یادداشتهایی درباره هنر معاصر
خان و مان هنرمندان
علیرضا امیرحاجبی
1- میخواهم برای اولین یادداشت سال جدید درباره هنرمندی بگویم که زود سفره هنر و زندگی خویش را جمع کرد و رفت بدون خداحافظی. در همین سیزدهم فروردین که همگان غمها را فراموش میکنند و به طبیعت میروند و بر سبزه مینشینند، بدن کاوه گلستان روی مین رفت و رویداد اسفانگیز 15 سال پیش رقم خورد. مشغلههای ذهنی اجازه نمیدهد تا به اندازهای که لازم است درباره گلستان عکاس بنویسم. اما زیاد نوشتهام، شاید از همه بیشتر، نمیدانم. کاوه گلستان برای من بیشتر یک ایدهپرداز بود؛ ایدهپرداز در عکاسی. هرچند عکاسی جنگ و مستند اجتماعی به دلیل ویژگی و جوهرهاش نمیتواند به شکلی مداوم با مقولات زیباشناسی معاصر در ارتباط باشد اما در میان جنگها و ناآرامیها نیز میتوان ایدههایی بس شگرف را از برخی عکاسان مشاهده کرد. ارتباط گلستان با حقیقت تلخ بود. او با محیط در چالش بود. درست است. بیشتر به وجه غمانگیز ماجرا میپرداخت؛ به فقر، فساد و خشونت و جنگ. نحوه نشاندادن رویدادها در کادر گلستان مستقیم است. کودکی که یکی از چشمانش زخمی شده مستقیم به دوربین گلستان خیره مینگرد؛ با پرسشهای بسیار که پاسخی برای آنها وجود ندارد. خود در گفتوگویی میگوید که میخواهد عکسهایش مانند ضربهای باشد به ذهن، قلب و روح مخاطب. مواجههای مستقیم با خشونتی عریان که از کنار ما میگذرد و به ما لبخند میزند. پرترههایش در سکوت هستند مانند اشیا و هستی که در سکوت به انسان نگریسته و خواهد نگریست. نقدی است بر تمدن امروز و دیروز بشر. عکسهای گلستان پیشبینی آینده نیز هست. شاید آیندهای تاریک که با خشونت و ابهام در زبان مخلوط خواهد شد. بدفهمیهای انسان معاصر، نهتنها در حوزه زبان بلکه در حوزه تصویر هم نمایان است. گلستان در اشتباه بود. آن رسالتی که میپنداشت بر دوش دارد اشتباه بود و جان خود را نیز بر سر این رسالت گذاشت البته دیگران هم در این زمینه مقصر بودند. نمیخواهم به کالبدشکافی رویداد تلخ مرگش بپردازم که مجال و حوصله نیست. اما نبودنش خسارت بزرگی بود برای هنر ایران. 2- یکی از منابع معتبر یا نامعتبر جهانی چند هفته پیش اعلام کرده بود که ایرانیان ویژگیهایی دارند از جمله مهربانی، حقشناسی و میهماننوازی، چند ویژگی دیگر را نیز گفته بودند از جمله اینکه عجول هستند ایرانیان و زود نتیجهگیری میکنند و واکنش نشان میدهند. نظر نسبتا درستی است. بدون صبر دست به تصمیمگیری میزنیم، چیزی میگوییم یا کامنتی میگذاریم. به عواقبش هم فکر نمیکنیم. هفته پایانی سال خبری غیررسمی منتشر شد مبنیبر اینکه معاونت هنری وزارت ارشاد و دفتر هنرهای تجسمی قصد دارند از سکوت رسانهای روزهای تعطیلات نوروزی استفاده کرده و موزه هنرهای معاصر تهران را به بخش خصوصی واگذار کنند و این کار در راستای اجرای اصل 44 قانون اساسی صورت میپذیرد. همان روزها انجمن نقاشان ایران نامهای هشداردهنده منتشر کرد و به شکلی غیررسمی مدیر موزه هنرهای معاصر نیز اعلام کرد چنین خبری را تأیید نمیکنیم و نشنیدهایم، درخواستی هم به ما داده نشده است. در اینجا بهراحتی میتوان این تعجیل و ناشکیبایی را مشاهده کرد. ابتدا اینکه خصوصیشدن چه معایبی دارد؟ چرا نباید یک موزه به بخش خصوصی واگذار شود؟ و بعد این سؤال مطرح میشود که خبر تا چه اندازه صحت دارد و کدام منبع آن را منتشر کرده است؟ نکته دیگر آنکه بر فرض صحت این خبر (که تکذیب شد) صدور بیانیه از طرف انجمن بدون مذاکره با طرفین درگیر در ماجرا نشانه چیست؟ توجه کنید به فاصله بین انتشار خبر و واکنش انجمن. سمت دیگر ماجرا به مدیریت موزه هنرهای معاصر بازمیگردد که چرا به صورت رسمی و شفاف در وبسایت موزه به این موضوع نپرداخته و کار را با تکذیب فیصله داده است. اگر پیگیری روزنامه «شرق» نبود، همان تکذیبیه شفاهی را هم نمیخواندیم. دراینبین افرادی هم هستند که از حسننیت و دلسوزی انجمن نقاشان سوءاستفاده کرده و با دامنزدن به نوعی ناامنی روانی در محیط تجسمی ایران سعی دارند از این آب گلآلود برای خود ماهی بگیرند و مدیریت تجسمی و معاونت هنری ارشاد را زیر سؤال ببرند. اینچنین است که میگوییم دوستان عجله نکنید. بهسرعت واکنش نشان ندهید. واگذاری موزه هنرهای معاصر با این عظمت و حساسیت بهراحتی واگذارکردن کیوسک روزنامهفروشی که نیست برادرجان. گنجینه موزه اموال ملی محسوب میشود و متعلق به دولتها نیست. ناظران داخلی و خارجی هم کم نیستند. مجلس شورای اسلامی هم که هست. تصمیمگیری شتابزده در این مورد به ضرر همگان است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.