|

گفت‌وگو با پدرام بلورچی، آهنگ‌ساز

نسل سردرگم

آمن خادمی

پدرام بلورچی امسال با گروه موسیقی مهریان در ایوان شمس روی صحنه رفت. او درباره خود این‌گونه می‌گوید: موسیقی را از پنج‌سالگی با ساز تنبک شروع کردم و در این دوران از محضر استادانی چون استاد بهمن رجبی و محمد طیبی‌جبلی بهره بردم و افتخار هفت‌سال شاگردی استاد جهانگیر ملک را داشتم و در این سال‌ها افتخار همکاری با استادان پیش‌کسوت موسیقی ایران‌زمین را نیز داشتم. تحصیلات تکمیلی بنده نیز در رشته نوازندگی ساز ایرانی است. فراگیری آواز را از سال 1376 نزد استاد محسن کرامتی آغاز کرده و همچنین از محضر استاد مهدی فلاح بهره‌ای فراوان برده‌ام. در 10 آلبوم موسیقی به‌عنوان نوازنده همکاری داشته‌ام. از سال 1381 سرپرست گروه موسیقی با نام «گلها» بوده‌ام که اجراهای متعددی با هنرمندان بسیار خوب در خارج از کشور داشته‌ام. با پدرام بلورچی گفت‌وگویی کرده‌ایم که می‌خوانید. ‌‌‌ ‌ آهنگ‌سازی آلبوم مهریان چگونه انجام شد؟ تجربه آهنگ‌سازی آلبوم گروه مهریان که از ابتدای سال 1394 شروع به فعالیت کرده، حاصل تلاش چهارساله و مطالعه روی اشعار شعرای بزرگ ایران است. تولید قطعاتی کاملا درونی و خودساخته مرا به این امر واداشت تا آواز‌م را با این قطعات همراه کنم. برای آهنگ‌سازی آلبوم مدت‌زمانی طولانی صرف تأمل در آن و حتی تناسب شعر و آهنگ کردم. کتاب‌های زیادی خواندم تا شعری برگزینم که با موسیقی درونم عجین شود. بالطبع، نتیجه آن، فضای موسیقایی کاملا منطبق با حس‌وحال آوازی صدای خودم است. ‌ اینکه می‌گویند موسیقی ایرانی و به‌ویژه آواز در حال جان‌دادن است و هرکسی دارد تکه‌ای از آن را مصادره می‌کند یا به یغما می‌برد درست است؟ اگر درست است چرا و اگر اشتباه، بفرمایید موسیقی ایرانی از نظر کیفیت چه مراحلی را به‌خصوص در سه‌دهه اخیر پشت‌سر گذاشته است؟ اعتقادی به اینکه آواز ایرانی در حال جان‌دادن است، ندارم. چراکه آواز و موسیقی ایرانی با فرهنگ ایرانی عجین است و اگر بگوییم که آواز ایرانی در حال ازبین‌رفتن است کلیت فرهنگ جامعه ایرانی را زیر سؤال می‌بریم. به هر صورت هر هنری علاقه‌مندان خاص خود را دارد و ممکن است در برهه‌های مختلف زمانی بر آن افزوده یا از آن کاسته شود. اگر سه‌دهه اخیر را فقط مورد بررسی قرار دهیم، در ابتدای این سه دهه با حضور استادان فاخری چون استاد محمدرضا شجریان، پرویز مشکاتیان، محمدرضا لطفی، حسین علیزاده و... ، موسیقی ایرانی به تبلور و شکوفایی هرچه تمام و کمال‌تری رسیده است. بعد از آن دوره به سکونی رسیده و در نسل امروزه دچار نوعی سردرگمی و فضایی مه‌آلود و تاریک شده است. نسل جوان هنرمند امروز نیازمند راهنمایی و نشست‌های بیشتری با بزرگان موسیقی است تا مجددا روزنه‌هایی برای شکوفایی و تبلور موسیقی نسل آینده ایجاد شود. این انتظاری است که از پیش‌کسوتان و بزرگان موسیقی ایران‌زمین می‌توان داشت. ‌می گویند مردم دیگر حوصله شنیدن آواز ندارند و ذائقه‌ها تغییر کرده، چرا و چگونه این اتفاق افتاد و آیا راه برگشتی هست؟ نظر به اینکه انتخاب نوع موسیقی امری کاملا سلیقه‌ای است ولی این موضوع بیشتر وابسته به جنبه اجتماعی و فرهنگ عمومی جامعه است و بنا به حال و احوالات مردم در زندگی روزمره متغیر خواهد بود. از آنجا که موسیقی ایرانی موسیقی فاخری است و مانند دیگر عرصه‌های هنری اصیل ایرانی نیازمند تأمل و تفکر است شاید از حوصله افکار پردغدغه مردم امروز که درگیر مسائل اولیه معیشتی خود هستند، خارج باشد و زمانی را که نیازمند تأمل در آثار هنری است در اختیار نداشته باشد. آواز ایرانی که بخش بسیار مهمی از موسیقی اصیل ایران‌زمین و ساختار اصلی آن برپایه دستگاه‌ها و گوشه‌های مختلف است، شاید عموم مردم صبر و شکیبایی لازم جهت تأمل در آن را نداشته باشند. به هر صورت اجرای آواز دارای اصول و چارچوبی است که مشخص‌کننده آغاز و پایان آن در دستگاه موردنظر و مستلزم زمان کافی برای اجرای آن است. البته این نکته را باید در نظر داشت که نیاز مردم بیشتر به‌سوی ریتم‌ها و فضای موسیقی پر‌تحرک‌تری است تا بتوانند از نظر روحی و هیجانی با آن پیوند بگیرند و از حال و احوال پردغدغه و مشکلات روزمره خود جدا شوند. به‌این‌ترتیب ذائقه‌ها در مورد آواز تغییر کرده است. هنرمندان گرامی برای جذابیت بیشتر آواز برای شنوندگان، وظیفه بسیار مهمی را با انتخاب بجای اشعار و تناسب آن با دستگاه، برعهده دارند. البته که موسیقی اصیل ایرانی و آواز همیشه طرفداران و علاقه‌مندان خاص خود را داشته و خواهد داشت و به پاس غنی‌بودن موسیقی اصیل ایرانی و زحمات استادان بزرگ، اصلی جدانشدنی از موسیقی ایران و ایران‌زمین است. ‌ برخی از شاگردان از حسودبودن استادان خود سخن می‌گویند؛ چه در حوزه آواز و خوانندگی و چه در عرصه نوازندگی و آهنگ‌سازی. نظر شما در این مورد چیست؟ خوشبختانه در این سال‌ها من با چنین مواردی برخورد نکرده‌ام و بسیار کم در اطرافیانم مشاهده کردم. اما در طول تاریخ در عرصه‌های مختلف هنری و جایگاه‌های مختلف چنین احساساتی دیده می‌شود و ممکن است بیشتر برگرفته از سوءتفاهم‌ها باشد و گاهی تدابیر استادان در عرصه آموزش و نوع ارائه مطالب به هنرجویان، به‌گونه‌ای است که به اشتباه، غرض‌ورزی محسوب می‌شود. ‌ بسیاری معتقدند ادبیات ایران در چهار دهه اخیر همپای مناسبات اجتماعی و به صورت فراگیر پیش رفته، ولی موسیقی همپای ادبیات پیش نرفته است؟ بله، از آنجا که ادبیات فارسی ریشه کهنی در ایران‌زمین داشته است، طرفداران بی‌شماری دارد و همه مردم و اقشار مختلف جامعه به‌نوعی با ادبیات درگیر هستند تا با موسیقی. بستری که ادبیات در آن پرورش یافته و فضای هم‌نشینی و هم‌فکری ادیبان به‌گونه‌ای دوستانه و در جهت پیشبرد ادبیات ایران بوده است، اما در چند دهه اخیر برای موسیقی به این صورت مهیا نبوده است و فضای محدودتری جهت پرورش داشته است و می‌توان گفت حصاری بلند گرداگرد آن قرار دارد و بالطبع در این فضای محدود، خلق هر ساختار موسیقایی‌ای ممکن نیست. موسیقی امری کنایه‌ای نیست، ولی کلام امری کنایه‌ای است، جای تعجب دارد که چرا این‌گونه موسیقی دچار محدودیت شده است. جای بسی ستایش دارد که با این فضای موجود چگونه موسیقی برادری و تعامل خود را با ادبیات حفظ می‌کند. ‌ موسیقی در سه‌دهه اخیر در کدام بخش یعنی تک‌نوازی، آواز و آهنگ‌سازی پیشرفت داشته است؟ در سه‌دهه اخیر می‌توان گفت در بخش آواز، پایبند به اصول و قواعد ردیفی و اجرای استادان پیش‌کسوت بوده است. گرچه شاهد ذوق و سلیقه استادان و هنرمندان امروز در این عرصه بوده‌ایم و شایان ذکر است که جناب استاد محمدرضا شجریان نقش بسیار مهمی را در شکوفایی و تبلور آواز ایرانی در چهار دهه اخیر داشته‌اند. موسیقی آوازی ایران، مدیون استادان گران‌قدری همچون ایشان است. اما در بخش تک‌نوازی می‌توان گفت که ذوق و سلیقه و خلاقیت فردی در میان است، هیجانات و حال و احوالات زمان در آن دخیل است و متد و تکنیک‌های امروز که متفاوت با نوازندگی دیروز است رنگ‌وبوی دیگری به آن داده است که باعث جذابیت برای برخی از نسل امروز شده است و بالطبع خوشایند طبع فاخرانه استادان پیش‌کسوت که دارای چارچوب خاصی بوده‌اند، نیست و اما در بخش آهنگ‌سازی، نمی‌توان فاخربودن قطعات پیش‌کسوتان و گذشتگان را کتمان کرد زیرا در گذشته حضور خالصانه تمامی استادان، شعرا، آهنگ‌سازان و خوانندگان و همه عوامل در کنار هم و بهره‌بردن از محضر یکدیگر در محافل‌ مختلف و آشنایی با احوالات یکدیگر و شناخت عمیق روحی و اجتماعی، انتخاب‌های فاخر و متناسبی ایجاد کرده است و این‌گونه مسائل مالی و حاشیه‌ای و غرور و رقابت‌های نابجا در میان نبود تا از خلوص این مجموعه کاسته شود. بنابراین آثاری ماندگار در تاریخ موسیقی به‌جا مانده است که داشتن این‌چنین مجموعه‌ای غنی و گران‌قدر در این زمانه، گنجی دست‌نیافتنی است. ‌ پیوند شعر و موسیقی یکی از مهم‌ترین موضوعاتی است که یک آهنگ‌ساز باید به آن آگاه باشد و شاید دلیل تکراری‌بودن موسیقی ایرانی جدا از ذوق و خلاقیت هم همین باشد. مثلا اینکه تلفیق شعر نو با شعر کلاسیک با موسیقی باید در نوع خواندن و آهنگ‌سازی متفاوت باشد ولی در اجرا واقعا این‌گونه نیست. نظر شما چیست؟ درواقع این موضوع بسته به اشراف آهنگ‌ساز به سبک‌های کلاسیک و نوین ادبیات و توجه به تلفیق هجاهای مختلف با جملات موسیقی، در آهنگ‌سازی است. ضمنا یکی از عوامل مهمی که این پیوند میان شعر و موسیقی اغلب دیده نمی‌شود، عدم نشست و پیوند شعرا با آهنگ‌سازان در این زمانه است و اکثرا آهنگ‌سازان درحال‌حاضر بنا به سفارش یا سلیقه، شعری را برمی‌گزینند. عدم رعایت این موارد باعث شده تا آثاری این‌چنین، ماندگار نبوده و ورد زبان مردم نباشد. از دلایل ماندگاری آهنگ‌های گذشتگان و پیش‌کسوتان، آهنگ‌سازی روی اشعار موردنظر بوده نه‌اینکه ابتدا آهنگ‌سازی صورت پذیرد سپس شعری را با هجابندی‌های نابجا روی آهنگ بگنجانند. شعر باید متناسب با فضای ساختاری موسیقی باشد. باید توجه داشت که مشورت و هم‌فکری با ادیبان و شعرا از نکات بسیار حائزاهمیت است. ‌درباره فعالیت آینده خود بگویید؟ برنامه آینده‌ام، اجراهای متعدد آلبوم مهریان به امید پروردگار خواهد بود. رونمایی و تکثیر آلبوم اول گروه مهریان و پس از آن آلبوم‌های بعدی تقدیم حضور مردم عزیز خواهد شد. در کنار فعالیتم با گروه مهریان، افتخار همکاری با آهنگ‌سازان محترم دیگر از جمله استاد گرامی، مهرداد پازوکی، را نیز دارم که به‌زودی در دسترس علاقه‌مندان قرار خواهد گرفت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.