روسیه را نباید دستکم گرفت
روسیه قدرتی است که نمیتوان آن را دستکم گرفت؛ چه از نظر اقتصادی و چه از نظر نظامی. روسیه مواضعی دارد که باید جهانیان بهطورکلی و اعراب بهطور خاص به آن اهمیت دهند. این کشور قادر است نقشی مثبت را در سطح منطقه و جهان بازی کند. موضعگیری این کشور در قبال مسائل بینالمللی تا همین اواخر کاملا روشن بود، اما بهتازگی مواضع این کشور در نظر تحلیلگران تا حدودی ابهام دارد. تا آنجا که گاه به صورت معما درمیآید و دوستان و دشمنان این کشور بهصورت یکسان نسبت به آن اذعان دارند. هیچکس نمیتواند نقش جدید فدراسیون روسیه را در نجات این کشور و خروج از بحران پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی نادیده بگیرد. آن زمان به دلیل فروپاشی اقتصاد روسیه و کاهش سطح معیشت مردم که زبانزد جهانیان شده بود، نگرانی عمیقی نسبت به سرنوشت مردم این کشور وجود داشت، زیرا مردم روسیه نیز به مشکلاتی دچار شده بودند که نظیرش را میشد فقط در کشورهای جهان سوم مشاهده کرد. اما ساختار سیاسی جدید روسیه که به طور خاص متکی بر شخص ولادیمیر پوتین بود، توانست به صورتی معجزهآسا در فاصله چند سال دوباره آن عزت و کرامت را به مردم روسیه بازگرداند. او همچنین موفق شد با دستزدن به اقداماتی در داخل بدون اینکه خارج را تحریک کند یا کشور را در ورطه تشنج و هرجومرج بیندازد، بهلحاظ سیاسی و اقتصادی پیشرفتهای بزرگی را بهدست آورد. این درحالی بود که اکثر تحلیلگران بر این باور بودند بحران ناشی از فروپاشی شوروی همچنان برای سالیان دراز باقی خواهد ماند و حتی بهکلی روسیه را از گردونه رقابتهای بینالمللی خارج خواهد کرد. تا همین اواخر موضعگیری رهبری روسیه در نظر بسیاری از کشورهای جهان بهویژه کشورهای جهان سوم قابل تقدیر بود. حتی برخی از دولتها روسیه را یک الگوی جدید میدانستند که میشد به آن اقتدا کرد و برای مقابله با آشفتگیهای اقتصادی و سیاسی از آن بهره گرفت. در این میان ملتهایی که در رؤیای دستیافتن به نظامی تکثرگرا و چندقطبی در سطح جهان بودند، نیز احساس میکردند روسیه نمونه خوبی است که در همکاری با سایر کشورها قادر خواهد بود نظامی چندقطبی را به وجود آورد. اما اتفاقاتی که بهتازگی در رابطه با روسیه افتاد تحقق چنین آرزوهایی را که از دهه 50 تاکنون بارها تکرار شده بود، با تردید همراه کرد. در آن دوران افرادی مانند «جمال عبدالناصر»، رهبر فقید مصر، به دنبال تحقق چنین هدفی بودند. آنها ابتدا سعی کردند با مفهوم «غیرمتعهد»ها شروع کنند که درواقع نوعی عدم وابستگی به دو ابرقدرت بزرگ آن موقع یعنی آمریکا و شوروی را تداعی میکرد. کشورهای جهانی از آن زمان از نظامی دوقطبی در رنج بودند و این تنفری بود که هماکنون نیز مردم جهان با خود دارند، زیرا برای آنها نظام دوقطبی یا تکقطبی پس از آن فرقی ندارد و هر دو در حلوفصل منازعات جهانی شکست خوردهاند. از همینجاست که هرروزه فراخوانهای بیشتری برای ضرورت ایجاد نظامی چندقطبی بهدور از رقابت و تحریکهای موجود و مبتنی بر اصل ایجاد توازن براساس همه ملتهای جهان مطرح میشود؛ ایدهای که میتواند ضمن جلوگیری از شعلهورشدن کانونهای جدید جنگ در جهان، صلح و امنیت را گسترش دهد. همواره این ملتهای کوچک بودند که قربانی آسانی برای کشورهای قدرتمند بودند. این دیگران بودند که با تکیه بر ملتهای ضعیفتر تجارت میکردند و برای منافع خودشان جنگها به راه میانداختند؛ جنگهایی که به نظرشان کمخطر بود هرچند در جریان آن میلیونها نفر را قربانی خود میکرد. ابرقدرتها از این جنگها سود میبردند، زیرا سلاحهایشان را میفروختند و حتی بر ملتهایی که از فقر و محرومیت رنج میبردند و دچار گرسنگی، بیماری و عقبماندگی بودند جنگهایی را تحمیل میکردند. روشن است که یک جهان چندقطبی براساس توازن منافع به وجود میآید نه توازن در قدرت یا ایجاد رعب. چنین جهانی است که میتواند شرایطی را فراهم کند تا در آن بشریت از ثبات بیشتری برخوردار باشد و به لحاظ اقتصادی وضعیتی قابل اطمینان داشته باشد و در پرتو آن مردم بتوانند به زندگی شرافتمندانهای دست یابند. در جهانی تکثرگراست که فضایی به وجود میآید تا در آن عدالت، برابری و برادری حکمفرما باشد. بههرحال، روسیه جدید قدرتی است که نمیتوان آن را دستکم گرفت. این کشور میتواند یکی از ارکان نظامی چندقطبی برای جهان آینده باشد، البته به این شرط که ابهامات در اهداف و مواضعش را برطرف کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.