سراسر ایران در یک مجموعه
مسعود کازری بهعنوان مدیر انتشارات کتاب خورشید در مقدمه مجموعه «سفر در ایران» نوشته است این مجموعه با دستنوشتههای منوچهر طیاب با پشتوانه 50 سال سفر و پژوهش، در قالب چهار کتاب به سرانجام رسید. در نگارش این چهار کتاب، قلم همچون دوربین فیلمبرداری به خلق تصاویر پرداخته است و تلاش بر این بوده که در ویرایش متن فارسی و همچنین ترجمه به زبان انگلیسی، این ویژگی نثر حفظ شود. این مجموعه، اثری است که از ورای روایتهای شیرین و مستند، با عکسهای زیبا و گویا و نقشه راه، چشمانداز تازهای میگشاید به تاریخ، طبیعت، آداب و رسوم و فرهنگ مردم این سرزمین. «کویر همراه باد در دل تنهایی»، «زاگرس گاهواره تمدنی کهن»، «البرز زادگاه فرهنگی با قدمت تاریخ» و «دریای پارس» نام کتابهای این مجموعه است که انتشارات خورشید آن را منتشر کرده و کار عکاسی آن با «اسعد نقشبندی» و منوچهر طیاب بوده و هر کتاب با یک سیدی همراه است که محمدرضا اصلانی، مستندساز شناختهشده، از دنیای این سفرها، فیلمی مستند ساخته است. کویر همراه باد در دل تنهایی طیاب در مقدمه کتاب کویر که آن را به جامعه مستندسازان تقدیم کرده است، از این نوشته که نمیداند چه شد که یکباره مجذوب کویر شده است؛ آرزوهایم این شد که سر از معمای این وادی انزوا دربیاورم. از همان ابتدای آشنایی با کویر، غیر از مطالعه آثار متعدد افراد ایرانی و غیرایرانی که وجب به وجب خاک کویر را طی کرده بودند یکی از دغدغههایش این بود که سالی چندبار از وین به ایران بیاید و بخواهد آنچه را دکتر آلفونس گابریل 60 سال پیش دربارهاش نوشته بود را دوباره مرور کند و این جمله دربارهاش کاملا صدق میکرد: «کویر کسی را که یکبار شیفتهاش شده رها نمیکند». آثار اشخاصی همچون سون هدین سوئدی، خانیکف روسی، حمدالله مستوفی، عطاملک جوینی و جوزفا باربارو نیز میتوانند در شناسایی کویر تأثیرگذار باشند. طرح تهیه فیلم نیز بر جذابیت این کار میافزاید، این کار واقعا گروهی است بهخصوص که علاوه بر تخصص و کارایی، مرد باید اهل میدان و سفر باشد. کویر جایی است که اگر گم شوی، کارت زار است؛ جایی که دوربین آنقدر داغ میشود که گوشت دستت به آن میچسبد؛ جایی که باران اطرافت را کاملا تبدیل به خمیر میکند. سفر اول از ری به ورامین و نائین و زواره و عشین و انارک چوپانان و بلوک بافق و سرانجام رسیدن به تهران است. سفر دوم روایت حمام داغ کرمان، انتقام بم، نشتقیان و مزینان است. سفر سوم راه سنگفرش گرمسار، دیدن ربابهخانم نائین و خاک سرخ ابیانه و گذر از سنگ روی یخ مشهد است. افراد، فرهنگها و ناشناختههایی که در این سفرها با آن روبهرو شده بودند با نثری صمیمی روایت شده است و البته فیلم مستند آن نیز در جشنواره لوکارنو جزء هفت فیلم برتر و البته مجموعهای دیگر از افتخارات ایرانی و جهانی نصیب این فیلم شده است. البرز زادگاه فرهنگی به قدمت تاریخ رفتن به البرز و شهرهایی که در دامن این کوه پهناور قرار دارند در این کتاب به همراه عکس و جزئیات نگاشته شده است. سفرهای هفتگانه که در امتداد شاهراه عباسی تهران، قشم، چالوس، رامسر و رشت آغاز شده و تا چمخاله و رفتن به سراغ انسان ماقبل تاریخ در بهشهر ادامه پیدا کرده، در سفر سوم به رودبار و مارلیک و گاوهای املش، جنگل هفت دغنان (رشت، صومعهسرا و گسکر) رفتهاند، در سفر چهارم به الموت و جنگلهای البرز شمالی، در سفر پنجم به کلاردشت رفتهاند، در سفر ششم در راه جرگلان (گرگان، پارک ملی گلستان، دیلمان) با دیدنیهای البرز آشنا شده و در سفر هفتم از آثار باستانی کافرستان سیاهکل و قلعهرودخان فومن و مراسم علم واچینی رودبار و دیلمان دیدن کردهاند. این کتاب مجموعهای از دیدنیهای سراسر این مسیر را توصیف کرده است. مراسم عزاداری و نحوه خاکسپاری و همچنین ساخت آرامگاهها از نکتههای کمتر پرداختهشده این مناطق است. زغالسنگ معادن زیر آب و پل سفید توسط قطار به اصفهان فرستاده میشود و گروه پس از یک هفته طی مراحل اداری توانستند امکان عکسبرداری از کارگاه ککسازی را به دست بیاورند. زاگرس گاهواره تمدنی کهن سفر به رشتهکوههای زاگرس علاوهبر دیدن کوههای سربهفلککشیده، درههای سرسبز، رودخانههای پرآب و آبشارهای بلند و آثار فراوانی از تمدنهای کهن و انسانهای گوناگون مساوی است با سختی راه، عرقریزان، گرسنگی، خستگی و سرگردانی. هرچند اتفاقاتی نظیر پیدانشدن بلیت برای رفتن به عزاداری محرم در خرمآباد و ماندن در سرما تنها بخشی از ماجراهای پیشآمده برای نویسندگان و طراحان این کتاب است. اما این کتاب بیش از چهار کتاب دیگر شاید بتواند به آنچه که دربارهاش مشتاق هستیم نزدیک باشد؛ یعنی دانستن گذشتهها و کشف باقیمانده آثار قدیمی. به قول بارون دوبد، منطقه زاگرس، سرزمین عیلام کهن است و ما امروز هربار به آن مناطق سفر میکنیم به خاکی پا میگذاریم که زمانی وقف آناهیتا بود. یکی از مراسمهای تاریخی اورامان مراسم سنتی «پیر شالیار» است. خانه پیر در طبقات بالایی روستا قرار دارد. مراسم ازدواج این پیر ریشه در باورهای اساطیری و ایدان باستانی اقوام کُرد دارد که البته بعدها با باورهای اسلامی نیز درهم آمیخته است. دریای پارس مجموعه حاضر با سفر به جنوب پایان می گیرد؛ سفری که راهنوردان را به ساحل همیشه فارس، دریای عمان و خلیج فارس می رساند. زندگی در میان اقوام این منطقه، آشنایی با ظرفیت های دریایی و فرهنگی مردم جنوب از ویژگی های مهم کتاب دریای پارس است که نثر طیاب و عکس های نقشبندی آن را همراهی کردهاند. خواندن این مجموعه بیتردید فرصتی است برای دانستن بیشتر درباره ایران.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.