پس از ۴ روز درگیری میان نیروهای آذربایجان و ارمنستان و دهها کشته
آتشبس بدون آشتی
آشفتگیهای این روزهای جهان تنها درگیری آذربایجان و ارمنستان را کم داشت. درحالیکه همه توجه رهبران اروپایی به جنگ سوریه، بحران پناهجویان و نفوذ بیشازپیش تروریستهای داعش معطوف بود، بهناگاه جمعهشب خشونت در منطقه قرهباغ میان آذربایجان و ارمنستان بالا گرفت و منطقه را وارد بحران جدیدی کرد. نبرد سنگین نیروهای مسلح آذربایجان و ارمنستان بار دیگر اختلافات حلنشده و بیثباتی داخلی دیرینه را به رخ کشید؛ نبردی که مناطق کلیدی اروپا را در حالی تحت تأثیر قرار داد که تمرکز سیاسی و امنیتی بسیاری از کشورها به تهدیدات خارجی منتقل شده است. در طول چهار روز درگیری آتشبسهای اغلب یکجانبه و شکنندهای برقرار میشد که در نهایت تنها چندین ساعت دوام داشت. بااینهمه روز گذشته و پس از انتشار خبرهای ضدونقیض و هشدارها درباره تبدیل این درگیریها به جنگی تمامعیار، آذربایجان و ارمنستان از برقراری آتشبس دوجانبه و پایان خصومت خبر دادند. به گزارش الجزیره، وزارت دفاع جمهوری آذربایجان در بیانیه آتشبس خود اعلام کرد: «در روز پنجم آوریل و از ساعت 12 براساس توافقی دوجانبه، درگیریهای نظامی میان نیروهای مسلح ارمنستان و آذربایجان متوقف میشود». یک مقام رسمی مسلح قرهباغ نیز در گفتوگویی با رویترز با تأیید این خبر گفت: «به ما دستور دادهاند که درگیریها را متوقف کنیم». پیشتر وزارت دفاع جمهوری آذربایجان اعلام کرده بود، اگر نیروهای تحت حمایت ارمنستان همچنان به روی غیرنظامیان در نزدیکی مرز ناگورنو-قرهباغ و آذربایجان آتش بگشایند، ارتش باکو برای حمله به مرکز این منطقه خودمختار آماده میشود. بر پایه گزارش وزارت دفاع آذربایجان تنها در طول دو روز گذشته 16 نیروی نظامی آذربایجان و چهار غیرنظامی کشته شدهاند. نیروهای ارمنی مستقر در قرهباغ تأکید کردهاند که نیروهای جمهوری آذربایجان در چند روز گذشته پیدرپی به روی غیرنظامیان آتش گشوده و جان چندین نفر، ازجمله یک پسربچه 11ساله را گرفتند. به گفته وزارت دفاع قرهباغ، از میان 20 نفر تلفات، دو نفر کودک و سه نفر دیگر کهنسال بودهاند. درهمینحال 72 نفر دیگر زخمی و 26 نفر در جریان درگیریها مفقود شدهاند. آنطور که خبرگزاری فرانسه به نقل از مقامات رسمی گزارش داده، از زمان آغاز درگیریها تعداد کشتههای دو طرف به 64 نفر رسیده است. روز گذشته و همزمان با چهارمین روز این درگیریها، نمایندههایی از روسیه، ایالات متحده و فرانسه در وین با یکدیگر دیدار کردند تا راهی برای برونرفت از این بحران بیابند؛ اما همزمان دو طرف اعلام آتشبس کردند. اگرچه روسیه و ایالات متحده از دو طرف خواسته بودند درگیریها را متوقف کنند؛ اما ترکیه با حمایت قاطع خود از جمهوری آذربایجان اعلام کرده بود که قرهباغ یک روز دوباره به آذربایجان برخواهد گشت. منطقه قرهباغ که ساکنان آن عمدتا ارمنی هستند، اوایل دهه 90 به کنترل جداییطلبان تحت حمایت ارمنستان درآمد؛ اگرچه قرهباغ سرزمین وسیعی نیست و تنها 150 هزار نفر جمعیت دارد؛ اما به مدتی طولانی نقطه مرکزی رقابت قدرتهای بزرگ و تنشهای قومی و مذهبی بوده است. براساس قوانین بینالمللی، ناگورنو- قرهباغ بخشی از خاک آذربایجان است؛ اما ساکنان ارمنی این منطقه که از سوی ارمنستان حمایت میشوند، با رد این مسئله مدتهاست اعلام استقلال کردهاند؛ گرچه این امر از سوی هیچ کشوری به رسمیت شناخته نشده است. حکمت گادژیف، سخنگوی مطبوعاتی وزارت امور خارجه جمهوری آذربایجان؛ نیز گفت: براساس قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل، ارمنستان باید مناطق اشغالشده را ترک کرده و یکپارچگی و تمامیت ارضی جمهوری آذربایجان را به رسمیت بشناسد. در پی انقلاب بلشویکی در روسیه، حاکمان جدید مسکو منطقه خودمختار قرهباغ را با اکثریت قومی ارمنی در جمهوری آذزبایجان تأسیس کردند. با آغاز فروپاشی شوروی در اواخر دهه 80 میلادی، درگیریها میان ارامنه و آذریهای ترک اغلب مسلمان این منطقه بالا گرفت و تا زمان آتشبس در سال 1994 بیش از 30 هزار نفر کشته شدند. از آن زمان روسیه همواره از ارمنستان حمایت کرده است و ترکیه نیز در کنار باکو قرار گرفته است. دراینمیان منافع غرب در درجه اول در منابع نفت و گازی جمهوری آذربایجان متمرکز شده است. قرهباغ یکی از مناطق مناقشهبرانگیز منطقه با پتانسیل بالای فوران است. از آنجایی که حلوفصل این مناقشه دشوار است، قدرتهای بزرگ تنها زمان بالاگرفتن درگیریها وارد عمل میشوند. حالا با موج مهاجرتهای انبوه، تروریسم و دیگر چالشهای سیاست خارجی و امنیتی، رهبران اروپایی نمیخواهند شاهد شعلهورشدن خشونت دیگری در امتداد مرزهای خود باشند. احتمال خنثیشدن کامل درگیریهای آذربایجان و ارمنستان و حل مناقشه دیرین این دو کشور دستکم در موقعیت کنونی اندک به نظر میرسد؛ اما به باور بسیاری از ناظران طولانیشدن درگیریهای اخیر دو طرف محتمل نیست و گواه آن آتشبس دوجانبه روز گذشته باکو و ایروان است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.