|

وعده پایان جنگ در یمن

محمدعلی عسگری

پایان‌دادن به جنگ‌های خونین و کثیفی که هم‌اکنون در جای‌جای خاورمیانه ازجمله سوریه، یمن، عراق، لیبی و... جریان دارد، تقریبا تصور باطلی است. به نظر می‌رسد هیچ‌یک از این منازعات قرار نیست خاتمه پیدا کند، بلکه اگر اتفاقی هم افتاده یا قرار است بیفتد، شیفت‌کردن هرکدام از این جنگ‌ها از یک مرحله به مرحله دیگر یا از جدال بین برخی طرف‌ها به نزاع بین برخی طرف‌های دیگر است، زیرا این جنگ‌ها- بدون استثنا- ازاساس به جای اینکه برای مثال جنگ‌هایی داخلی یک کشور به معنای واقعی کلمه و در محدوده جغرافیایی خاصی باشد، تسویه‌حساب‌های منطقه‌ای و بین‌المللی قدرت‌های رو به زوال یا قدرت‌های نوظهوری است که حریصانه می‌کوشند تا با پای‌گذاشتن بر پشته‌ای از کشته‌ها، جایگاه آینده خود را تضمین کنند. یکی از این نمونه‌ها جنگ در یمن است که این روزها یک بار دیگر مقامات عربستان سعودی از «پایان» آن در آینده نزدیک خبر می‌دهند؛ خبری که البته سال گذشته نیز «عادل الجبیر»، وزیر خارجه عربستان، آن را اعلام کرد اما هنوز چنین وعده‌ای تحقق پیدا نکرده است. چند روز پیش نیز «محمدبن‌سلمان»، جانشین ولیعهد و وزیر دفاع عربستان، در گفت‌وگو با «بلومبرگ»، همین وعده را داد. نکته جالب توجه اینکه این‌بار به نظر می‌رسد مقامات سعودی با اشاره به حضور یک هیأت از حوثی‌ها در ریاض، با لحنی قرص و محکم‌تر وعده «پایان جنگ در یمن» را می‌دهند. اما آیا این باورکردنی است؟ آیا چنان‌که برخی رسانه‌ها وانمود می‌کنند، عربستان سعودی با حوثی‌ها در یمن به توافق رسیده است؟ آیا باز چنان‌که رسانه‌ها وانمود می‌کنند برکناری «خالد بحاح»، نخست‌وزیر یمن، از سوی «عبدربه منصورهادی» به معنای کودتای عربستان سعودی علیه امارات متحده عربی است؟ این تغییرات سیاسی و میدانی چه ارتباطی با گفت‌وگوهای صلح یمن دارد که این‌بار قرار است با میانجی کویت در آخر فروردین برگزار شود؟ برای پاسخ‌دادن به بخشی از این پرسش‌ها باید چند اتفاق مهم را در روند تحولات اخیر یمن مدنظر قرار داد: 1- انتصاب «محسن الاحمر»، ژنرال سرشناس یمنی و دوست گرمابه و گلستان قدیم علی عبدالله صالح، به معاونت فرماندهی کل نیروهای مسلح یمن از سوی منصورهادی، اتفاقی تازه و مهم بود که کمتر از دو ماه پیش رخ داد. این اتفاق نشان داد عربستان سعودی پس از یک سال بمباران شهرها و روستاهای یمن، به این نتیجه رسیده است جنگ مستقیم با حوثی‌ها راه به جایی نمی‌برد و هرطور شده باید در جبهه مقابل خود شکاف ایجاد کند. علائم روشن این شکاف انتصاب محسن الاحمر، دوست قدیمی (و رقیب سرسخت و امروزی) علی عبدالله صالح، به فرماندهی نیروهای مسلح بود. مأموریت مهمی که به الاحمر واگذار شد تصرف صنعا پایتخت یمن بود که هم‌اکنون در اختیار حوثی‌ها و نیروهای طرفدار صالح قرار دارد. همان زمان خبرهایی از فاصله‌گرفتن حوثی‌ها از برخی متحدان منطقه‌ای‌شان حکایت داشت که البته چندان بازتاب پیدا نکرد. حال خبر اختلاف عربستان و امارات منتشر می‌شود با این توضیح که عربستان قصد دارد در گفت‌وگوهای آینده کویت، خودش همه‌کاره باشد نه هیچ‌کس دیگری! 2- اتفاق مهم دیگر تبادل اسرا بین حوثی‌ها و عربستان سعودی بود که یک ماه پیش اتفاق افتاد و نشان داد طرفین متخاصم باوجود همه کینه‌ها و کدورت‌ها، در جاهایی می‌توانند نسبت به همدیگر حسن نیت داشته باشند. این درواقع آزمایش مهمی بود که هر چند در رسانه‌های ایران بازتاب زیادی پیدا نکرد، اما مقدمه‌ای شد بر برخی دادوستدهای دیگر در آینده. به دنبال همین تبادل اسرا بود که خبرهای جسته‌گریخته‌ای منتشر و مسئله میانجیگری کویت در بحران یمن پررنگ شد. این درحالی بود که در یک سال گذشته نه کشورهای همسایه و منطقه و نه حتی تلاش‌های سازمان‌ملل، هیچ‌کدام نتوانسته بود مذاکرات صلح در یمن را حتی سانتی‌متری به پیش برد. 3- در کنار همه اینها باید بار دیگر به تجربه ناکام یک سال جنگ تمام‌عیار عربستان سعودی و متحدانش در یمن اشاره کرد که تقریبا تاکنون هیچ دستاوردی جز کشتار و ویرانی به همراه نداشته است. این در حالی است که روزبه‌روز مسئله جنگ یمن و انتشار گسترده موارد نقض حقوق بشر و کشتار غیرنظامیان و استفاده از بمب‌های خوشه‌ای و... در رسانه‌های جهان دارد مسئله‌ساز می‌شود و افکار عمومی جهان را به‌شدت تحت تأثیر قرار می‌دهد. بخشی از فشارهای ناشی از همین تأثیرات بود که پارلمان اتحادیه اروپا را بر آن داشت تا از دولت‌های اروپایی بخواهد دیگر به عربستان سلاح نفروشند یا زمزمه‌هایی در سازمان‌ملل متحد به گوش رسید که از ارتکاب جنایت جنگی عربستان در یمن صحبت می‌کرد. به بیان دیگر، عربستان ضمن اینکه خود را ناکام در این جنگ می‌بیند، احساس می‌کند روزبه‌روز ناچار است فشارهای بیشتری را متحمل شود. حتی همین مصاحبه شاهزاده سعودی با بلومبرگ به نوعی توضیح‌دادن و توجیه‌کردن حضور نظامی عربستان در یمن برای افکارعمومی غرب بود و از این‌دست مصاحبه‌ها زیاد است. همه اینها به صورتی سایه‌روشن حکایت از آن دارد که پیمانه جنگ یمن «به این شکلی که جریان دارد» دیگر پر شده و این بحران نیز در حال انتقال از «وضع موجود» به یک «وضعیت دیگر» است. طرف‌های داخلی و خارجی این جنگ به بن‌بست رسیده‌‌اند و بنابراین به‌دنبال برون‌رفتی برای نجات خود برآمده‌اند. همین امر عاملی شده است تا عربستان به صورت مخفی از حوثی‌ها برای دیدار در ریاض دعوت کند و از آن‌طرف حوثی‌ها به صورت مخفی سری به پایتخت سعودی‌ها بزنند. در این میان رفت‌وآمدها و تماس‌های روزانه «جان کری» و «سرگئی لاوروف»، وزیران خارجه آمریکا و روسیه، را هم نباید از نظر دور داشت که چه‌بسا فشارهای آنها طرفین را به میز مذاکره می‌کشاند. حال باید دید آیا مذاکرات آینده درباره یمن می‌تواند فراتر از «یک زنگ تفریح در میانه کارزاری بی‌پایان» باشد و بارقه امیدی را به مردم گرسنه و بی‌پناه این کشور هدیه دهد؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.