الگوهای ناموفق سیمای ایران
بهناز شیربانی: زمانی که مهران مدیری و گروهش با نگاهی به سریال «فرندز»، مجموعه «پاورچین» را روی آنتن بردند و برخی از شوخیهایش را ایرانی کردند، کمترکسی از کپیبودن این سریال صحبت میکرد و البته سریالهای دیگری که به مرور مشابهتهای آنها با برخی نمونههای خارجی بحثهای بیشتری را به راه انداخت. موج این اتفاقات را میتوان در سالهای اخیر جستوجو کرد. پیشرفت تکنولوژی و فراگیرترشدن شبکههای مجازی همهچیز را تغییر داده و شکلوشمایلی دیگر بخشیده است. بدون شک با علم به آگاهی مخاطب تلویزیون باید آگاهانهتر رفتار کرد. کپی برخی از برنامههای تلویزیونی از برنامههای موفق دنیا، اتفاقی است که موج زیادی را در فضاهای مجازی ایجاد کرده؛ مانند اینکه با پخش یک قسمت از برنامه در شبکههای تلویزیونی کشورمان چند ثانیه بعد انتشار تصویری دال بر کپیبودن برنامه به بحث مفصلی در فضای مجازی تبدیل میشود. چند سالی است که بسیاری از نفوذ بیشتر شبکههای ماهوارهای در میان ایرانیها و تأثیرات نامطلوب اینگونه برنامهها بر فرهنگ کشورمان سخن میگویند. طبعا در این رقابت، رسانه ملی نخستین مجموعهای است که زیر بار انتقاد میرود و انتظارات از تولیداتش بیشتر میشود. هرچند انتظار تولید برنامههایی باکیفیت و سرگرمکننده از رسانهای که میتواند با توجه به الفبای اولیه جذب مخاطب، از آسیبهای ریزش مخاطب بکاهد انتظار بیموردی نیست. مشکلات اقتصادی رسانه ملی و نبود توان مالی در تولید برنامههایی که نیاز به بودجه کافی داشتند، ازجمله دلایلی است که از دیدگاه مدیران صداوسیما دست برنامهسازان را بسته است، اما نکته عجیبتر اینکه در سالهای اخیر غیر از تعداد اندکی از برنامهها که توانستند با ایدهپردازی و خلاقیت مخاطبانی را به سمت تلویزیون جذب کنند، تلویزیون در باقی موارد کمفروغ ظاهر شده است. در کنار اینها کپی کردن برخی از برنامههای شبکههای ماهوارهای توسط تلویزیون کشورمان نکته درخور توجهی است. در نوروز امسال دو برنامه سهشو و شبکوک، دست به انتخاب خواننده زدند که حتی طراحی هر دو این برنامهها با نمونه مشابه، یکی است. نکته جالبتوجه اینجاست که برنامههای انتخاب خواننده سالهاست در بسیاری از کشورها متداول است و از پربینندهترین برنامههای تلویزیون محسوب میشود، اما عجیب اینجاست که بهمحض استقبال بسیار زیاد مخاطبان از برنامههای شبکههای ماهوارهای فارسیزبان، تلویزیون کشورمان به سمت اجرای چنین برنامهای رفته است و حال اینکه میزان استقبال از این برنامهها به اندازه نمونههای اصلی هم نیست! به هر روی نمیتوان همهچیز را به گردن مشکلات مالی تلویزیون انداخت. درباره فراگیرشدن کپیکردن برنامهها توسط برنامهسازان و ارائه آن به مخاطب ایرانی اتفاقی است که نیاز به آسیبشناسی بیشتری دارد؛ اینکه آیا برنامهسازان ما با تکیه بر الگویهای خارجی سعی در جذب مخاطب بیشتر دارند؟ صوفی: کپیبرداری بدون خلاقیت، مشکل دارد محمد صوفی، یکی از تهیهکنندگان برنامههای «رادیو هفت» و «100 برگ» در پاسخ به این سؤال که به نظر شما به چه دلیل میزان کپی از برنامههای موفق دنیا در تلویزیون کشورمان بیشتر شده است؟ میگوید: «به دلیل ترافیک کاری و ساخت ویژه برنامه نوروز «100 برگ» خیلی موفق به دیدن برنامههای نوروزی سیما نشدم، اما با خبرها و گزارشهایی که در شبکههای مجازی دیدم، میتوانم بگویم من با بخشی از کپیبرداری مشکلی ندارم؛ این اتفاقی است که معمولا در تمام کشورها متداول است و یک برنامه موفق در کشورهای دیگر هم آزموده میشود و با پرداخت حق کپی برنامه و اینکه اجرای برنامه الزاماتی دارد، مانند یک دستورالعمل به سایر کشورها فروخته میشود، اما طبعا کپیبرداری بدون هیچگونه خلاقیت مشکل دارد و به نظرم با ترجمه برنامه به فرهنگ یک کشور میتوان نتیجه مطلوب گرفت». صوفی با اشاره به فراگیرشدن این کپیبرداریها افزود: «فراگیرشدن این میزان از کپیبرداری به نظر من کمی خطرناک است و طبعا هرگونه ایدهبرداشتن از برنامهها نیاز به خلاقیتهایی دارد. اگر تیم نویسندگان یک برنامه در طول سال مدام در حال نگارش باشند و فرصتی برای بازپروری ایدهها و خلاقیتهایشان نداشته باشند، نتیجه مطلوب حاصل نخواهد شد و نیاز است تا بخش طراحی و خلاقیت برای ساخت برنامه تقویت شود». رشیدپور: الگوبرداری با رعایت اصول حرفهای باشد رضا رشیدپور، از مجریان تلویزیون نیز در پاسخ به چرایی کپیبرداری برخی از برنامهها از نمونههای خارجی، گفت: «این موضوع را میتوان از دو جهت بررسی کرد؛ اینکه یک برنامه را بهلحاظ سختافزاری و نرمافزاری کپی کنیم و بدون هیچ گرتهبرداری آن را روی آنتن بفرستیم، این اتفاق از نظر هیچکس پذیرفتنی نیست، اما اگر از برخی از برنامههای موفق دنیا نظیر مسابقه، شو و... الگوبرداری کنیم و منطبق با فرهنگ و اخلاق کشورمان ایرانیزهاش کنیم و به نوعی آن را با الگوی بومی به مخاطب ارائه دهیم، به نظر من شیوه درستتری است». او ادامه داد: اساسا الگوبرداری با رعایت اصول حرفهای میتواند در جذب مخاطب نیز موفق عمل کند، اما اگر به این قصد که دقیقا از یک برنامه کپی کنیم و انتظار مخاطب میلیونی هم داشته باشیم، کاملا اشتباه است؛ چراکه مخاطب این دوره بسیار آگاه و باهوش است. بسیاری از برنامههای مطرح، الگویی برای کشورهای دیگر است، اما نیاز است هر برنامهساز با توجه به مخاطبانش مسیر برنامه را مشخص کند. کپیکردن صرف گاهی میتواند باعث دلزدگی مخاطب شود و جایی فکر کند کلاه سرش میرود، اما اگر همین موضوع با خلاقیت و حرفهایگری رسانهای همراه باشد و شعور بیننده در آن لحاظ شود، نتیجه خوبی حاصل خواهد شد». *** در نهایت در این شرایط بد نیست برنامهسازان ما به رسم برنامههای موفق دنیا، از شباهتهای برنامهشان صحبت کنند و چه بهتر اینکه در شرایطی که تلویزیون کشورمان از ریزش مخاطب رنج میبرد بیش از هر چیز به دنبال ساخت برنامههایی باشیم که با خلاقیت سازندگانش بتواند بخشی از مخاطبها را به رسانه ملی بازگرداند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.