حذف نام«آبی ایرانی» از منابع غربی
احمدرضا دالوند
هر دورانی باید دایرهالمعارف مربوط به فرمهای زمانه خودش را کشف، خلق و ابداع کند. اینچنین است که حلقههای پیوسته و مستمر تاریخ هنر؛ اعم از فلسفه هنر، جامعهشناسی هنر و زیباییشناسی هنر پدید میآید. اگر این حقیقت را در مورد ایران بخواهیم بشکافیم، با نگرهای قریب به اطمینان میگویم، ما در صد یا 150 سال گذشته هیچ کار قابلافتخاری در هنر تجسمی نکردهایم. اگر افتخاری باشد که هست، مربوط به اجداد و نیاکان ماست. برای نمونه هنرمند سلیمالنفس ایرانی توانست اقلیم خود را با فراست و دقت تحسینبرانگیز بشناسد و دریابد که این اقلیم دو رنگ عمده دارد: خاکی و آسمانی! پس از چنین دریافتی او توانست کشف حیرتآور خود یعنی رنگ آبی ایرانی* را بسازد؛ رنگی شگفتانگیز که در معماری و نگارگری و سایر تجربیات بصری ما بینهایت به کار رفته است. البته دیری است که در منابع جدید غربیها از آبی تُرکی، آبی پروس و آبی پاریس نام برده میشود اما نام آبی ایرانی را بیسروصدا از کتابها و کاتالوگهایشان حذف کردهاند. این رفتار کوکلوس کلان فرهنگی غرب، در حذف نام «آبی ایرانی» مدتهاست که بر نگارنده آشکار شده؛ اما وزارت ارشاد، میراث فرهنگی و دانشگاههای ما در خواب تاریخی و متوهم خود، حواسشان به حذف این آبی شگفت و با شناسنامه ایرانی نیست. آبی فیروزهای از ترکیب دو رنگ خاکی و آسمانی به دست آمده و بر کاشیها و نگارههای متعددی اعم از مینیاتور و سفال و آبگینه و... به کار رفته؛ رنگی که پاساژ میان رنگ خاکهای فراخ ما و آسمان وسیع است؛ رنگی که محصول نگاه ژرفی است که هویت را در متن همین اطرافی که متعلق به ماست کشف کرده و به یکی از ارکان هویت فرهنگی و تشخص هنری ما برای اعصار متمادی تبدیل کرده است؛ رنگ شگفت آبی ایرانی که در انحطاط رایج در زمانه ما در غفلتی نابخشودنی متروک مانده و در بهترین حالت با پردازشی اگزوتیک به حراج میرسد... . این نوشته به دخترم «آبی» تقدیم میشود Persian Blue*
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.