نورهایی که به دام میافتند
درباره گازهای گلخانهای
مینو زمانی
یکی از موضوعات مهمی که در زمینه گرمایش جهانی مطرح میشود، موضوع گازهای گلخانهای و افزایش مقدار تولید و انتشار آنها و نقش آنها در افزایش دمای زمین است. به گازهایی مانند کربندیاکسید (CO2) و متان (CH4)، گاز گلخانهای میگویند. دانشمندان بر این باورند که تولید و انتشار چنین گازهایی، اثر گلخانهای را پدید آورده و گرمایش زمین را موجب میشوند.
اما اثر گلخانهای چیست و چگونه موجب گرمایش زمین میشود. آنان که به گلخانه رفتهاند، میدانند که دمای درون گلخانه، از فضای آزاد بیرون، بیشتر است. دلیلش هم این است که بخشی از نور خورشید که از شیشه وارد گلخانه میشود، گلخانه را گرم میکند و بخشی از آن هم بازتاب میشود. اما این نور بازتابشده، انرژی کمتری دارد و در نتیجه طولموج آن بلندتر است. نور با طولموج بلند نمیتواند از شیشه بگذرد و درون گلخانه محبوس میماند. به بیان دیگر، شیشه گلخانه که اجازه ورود نور به گلخانه را داده بود، دیگر اجازه خروج را به آن نمیدهد و نور درون گلخانه به دام میافتد و باعث گرمشدن گلخانه میشود که به آن اثر گلخانهای میگویند. مشابه چنین اثری در سیاره زمین هم روی میدهد. بخشی از نوری که از خورشید به کره زمین میرسد، زمین را گرم میکند، اما بخش دیگری از نور خورشید هم با عبور از لایههای جو، دوباره به فضا بازتاب میشود. حال اگر در لایههای جو زمین گازهایی مانند متان و کربندیاکسید (گازهای گلخانهای) حضور داشته باشند، همانند شیشه گلخانه عمل میکنند و مانع خروج مقدار زیادی از انرژی خورشید میشوند. به باور دانشمندان گازهایی مانند متان و کربندیاکسید همیشه در جو زمین وجود داشتند و باعث افزایش دمای زمین میشدند، اما مقدار این گازها در حد متعادل و دمای زمین برای پیدایش حیات و ادامه زندگی بسیار مناسب بود، اما در چند دهه اخیر که فعالیتهای صنعتی بشر بهشدت زیاد شده، تولید و انتشار این گازها نیز بهشدت افزایش یافته و موجب افزایش نگرانکننده دمای زمین شده است. برای آنکه به نقش و اثر گازهای گلخانهای در افزایش دمای سیارات بهتر پی ببریم، وضعیت دمایی چند سیاره منظومه خورشیدی و ارتباط آن با مقدار گاز کربندیاکسید در جو آن سیاره را بررسی میکنیم: - سیاره زمین 63 درصد انرژی خورشیدی را جذب و 37 درصد آن را بازتاب میکند. - سیاره زهره حدود 30درصد انرژی خورشید را جذب و 70 درصد آن را بازتاب میکند. با آنکه سیاره زهره انرژی بسیار کمتری را نسبت به زمین جذب میکند و مقدار بسیار بیشتری را بازتاب میکند، اما متوسط دمای آن (462 درجه سانتیگراد) از متوسط دمای زمین (14 درجه سانتیگراد) بسیار بیشتر است زیرا جو یا اتمسفر زهره از کربندیاکسید غلیظ تشکیل شده است که باعث میشود دمای سطح آن بهشدت زیاد شود. - در عوض مریخ 15 درصد نور خورشید را بازتاب و 85 درصد آن را جذب میکند، اما جو رقیق این سیاره و همچنین مقدار کم کربندیاکسید در این سیاره نمیتواند گرمای زیادی را به دام اندازد و متوسط دمای آن 63- درجه سانتیگراد است. باوجوداین، در گذشته، که آتشفشانهای عظیم مقدار زیادی گاز (شامل بخار آب، کربندیاکسید و متان) را در جو منتشر میکردند، دمای آن به میزان قابلتوجهی زیاد بوده و احتمال شکلگرفتن حیات در آنجا وجود داشته است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.