«شنیدن» کوهستانی در بخش اصلی جشنواره آوینیون
افتخاری نه برای ایران
فرزانه ابراهیمزاده
صحنههای بخش اصلی جشنواره آوینیون فرانسه پس از ۶۹ سال برای نخستینبار با «شنیدن» امیررضا کوهستانی درهایش را برای یک نمایش ایرانی باز میکند. با اعلام در جدول رسمی، نمایش «شنیدن» با نویسندگی و کارگردانی امیررضا کوهستانی یکی از ۲۴ نمایشی خواهد بود که قرار است در هفتادمین دوره جشنواره آوینیون به صحنه برود. این نمایش نخستین نمایش ایرانی است که توانسته به این بخش راه پیدا کند و در میان نخبگان تئاتری جهان روی صحنه برود. خبری که اگر در روزهای نخست سال ۹۵ منتشر نمیشد، شاید میتوانست بهعنوان یکی از خبرهای مهم هنری حتی این شانس را پیدا کند که به صفحه نخست روزنامههای معتبر نیز بیاید و بهعنوان مهمترین اتفاق تئاتر کشور به آن پرداخته شود؛ هرچند تئاتر در اوج موفقیت هم چنین شانسی ندارد که رسانهها توجه ویژهای به آن داشته باشند. در هر صورت این اتفاق جدا از هر آنچه قرار است رخ دهد، یک افتخار بزرگ برای کسانی است که در حوزه تئاتر فعالیت میکنند. جشنواره آوینیون یکی از دو جشنواره معتبر و از قدیمیترینهای تئاتر در سراسر جهان است که سالانه مهمترین گروههای نمایشی در آن بهترین کارهایشان را به نمایش میگذارند. این جشنواره را بهنوعی با جشنواره کن در سینما برابر میدانند. نکته جالب در این است که هر دوی این جشنوارهها در جنوب فرانسه برگزار میشوند. جشنواره آوینیون حدود ۷۰ سال پیش با همت ژان ویلار بازیگر و کارگردان برجسته فرانسوی در یک قصر قدیمی پاپ بنیان گذاشته شد. ویلار که از تراکم تئاتر در پاریس خسته شده بود در 35سالگی به این شهر رفت و این جشنواره را در سال ۱۹۴۷ سه سال بعد از پایان جنگ جهانی دوم با تیتر «آسمان، شب، جشن، مردم و نمایش» برگزار کرد. جشنوارهای که در سالهای نخست با مشکلات فراوانی روبهرو شد اما با مقاومت فراوان، آوینیون را به دومین شهر تئاتری فرانسه بدل کرد. انتخاب گزینشی آثار در این جشنواره در سالهای بعد مورد اعتراض بسیاری از هنرمندان قرار گرفت و سرانجام به دو بخش IN و OFF تقسیم شد. جشنواره آوینیون به مدت یک ماه در تیر و مرداد در ۱۱۰ نقطه شهر برگزار میشود و گروههای تئاتر بهترین آثار خود را به نمایش میگذارند. این جشنواره در سال گذشته بیش از 130 هزار بازدیدکننده داشته است. جشنواره آوینیون همانطور که اشاره شد به دو بخش مختلف تقسیم میشود: بخش اصلی با نام In که برگزارکنندگان جشنواره به انتخاب خود آثاری را برای اجرا در تالارهای متعدد این شهر تاریخی (و حتی تالار بدون سقفی که در میان کوهستان برای اجرا طراحی شده، مکانی به انتخاب پیتر بروک) برمیگزینند و بخش دوم که Off نام دارد، هزاران اجرای مختلف از کشورهای گوناگون را گرد میآورد که در تالارهای کوچکتر و حتی کافهها مورداستقبال قرار میگیرند و در واقع این بخش در پاسخ به محدودیتهای بخش اصلی برای بازبودن فضا برای تمام گروههایی که مایل به شرکت هستند، شکل گرفته است. آثار مهمی چون ویتستک گئورگ بوشنر و کارهای آندره ژید و رنه شار برای نخستینبار در بخش اصلی جشنواره IN به نمایش در آمده است. با اینکه در این سالها کارگردان شناختهشدهای چون آتیلا پسیانی و عباس کیارستمی در بخش جنبی به صحنه رفتهاند اما بخش اصلی آوینیون تا این دوره میزبان هیچ اثری از تئاتر ایران نبود. حالا امیررضا کوهستانی و نمایش قابلتقدیر «شنیدن» در این بخش انتخاب شده تا اولین اثر کاملا ایرانی بخش اصلی جشنواره آوینیون باشد. افتخاری که هرچند از همین حالا در پرونده تئاتر ایران نوشته میشود و کوهستانی و گروه مهر را بهعنوان نمایندگان شایسته ایران خواهند دانست، اما این افتخار نهتنها برای تئاتر ایران نیست که امیررضا کوهستانی نماینده کشورمان در این جشنواره هنری مهم نخواهد بود. او نماینده خودش و همه گروههای تئاتری است که با استعداد و هنرشان بدون کمترین حمایت دولتی تلاش میکنند هویت تئاتر مستقل و فرهنگی ایران را حفظ کنند. نماینده هنرمندانی که تئاتر را برای تئاتر دنبال میکنند و به خاطر بیشترشدن فروششان دست به هر ترفندی نمیزنند. هنرمندانی که نهتنها از بودجههای کلان دولتی سهمی دارند که برای استفاده از سالن دولتی که در اختیارشان هست هم باید اجاره بپردازند. این افتخار نه برای تئاتر ایران که تنها متعلق به امیررضا کوهستانی و گروه نمایش مهر است که در 12 سال گذشته بهدور از هر حاشیهای به ارائه کار نمایشی خود و معرفی تئاتر ایران در سراسر دنیا مشغول بودند. کوهستانی بیتردید تنها کارگردان ایرانی است که رکورد بیشترین اجرای نمایشی را در خارج از مرزهای ایران داشته است. او یکی از معدود نویسندگان و کارگردانان ایرانی است که در صحنههای معتبری چون رویال کورت لندن آثارش به روی صحنه رفته و به زبانهای مختلفی ترجمه شده است. حالا شنیدن، آخرین نمایشی که با کارگردانی او روی صحنه رفته است، بعد از شرکت در جشنوارههای معتبری در کشورهای سوئیس، هلند، آلمان، فرانسه و نروژ به همراه مهین صدری، الهام کردا، مونا احمدی و آیناز آذرهوش بازیگران این نمایش به روی مهمترین صحنه تئاتر جهان میرود. اما آوینیون پایان راه شنیدن نیست؛ این نمایش قرار است در سال ۲۰۱۶ در فستیوال تئاتر شابونه برلین، بوزار بلژیک و دله کالین تورینسی در شهر تورین ایتالیا نیز اجرا شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.