تا 2011 میلادی، بخشهای وسیعی از سوریه دچار خشکسالی شد و این فاجعه زیستمحیطی درنهایت به مهاجرتهای اجباری روستاییان به مناطق شهری و بیثباتی اقتصادی و اجتماعی منجر شد که در ایجاد ناآرامیهای این کشور بیتأثیر نبود. علاوه بر این، نتایج تحقیق جدید دیگری که در نشریه نیچر منتشر شده، نشان میدهد در صورت ادامه روند کنونی انتشار گازهای گلخانهای تا پایان قرن حاضر، منطقه خلیجفارس شاهد گرمایی خواهد بود که برای بسیاری غیرقابل تحمل و مرگبار است. در تحقیق منتشرشده آمده است در صورت ادامه انتشار گازهای گلخانهای با شدت فعلی، تا پایان قرن، موج گرما هر 10 تا 20 روز یکبار اتفاق خواهد افتاد به طوری که بدن یک فرد جوان و سالم قابلیت تحمل آن را نخواهد داشت. این مسئله به معنای مرگباربودن این وضعیت به حساب میآید. براساس این تحقیق، شهرهای ساحلی جنوب ایران در خطر این گرمای شدید قرار دارند. بر این اساس احتمال دارد تا سال 2100، شاخص گرما که ترکیبی از دما و رطوبت است، به بالاترین حد خود در طول تاریخ بشر برسد. «جرمی پل»، از نویسندگان این مقاله، میگوید: «با فراتررفتن میزان دما و رطوبت از یک سطح مشخص، بدن دیگر قادر به خنککردن خود نیست و داغ میشود. اگر روند کنونی تولید گازهایی مثل کربن دیاکسید ادامه یابد، دما در قرن حاضر چهار درجه سانتیگراد بالاتر خواهد رفت». پژوهشهای قبلی مواجهه با گرمای شدید و فراتر از تحمل و توان سازگاری انسان تا 200 سال آینده را پیشبینی کرده بودند، اما بررسیهای جدید که حاوی شبیهسازیهای رایانهای متعدد است، بازه زمانی تا پایان قرن حاضر را برای این بحران مطرح کرده است. به گفته «الفاتح الطاهر»، استاد مهندسی محیطزیست دانشگاه امآیتی که از نویسندگان این تحقیق است، «در طول تاریخ بشر، کره زمین هیچگاه شاهد این نوع ترکیب طولانی و مرگبار گرما و رطوبت نبوده است».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.